Sống thật -
Nghĩ
về lớp người
có nhiều trong xã hội
Thời nào cũng vậy, lớp người đó lúc nào cũng nhiều, cũng đông
đảo. Đông đảo nhưng không làm được nổi chuyện gì to tát. Mặc dù, trong đó cũng
rất nhiều người thuộc thành phần có học và luôn tự hào lại hay vỗ ngực với danh
nghĩa “trí thức” của mình, dẫu rằng trong đó có những cái danh tự phong, cái
danh mua được hay là cái danh nhờ sống lâu mà có.
Đa số người được sinh ra, cha mẹ họ và sau này là bản thân họ
luôn mong muốn được sống cuộc đời bình lặng, êm đềm, hòa vào đám đông. Thậm chí
còn có người luôn muốn bị nhòe, bị chìm đi trong đám đông, nghĩa là muốn thuộc
về lớp người có nhiều trong xã hội. Và thực vậy, ông giời không cho cái đa số
đó bất cứ một cái gì mà người đời gọi là “tài” để được phô lộ ra trước bàn dân
thiên hạ. Có lúc cũng lẩn thẩn tự hỏi, vậy thì mình cũng phải cố là cái gì
trong số đông nhiều người đó? Hoặc đôi khi cũng “kiên cường” cố gắng vươn lên
thoát ra khỏi đám đông chỉ quen thừa hành đó, bởi vì đôi chỗ gặp phải cái
“nhiễu sự” mà người đời gọi là “bức xúc”. Nghĩa là cảm thấy cũng trạnh lòng
trước một sự bất công. Rồi tự hỏi mình, nếu thế mình liệu còn có thuộc cái số
đông không làm nên trò trống gì đó không?
Lại một điều nữa, có lẽ cái điều này cũng vốn sẵn có ở cái lớp
người có nhiều trong xã hội. Cái điều thường có khởi điểm từ khi mà tuổi đời đã
qua bên dốc, khi mà con người luôn chỉ biết những điều hay về mình, còn điều dở
thường là ít và đôi khi họ không hề nghĩ tới. Nếu tập hợp những điều hay của
họ, thì sẽ thấy họ là tập hợp của những điều tốt vốn có ở trên đời, luôn cho
rằng mình hiểu đời, hiểu hơn cái người đang đối thoại với mình và ít khi hoặc
là không bao giờ cho rằng mình lại sai. Điều đó càng dễ xảy ra với những người
đã từng có một vị trí, một loại vai vế tầm tầm nào đó trong xã hội. Đó là “cái
lý” luôn cho mình đúng, mình biết và mình hiểu. Cái lý của thói quen ra lệnh và
quen thấy người phục tùng. Lớp này cũng đông đấy. Mà nếu thoát ra khỏi được cái
lớp đó, họ tất sẽ trở thành người có khả năng khác người, sẽ thuộc về số ít.
Bản tính con người vốn có những điều hay, điều dở như thế!
Với những người có ít nhiều suy nghĩ và cảm nhận cái đẹp của
cuộc sống theo cái nghĩa nguyên thủy của cái đẹp-cái đẹp là sự tinh khôi-khi
cuộc đời đã ở bên kia dốc, người ta hay níu kéo. Níu kéo để vớt vát lấy một
điều gì đó của cuộc đời. Đó là cái lẽ thường tình. Càng sống càng cảm thấy cuộc
đời quá ngắn ngủi và quý giá nhưng con người mình mới chỉ làm được rất ít, rất
nhỏ nhoi cho cuộc sống. Rồi sẽ một lúc nào đó, con người ta ân hận. Ân hận vì
nhiều lẽ và có thể cái lẽ đầu tiên mà ta nghĩ đến là ta đã sống một cuộc sống
không thật với mình.
Con người ta vẫn luôn có sự dằn vặt như vậy. Đó là sự dằn vặt
đáng quý, đáng trân trọng. Dẫu rằng khi biết cuộc đời chẳng còn là mấy, thì đã
là quá muộn. Muộn nhưng vẫn quý vì biết đâu đấy, nỗi niềm dằn vặt đó sẽ nhen
nhóm thức tỉnh được đôi người ở cái đám người đông đảo trong xã hội kia.
Con người vì nhiều lẽ luôn phải sống một cuộc sống không thật
với mình lắm. Bình thường ta không hay nghĩ đến. Cũng có thể nói ta lười nhác
xen lẫn sợ hãi khi nghĩ đến nó. Đó là một số không đông trong cái gọi là đám
đông có nhiều trong xã hội. Cũng có một số người ngượng ngùng, xấu hổ khi nghĩ
đến nó. Nhưng thực ra, họ đang ngại đối diện với chính mình, bởi vượt qua được
mình, đời đã nói rồi, là vượt được một cửa ải khó khăn nhất. Đó là những con
người tự cho mình thuộc loại có “trí thức” và còn biết tự trọng. Chỉ một số
không lớn trong cái số “trí thức” bên trên đã kể, có được cái ý nghĩ đó. Ở một
góc nào đó, với lòng vị tha vốn có của con người, đời vẫn có thể thông cảm và
tha thứ.
Bàn về cái sự không dám sống thật với mình là cả một đề tài lớn
và tôi nghĩ, trong bất kỳ một xã hội nào, vẫn luôn tồn tại một lớp người không
dám sống thật với mình. Tùy sự cởi mở của xã hội đó, lớp người sống không thật
với mình đó sẽ nhiều hoặc ít. Trong xã hội ta, tôi nghĩ, số người sống không
thật thuộc loại nhiều. Cũng đồng nghĩa với sự ít cởi mở của xã hội. Đó là điều
đáng buồn!
Từ cái sự buồn vì không dám sống thật với mình bởi nhiều lẽ, lâu
dần, dẫn đến một hệ lụy khác đáng buồn hơn là thái độ vô cảm trong cuộc sống.
Nghĩa là con người trở nên nhỏ nhen, ích kỷ, chỉ bo bo bám lấy cái lợi cho cuộc
sống của cá nhân mình.
Tôi luôn tự hỏi, có phải cuộc sống hiện nay của chúng ta có quá
nhiều sự hời hợt và có quá ít sự đồng cảm. Dẫu rằng qua mỗi đợt thiên tai tàn
phá hay một cá nhân nào đó gặp phải bất hạnh trong cuộc đời, ta vẫn thấy có
những phong trào, những lời kêu gọi hô hào, những tấm lòng chân thật thể hiện
cái tình đồng bào: “lá lành đùm lá rách”. Những điều đó vẫn đều đều hàng năm
thường xuyên diễn ra và cái ngày “tình thương” cũng vẫn cứ đều đều lặp lại. Sự
lặp lại gây cho người ta một cảm giác nhạt nhẽo. Sự vô cảm sẽ dần dần xâm lấn.
Có nhàm quá không khi tình thương không xuất phát từ sự rung
động của con tim và khối óc dẫn đến suy nghĩ về một sự thôi thúc tự giác. Tôi
muốn nói đến những ngày lễ kỷ niệm, những cuộc gặp gỡ thể hiện cái sự nổi nênh,
bề mặt của phong trào luôn đầy rãy trên truyền hình trực tiếp. Nó được phô diễn
bằng sự ồn ào nhưng lại cảm thấy ngày càng ít cái sự sẻ chia. Rất nhiều cuộc
biểu dương, vinh danh mang tính hình thức lẫn trong đó có cả sự háo danh.
Từ đó tôi lại liên hệ đến sự giả dối của con người thời nay.
Hàng ngày chúng ta gặp quá nhiều sự giả dối: Báo đài đưa tin không thật, nặng
về tô vẽ theo một chiều có chủ định trước, những lời hứa hẹn không được thực
hiện, những công trình mang dấu ấn đất nước như những dấu hỏi đập vào mắt nhân
gian, những đồng tiền mồ hôi nước mắt của người lao động bị tiêu xài vô lối,
những cánh đồng bờ xôi ruộng mật biến thành những sân gôn phục vụ cho một số
người… Tất cả những điều đó đều liên quan đến sự giả dối của một số người có
quyền chức. Sự giả dối đã đến với trường học, nơi đào tạo những chủ nhân tương
lai của đất nước mà ta chưa có biện pháp ngăn chặn. Vâng, tôi không muốn nghĩ
đến một bức tranh u ám, cũng không hề muốn mang nghĩa cảnh tỉnh, tôi nói những
điều đó ra chỉ là để chứng minh sự giả dối đang ở quanh chúng ta, bao bọc chúng
ta bằng một sức mạnh vô hình.
Con người cứ như vậy tất dần trở thành lạnh lùng vô cảm trước những
sự việc xảy ra trong đời sống. Sự quan tâm đến nhau trở thành hàng xa xỉ. Thói
ích kỷ, thói quen xấu được hình thành và được tiếp nhận nhanh chóng đến kỳ lạ.
Điều chưa xa ta từng học “sống vì mọi người” được coi như một nguyên tắc sống
bỗng dưng trở thành xa lạ. Vậy là chỉ trong một thời gian ngắn mở cửa, cái xã
hội mà con người đang mơ ước tiến tới sự hoàn thiện và nhân văn đó tiêu tan
nhanh chóng. Sự thỏa mãn cho cá nhân, cho gia đình, cho một nhóm người được coi
là “sự thay đổi tất yếu theo thời đại”. Thời đại “cái tôi” vị kỷ lên ngôi.
Nhưng ít người đặt lại vấn đề, vì sao trong xã hội, trong cuộc
sống lại có con số đông không sống thật đó. Cùng với những biến đổi của thời
cuộc, tôi cho rằng đó là hậu quả được tích tụ của lối tư duy mang nặng tính bao
cấp đã ăn sâu vào trong nếp nghĩ và đến nay vẫn chưa được cởi bỏ, chưa có điều
kiện cho sự cởi bỏ. Từ cái lười suy nghĩ (bởi bị bao cấp) đến nỗi sợ hãi vô
hình mà lại rất hữu hình, nếp sống an phận thủ thường, đèn nhà ai nhà nấy rạng
lấn át, đó là tiền đề của sự vô cảm…và thêm nữa, sâu hơn, sự hiểu biết về các
quyền làm người còn rất hạn chế, nếu không muốn nói là thiếu hiểu biết. Đó
chính là bao cấp trong tư duy, con người chỉ đi nói lại những điều mà có người
đã nói.
Nói về sự “suy nghĩ”, có thể hiểu là cái điều mà đa phần nó vẫn
còn nằm ở trong đầu mỗi con người. (Đương nhiên là cũng có nhiều suy nghĩ (tư
duy) được thể hiện ra ngoài bằng những công việc cụ thể). Nó là một sự riêng
rất thiêng liêng của mỗi cá nhân. Bởi sự suy nghĩ trong xã hội ta đến nay vẫn
là một lối suy nghĩ mang nặng sự bao cấp cho nên lòng yêu nước, một tình cảm
rất thiêng liêng của mỗi con người trước các sự kiện đang diễn ra ngày hôm nay
vẫn mang tính bao cấp là một điển hình. Tôi nghĩ về sự phản biện cần phải có để
đẩy mạnh sự phát triển của xã hội và lại ngậm ngùi, ngay trong tư duy cũng bị
bao cấp thì tìm đâu ra, hi vọng sao có được sự phản biện để thúc đẩy xã
hội tiến lên.
Là một công dân Việt, hơn nữa lại là Đảng viên-những người luôn
phải đi tiên phong (con số là ba triệu), có bao giờ chúng ta tự đặt lại một câu
hỏi: Phải làm gì trước những hành động gây hấn của Trung Quốc. Tôi đã có một
câu trả lời, đã có Đảng và Nhà Nước lo! Đó có phải là sự bao cấp trong tư duy?
Nhưng tôi biết đó là câu trả lời chưa thật với những người có suy nghĩ. Vậy còn
chờ gì nữa, chúng ta hãy sống thật đi.
Vinh Anh
13/6/2012
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét