Về Hội nhà văn

 Về Hội Nhà Văn

Vậy là đại hội của những người viết văn đã xong. Thú thật, lần đại hội này tôi không quan tâm. Mãi khi đọc giấy mời của thằng bạn hội viên trên mạng xã hội, mới biết sắp sửa rồi. Ừ thì đấy là tôi. Tôi không quan tâm kệ tôi, chẳng ảnh hưởng đến ai.

Nhưng có lẽ không phải vậy. Dính một chút chữ nghĩa văn vẻ như tôi, cũng có quan tâm đến đại hội của những người cầm bút và thích thú khi đọc bài tường thuật hài hài của cu Vinh-nhà văn Nguyễn Quang Vinh. Đọc và hình dung trong đầu cảnh chợ búa của đại hội. Tôi thích cái cảnh chợ búa này của các nhà văn chứ không thích những đại hội lòe loẹt các loài hoa với những ông ăn mặc sang trọng, vẻ mặt nghiêm cẩn, đến dự với bộ óc nô lệ, phục tùng. Cảnh chợ búa cũng rất đời thường, tuy cái ông nhà văn nào đó co 2 chân lên ghế cũng gọi là khó coi. Cảnh “chợ búa” nhưng vẫn có những người cô đơn. Cái cô đơn mà tôi thường phải chịu khi xưa, đi họp hành, hội thảo những vấn đề có tính chất kỹ thuật, ngoài chuyên môn của tôi, vì có cái gì lạc lõng khi biết mình ngồi không đúng chỗ nhưng lại không thể bỏ về. Đời vẫn có những lúc oái oăm!

Nhớ những đại hội lần trước, những người được gọi là nhà văn, được dẫm chân lên những hội trường Ba Đình hay hội trường trường đảng (bây giờ chẳng biết tên trường là gì nữa, nó là Nguyễn Ái Quốc hay trường đảng cao cấp hay gì gì đấy) đã thấy cái uy và sự trang trọng lẫn tôn trọng của người đời và đương nhiên của cả chính quyền nữa. Tôi đã nói với thằng bạn vong niên “Các ông nhà văn lắm chữ, đảng cũng sợ”.

Nhưng cái uy “giảm dần đều” và rồi mất thiêng. Mất thiêng không chỉ từ đảng mà mất thiêng từ độc giả mới quan trọng, mới là vấn đề đáng nói. Về cái mất thiêng đó, hội nhà văn phải tìm ra và trả lời. Ở đây xin mở ngoặc, các hội viên góp ý nhiều khi bát nháo nhưng lại mang hơi thở của thời đại, của cuộc sống có nghĩa là của sự thật, cái sự thật mà hầu như không ai dám cất tiếng nói rõ ràng, đúng chỗ cần nói. Còn các vị chức sắc có ghế ngồi thì ỡm ờ. Chẳng hiểu từ ỡm ờ có chính xác không nhưng mà các vị nể nang nhau lắm, yêu cái ghế mình lắm. Vì có nể nang nên nó ỡm ờ. Chẳng có gì rõ ràng được hết. Thí dụ không? Phải thí dụ để chứng minh chứ.

Điều đầu tiên là sự bao cấp cho hội. Tiền thuế của dân được dùng vào những điều vô bổ cho dân nhưng mang lại một ít quyền cho các vị có chức sắc, một ít vui cho các hội viên được chia chác (với cả nghĩa đen và bóng). Đương nhiên các nhà văn đều hiểu, bổng lộc đó là từ tiền thuế của dân mà hội được chia. Hội nhà văn hãy là hội đầu tiên dám buông bỏ những đồng tiền này để tiền của dân được tiêu đúng chỗ. Nhà văn vốn được coi là những người am hiểu cuộc đời và thậm chí đi trước cả thời đại. Văn là người mà. Khi đó, nhà văn trong mắt người dân sẽ khác. Ai sống được bằng tác phẩm thì độc giả chào đón, ai không sống được thì chuyển nghề. Danh hiệu nhà văn mà tác phẩm nhạt nhòa, là người tự trọng cũng ngượng lắm. Những ai muốn vui bằng văn chương cứ để họ tự lo sáng tác của mình, chẳng nên cấm.

Từ cái độc lập tự chủ này, người viết sẽ không bị định hướng suy nghĩ, càng không bị uốn cong ngòi bút. Điều độc ác nhất với người viết là bắt họ viết cái mà họ không muốn và cũng là điều hèn nhát đáng khinh của người cầm bút, cái người mang danh nhà văn, viết ra những con chữ không chỉ để cho mình mà còn để cho người đời đọc. Có giải phóng được cách viết, lối viết và mở cửa cho trí sáng tạo, mới có thể có tác phẩm có bạn đọc. Quá nửa thế kỷ nhà văn ta đã sáng tác theo một thể loại ca ngợi, nhạt nhòa và bây giờ chúng ta đang gặt kết quả. Tác phẩm viết ra không có người đọc và nhà văn không sống bằng nghề được. Danh hiệu cao quý mất giá và như chỉ còn lại cái thú tao nhã để tự an ủi của người biết chơi văn, là người biết võ vẽ văn chương.

Một việc khác, hãy để các nhà xuất bản tự chủ. Nhà xuất bản không phải là lính gác cửa cho ban tuyên giáo. Người viết ở ta đã mệt mỏi với những tác phẩm với đề tài mang tính “nhạy cảm” và điều xảy ra đã xảy ra, tác giả tự kiểm duyệt mình trước, tự giới hạn mình trong phạm vi cho phép. Cái điều mà Nguyễn Đình Thi đã nói từ rất lâu và cũng vì thế, “Vỡ bờ” tập hai của ông, rất hụt hơi.

Chính vì để tránh cái nhạy cảm và để nuôi sống nhau, các nhà xuất bản chỉ dám cấp giấy phép cho những tác giả và tác phẩm viết nhạt nhòa mà người đọc đã chán ngấy. Người viết bỏ tiền, chỉ cốt in vài ba trăm cuốn chứng tỏ khả năng văn chương để tặng bạn bè. Cũng vì thế mà xuất hiện cường quốc thơ. Các thi sĩ tự phong xuất hiện nhiều như nấm sau mưa. Thơ đọc lên để vui với nhau bên chén rượu ấm trà và để quên tuổi già, quên cái nơi đang chờ các cụ đến ngày về với tiên tổ.

Điều sau cùng, các nhà văn có lòng tự trọng hãy tự soi mình. Cả ngàn nhà văn thuộc hội mà tiếng đời ít quá. Vậy thì sao lại bắt độc giả yêu quý mình khi những trang viết và cuộc đời cứ đối chọi nhau. Biết bao sự thật hãi hùng trong cuộc sống của những người khốn khổ, chỉ có một dúm các nhà văn lên tiếng. Số còn lại ở đâu. Có phải họ vô cảm? Vô cảm thì không phải nhà văn. Nhà văn phải thấu hiểu nỗi đời hơn mọi người. Thấu hiểu nỗi đời mới làm nên nhân cách nhà văn.

Vinh Anh-26/11/20

 Từ bàu cử tổng thống Mỹ, nghĩ về Việt Nam

Vậy là coi như cuộc bàu cử đình đám nhất, ồn ào nhất (nghe nói thế) nhưng cũng an toàn nhất(cũng nghe nói thế) trong lịch sử Mỹ dường như đã hạ màn, đã có kết quả và chỉ còn chờ thời gian công bố, dù cho cái bà nào ở nhà trắng, có giao chìa khóa hay chữ ký gì đấy, không chịu bàn giao nhà trắng, thì bác Biden cũng không có quyền vào (nghe nói thế). Toàn những tin ghê gớm, giật gân. Có thể tin một bà nào đó, mà quyền giữ cửa nhà trắng oách xà lách như vậy không? Vẫn đọc. Đọc để biết cái nước Mỹ nó nhiều luật mà nghe ra luật nào cũng ra luật, dân ta cứ tin và đồn nhau tin và thích tin như thế. Thậm chí cái tỉ lệ Đại cử tri của hai ông cũng có những tin xáo trộn kinh khủng luôn. Nhưng nghe đâu, nhiều bạn fb đưa lại, tỉ lệ đó hiện là 306/232, nghiêng về bác Biden 

Nhiều người ủng hộ Trump đến mức mù quáng mà ông Phạm Đình Trọng có hẳn một bài bảo là người Việt “không chịu lớn”, vẫn cứ cố coi đó là tin giả, vẫn muốn níu kéo và kèm đó là thông tin về một sự đảo chiều, đổi xanh sang đỏ ở một bang nào đó bên Mỹ xa lắc. Họ níu kéo cái gì nhể? Quả tình không biết, chỉ nghĩ họ yêu Trump quá, vậy thôi. Và mình cũng bị lây, đã viết hai bài về chuyện bàu cử ở Mỹ, lại phá lệ, viết nữa.

Lạ cái là (lạ với mình, với người Việt), cứ nghe binh tình, thì như nước Mỹ nó sắp đánh nhau, đánh lẫn nhau, xanh đỏ đánh nhau, kiểu chiến tranh Nam Bắc 200 năm trước. Ấy vậy mà nó vẫn lì lợm đứng đó, tồn tại trong cái không khí cãi nhau ỏm tỏi, biểu tình rần rật, kiện tòa này tòa kia, đóng cửa nhà hàng sợ những ông quá khích phá thối, lợi dụng, rồi thì có cả lệnh quân đội báo động khắp nơi… thậm chí sẽ có ông (một trong hai ông không trúng tổng thống) sẽ đi tù mọt gông vì gian lận, không minh bạch hay vì lạm dụng quyền lực. Ôi chao, cư dân mạng xứ ta đang vẽ ra hình ảnh nước Mỹ rối loạn, loạn tùng beng và rồi… nó vẫn thế. Chẳng đổ, chẳng mất ổn định, chẳng thế lực nào dám đánh úp nó cả. Đúng vậy không? Hay là mình “ếch ngồi đáy giếng”? Chúng nó đang mất ổn định đấy, chúng nó sắp toi rồi… Chỉ có đất Việt xứ mình là bền vững trường tồn. Ôi chao… là ôi chao…

Có tin, thằng quân đội trung lập, nó đứng ngoài chính trị, mặc mẹ mấy ông chính khách hò hét. Lại nhớ thằng Thái bên cạnh, nếu thủ tướng “vớ vẩn, có chuyện” là mấy ông tướng nhảy vô đảo chính liền. Có cái đất nào ở xứ Đông Nam Á ta nhiều đảo chính quân sự như xứ Thái không? Đảo chính và biểu tình “ vàng đỏ” liên miên ở xứ này và hình như nó vẫn ổn định. Cái này mình vẫn “ếch ngồi đáy giếng?”

Rồi ngẫm về cái thể chế, thể chế của Mỹ quốc và thể chế xứ ta. Nó thế nào nhỉ? Người dân thích thể chế xứ nào hơn nhỉ? Giá như có cái “trưng cầu” để biết. Nhưng nói thật nhé, kỳ này rất thật, không trưng cầu cũng đã biết. Đó là truyền thống biết kết quả trước khi bàu. Nước mình nhiều cái biết trước, chẳng đợi kết quả kiểm phiếu kiểm phiếc rườm rà, đâu có như ở bên kia, đúng không? Tất cả ok 90%! Số đẹp với người Á đông. Còn ở Mỹ, dù đã 306/242 vẫn chưa chắc.

Vâng, nó là cái thể chế, nó minh bạch, nó tự do và nó dân chủ. Tất cả những cái đó không là khẩu hiệu đỏ chót chăng đầy phố, nó là “cái thật”, “cái thật” đã ngấm vào cuộc sống, ngấm vào từng con người. Người ta tôn trọng cái thật, cái minh bạch.

Vậy thể chế nước Mỹ, nước Thái chứng tỏ cái sự ổn định. Ở ta cũng ổn định, ổn định hơn là khác. Bằng chứng là các nước đang đổ tiền, đổ của tạo làn sóng đầu tư ở xứ ta, như ta vẫn nghe qua đài, báo chính thống. Vậy thì hà cớ gì mà lúc nào cũng ra rả “thế lực thù địch” phá hoại? Cứ làm như đất nước sắp có biến, gây hoang mang và cái gì đó “nơm nớp” lo sợ trong dân chúng.

Nhưng tôi cứ băn khoăn đi tìm bản chất của cuộc bàu cử năm nay ở Mỹ mà dân xứ ta muốn là gì? Tôi, không thích cái câu vận động tranh cử lần trước “first American” cũng chẳng thích “make American great again” mà Trump hô hào. Tôi thấy nó có gì đó ở trong câu nói đó, nó thiên lệch và làm mất đi lòng tin của người ngoài. Nước Mỹ vĩ đại ư, nước Mỹ thứ nhất, hàng đầu ư? Muốn vậy nước Mỹ phải, trước tiên, hành động vì cái gì đó to tát hơn ngoài nước Mỹ, nó phải là tầm cỡ thế giới. Tại sao nước Mỹ bỏ đồng minh, hầu như xem xét và ký lại nhiều hiệp định? Tại sao nước Mỹ bỏ hiệp định đã ký về khí hậu đang là một nguy cơ hiển hiện với nhân loại? Tại sao nước Mỹ gần như cấm cửa với người nhập cư trong khi châu Âu, rất quan tâm. Vậy có phải vì ông Trump có chính sách chỉ vì nước Mỹ? Nhiều người bảo đó là đúng, vì ai cũng vậy, đầu tiên phải vì dân tộc mình, quốc gia mình. Nếu thế, ai còn công nhận vai trò lãnh đạo của nước Mỹ?

Nhưng người ta yêu (cuồng) Trump cũng vì một lý do khác. Lý do này khiến cho những người muốn tách khỏi Tàu cộng đồng tình. Đa phần những người này đều muốn có sự thay đổi không những về thể chế trong nước mà còn muốn ảnh hưởng của Trung cộng với thế giới giảm đi, không để cho Trung cộng thống trị thế giới và vào gần cuối nhiệm kỳ, ông Trump đang làm điều đó rất mãnh liệt, dường như, ông đang thắng và Trung cộng đang bị dồn vào thế bí. 

Nhưng chắc chắn, Trung cộng không dễ bị đánh bại bởi Trump một khi chỉ biết “first American or make American great again”.(Có thể câu nói này, ông chỉ nói với người Mỹ và muốn người Mỹ đồng hành cùng ông làm, để có “first American or make American great again”). Nhưng ngoài đánh Trung cộng, ông Trump còn đánh Nga, đánh Iran và gây mâu thuẫn ở Trung Đông với việc dời sứ quán từ Ten-Avit về Zêruzalem, điều mà các đời tổng thống Mỹ trước đắn đo. Vậy thì đào đâu ra lực lượng đồng minh để giảm bớt nguy cơ bành trướng của Tàu? Muốn bao vây Tàu cộng, phải có nhiều đồng minh, phải có Nhật, có Hàn, có Úc, có Đông Nam Á, có Tây Âu và đừng cứ mãi “hoạnh họe” với Nga. Vai trò của Nga trên thế giới vẫn rất quan trọng, không thể bỏ qua. Iran, Siry và gần đây Nagornưi-Karabac là một ví dụ về vai trò của Nga.

Trump là một tổng thống đặc biệt trong các đời tổng thống của Hoa kỳ. Nhưng đặc biệt thì với vai trò lãnh đạo thế giới, càng không được cho mình, có những lúc là “găngstơ hay Chí Phèo”, thậm chí, để thế giới dưới chân. Đề cao sự bình đẳng và biết tôn trọng nhau không phải là cũ. Với suy nghĩ cổ hủ của tôi, với đầy đủ sự hiểu biết cái bé mọn của nước mình, tôi vẫn muốn ngài Trump phải tôn trọng.

Vâng, tôi ngẫm như vậy. Nước Mỹ làm được điều đó vì thể chế và hiến pháp cho phép và mọi người đều tôn trọng. Hỏi lại, Hiến Pháp của ta cũng là một Hiến Pháp tiến bộ đó chứ? Vâng, tiến bộ, nhưng rất nhiều điều quan trọng của Hiến Pháp tiến bộ đó không được tôn trọng. Thế thì, qua bầu cử này ở Mỹ, hãy tôn trọng Hiến Pháp ở ta.

Vinh Anh 15/11/2020

 Chuyện bàu cử nước Mỹ

Cứ mỗi 4 năm, theo nhịp thở từ nước Mỹ, người Việt mình bỏ bê mọi thứ, lắng nghe mọi chuyện xảy ra bên kia đại dương. Nghe và bình. Ai cũng tài. Riêng mình ngồi im, ngóng và cười thầm những người mà mình biết trên mạng, có cả những người được quen biết sơ sơ trong các cuộc xuống đường đấu tranh vì cùng chung suy nghĩ, như bảo vệ biển đảo, bảo vệ môi trường, bênh vực dân oan... Cái chung lớn đó làm mình gần gũi và có thêm nhiều bạn bè.

Mình từng viết hai bài về bàu cử ở Mỹ:

https://www.blogger.com/.../906981169.../8323803034243268372

Có cái chắc là dân mạng thích chém gió. Lên mạng ông nào cũng nói như thánh. Có cả những lời nói văng mạng, có cả những suy nghĩ chưa thật kỹ, thậm chí sỉ vả nhau. Đọc những thứ đó thấy buồn và cũng phải tự hạ sốt,”thôi thì đấy là chuyện bên Mỹ, của dân Mỹ, đã chứng kiến bao lần đổi chủ Nhà Trắng rồi, nhưng thế giới vẫn vậy... Cái lần gay cấn nhất với dân ta đâu phải lần này, theo mình, đâu như năm 1970 hay 1972 cơ. Lần đó dân Mỹ cũng bàu tổng thống và Ních–xơn thắng. Ních-xơn thắng và miền Bắc vẫn nằm trong tầm ném bom, chiến tranh vẫn tiếp diễn, hội đàm Pa-ri vẫn nhùng nhằng ”. Nhưng ngày ấy khác ngày nay. Khác nhiều lắm, khác đến nỗi nếu mang ra so sánh thì sẽ là ngốc nghếch. Nhưng nói ra để mà biết, cuộc bàu cử ở xứ đó, có cuộc cũng làm người này thất vọng, người kia hí hửng. Vâng, nếu đúng ý mình, cũng chỉ đáng hí hửng mà thôi.

Còn hôm nay thì nghe dân mạng các loại chém gió. Chém, nhưng có chết ai đâu. Chỉ đưa lên suy nghĩ của mình thôi mà. Cũng phải loại trừ một số tin giả, thích “câu viu, câu lai”. Tin giả nhiều khiến người từng trải cũng dễ mắc, ngay cả những người phân tích nổi tiếng cũng chẳng ngờ. Còn bạn nào nổi nóng vì người đối thoại không giống mình, thì xin hãy bình tĩnh lại đi. Chuyện xảy ra ở Mỹ mà. Có ảnh hưởng đấy, nhưng tin đồn nhiều, mạng nhiều đày rãy, nên loãng lắm.

Với bất cứ vấn đề gì, với tư cách một người qua cổ lai hy, mình thấy nhiều bạn, kể cả các bạn tầm tuổi như mình, cũng có điều vội vàng. Chuyện bàu cử năm nay ở Mỹ cũng cho thấy điều đó. Cái vội vàng mang một chút gì đó thiên vị, nghĩa là có chút cảm tính. Dính vào cái đó thành thiếu sáng suốt.

Mình nghĩ rằng, trong cái đống thông tin đa chiều đầy rãy đó, phải đọc và biết lựa chọn. Mình chẳng dạy ai cả đâu nhưng thấy rằng, bây giờ ông Bide thắng có thể tin, dẫu ai đó khoái Trump vẫn “la”: đấy chỉ là tin của truyền thông. Chẳng lẽ thằng Anh, thằng Pháp và vô số thằng khác nữa, chúng nó hò nhau chúc mừng Bide là chúng vội vàng, chúng dốt cả sao? Tôi nghĩ, cuộc chiến pháp lý thì có thể vẫn cứ tiếp nhưng ông Trump nên thừa nhận thất bại. Cái dám thừa nhận cũng là một cách chứng tỏ sự hiểu biết, không cố chấp, không khư khư chứng tỏ ta là nhất, cái gì cũng khác người và hơn người kiểu ngài Trump. Ông John McCain có lẽ là người đáng trân trọng khi dám thừa nhận thất bại trong một lần bàu tổng thống Hoa kỳ một cách rát lịch lãm và có văn hóa. Cách đó làm người ta khâm phục.

Cái đáng nói thêm ở đây là liên hệ vào hoàn cảnh của nước ta. Dẫu như có phê phán sự rườm rà, rối rắm của cái cung cách bàu tổng thống Hoa Kỳ, cũng phải thừa nhận một điều, người Mỹ có cách chọn của họ để tìm người hiền tài, tìm ra nguyên khí quốc gia chính xác hơn ở ta. Có thể sự lựa chọn cũng sẽ sai vì có những vấn đề, sự việc chỉ xảy ra trong khoảng 4 năm sau mới có thể sửa. Ai biết được 4 năm sau, sẽ có những vấn đề gì, khi mọi thứ hôm nay cứ thay đổi chóng mặt.

Một điều ai cũng thấy, để được 50% số người hiểu mình, thông cảm với mình, đứng lên bảo vệ mình khó biết chừng nào. Với một địa phương vài triệu dân là khó và với một đất nước trăm triệu dân càng khó hơn, khó hơn gấp bội. Ngày thường, chúng ta đâu biết những công việc của ông Bide, ông Trump. Chúng ta chỉ biết và nghe nói lại. Người mình có câu “trăm nghe không bằng mắt thấy”. Làm thế nào chúng ta hiểu được những người ở xa tít tắp ấy, cả ở Mỹ và cả ở ta. Chỉ bằng những cuộc vận động, những cuộc giải trình và rồi để xem trong 4 năm tiếp sau, ông ta thực hiện như thế nào. Khi đó mới có thể sửa. Cái 4 năm chỉ nhoáng là qua và người đã hứa nếu không thực hiện là mất chữ “tín”. Chữ “tín” với người trọng danh dự là sinh mệnh. Thử liên hệ lại ở nước mình xem, bao nhiêu việc liên quan đến vận mệnh quốc gia, chỉ thấy mấy cái “hội đoàn” ất ơ tuyên bố, các chính khách cứ im thin thít. Vậy thì làm sao mà biết, mà bàu.

Cuộc bàu cử ở xứ cờ hoa là kỳ lạ. Kỳ lạ tại một xứ mà điều gì cũng có thể xảy ra thì lại trở thành bình thường. Chúng ta hãy học cách tiếp nhận những điều kỳ lạ để đưa nó về bình thường. Chúng ta hãy kiên nhẫn chờ phán quyết cuối cùng. 20 năm trước, ở nước Mỹ cũng đã xảy ra hiện tượng “tổng thống hụt” rồi. Nếu lần này lại xảy ra, thì, đừng nói “tôi biết chắc, tôi tin vậy và tôi đúng” các bạn nhé. Nhớ câu của bạn Bích Phượng “chuyện bàu cử ở Mỹ làm người Việt quá tốn năng lượng”. Mình đồng ý và ước sao, dân xứ mình, trong tương lai, cũng khiến thế giới thấp thỏm, lo âu qua những cuộc lựa chọn người hiền tài, những “nguyên khí quốc gia”, những người mà ngày nay được gọi một cách sang trọng hơn, giới tinh hoa của dân tộc í.

Vinh Anh-9/11/2020

Lại về phương Nam

 

Vinh Anh

Vừa xong  · 

Đã chia sẻ với Công khai

Lại về phương Nam

“Lại” là vì lặp lại nhiều lần. Một thời vì công việc, luôn xoành xoạch, còn bây giờ là riêng tư, riêng tư dính nghĩa vụ gia đình. Ai dỗi hơi mà vào cái thành phố chen chúc như hũ nút và ầm ầm inh tai suốt ngày ấy. Quả thật, rất nhiều lần đến với phương Nam, và mỗi lần đến, đều cảm thấy xa lạ, chỉ ngong ngóng đến ngày trở ra. Về với cái “trở ra” đầu nhẹ nhõm hẳn. Tự ví mình là cái cây mà thổ nhưỡng, khí hậu và trăm thứ mà ngày nay khoa học phân tích ra, chỉ hợp vùng đất Bắc. Cái vùng đất “lắm người nhiều ma” mà ông nhà văn nào đó đã viết thành sách và đã quay thành phim. Cũng tự biết mình sai mà sao vẫn cứ cố phân bua, dẫu biết chắc chắn, bọn con cháu cấp tiến sẽ có nhời sau lưng là bảo thủ, đầu óc đặc tịt lại rồi, không chấp.

Ngày rời Hà Nội đang độ cuối thu, trời đẹp và tình hình nói chung là “ổn định bền vững”. Cứ viết vậy trong ngoặc và ai muốn hiểu thế nào thì hiểu. Riêng mình tự cảm thì không. Hà Nội đẹp để rồi lại nổi sóng. Con sóng ngầm mới hiểm. Còn nơi đây khác, cô bé mình tình cờ nói chuyện về mùa thu phương Bắc và cái nắng phương Nam nói, bác “gửi nắng cho em đi”. Em đây là miền Bắc í. Tự dưng thấy thú vị với con người nơi đây, cũng sâu sắc và lãng mạn như ai một thuở đấy chứ. Thì trong sâu thẳm tâm hồn, mỗi con người đều tích trữ cho mình những nét đẹp đáng yêu là đương nhiên.

Chuyến đi này mình háo hức trở lại Phú Quốc. Cái hòn đảo nhỏ bằng đảo quốc sư tử những ngày mới tách ra ở riêng, mà từ lâu lắm rồi, mình vẫn nghe người ta mơ, phải biến Phú Quốc thành đảo quốc đó. Nào đó là nó đấy, cái thằng ngày xưa mơ được như Sài thành và bây giờ cả nước ta mơ được như nó. Có ai nghĩ sẽ được không nhỉ, riêng mình, ngẫm cung cách này có mà đến đời sang tiểu.

Thay đổi quá nhiều. Thay đổi đến không thể nhận ra một tí nào là sự thật với riêng mình. Đã ra đây, tắm biển ở đây, ăn tôm ăn mực ở đây, tưởng là cũng hiểu tí chút mà hóa ra không. Không vì sự thay đổi. Cái sự thay đổi ngoài tầm suy nghĩ và có cả cái không muốn.

Thằng cháu độ tuổi “nhi bất hoặc” vững vàng với cuộc đời và hơn hẳn mình về độ nhanh nhạy trong cuộc đời. Tầm tuổi nó, mình vẫn khư khư nói những điều người ta đã nói mà không ngượng, cái sáng tạo đòi phá bỏ của mình được chôn ngay từ trong suy nghĩ vì mình sợ. Đúng là sợ và không dám ngỏ cùng ai. Vòng kim cô vô hình cứ tự đeo vào đầu, dẫu chẳng bị ai cấm đoán. Cái thời thổ tả của mình là vậy, cự tự trói buộc vào những điều rất vớ vẩn để nhìn thiên hạ phi nhanh như vũ bão và chờ người ta đem lại phồn vinh cho mình. Thật ngu vì lối sống quen ỉ lại vào bên ngoài. Từ bao giờ thế nhỉ? Cuộc sống thời bao cấp nó trói buộc con người ta ghê gớm thật. Giờ nhìn lại, thấy cả một thế hệ bần cùng vì cứ tự trói buộc lẫn nhau. Những người dám xô đạp nó để vươn lên tầm cao đúng là những người vĩ đại. Vĩ đại vì sự dấn thân.

Thằng cháu chỉ cho mình cơ ngơi của nó. Cái thành công của một người thành đạt lộ ra bên ngoài là ở độ trầm lắng. Thằng cháu có độ trầm lắng và kiên trì đến kì lạ mà mình chứng kiến qua cuộc trao đổi bằng điện thoại dài cỡ nửa tiếng. Bên kia đầu máy là một khách hàng cũ lớn tuổi mà thằng cháu gọi bằng cô. Việc mua bán dẫn đến bà khách hàng mất chồng vì chính người môi giới. Thằng cháu kiên trì nói chuyện, lắng nghe khách hàng như tâm sự, như trách móc và chia sẻ một cách khiến bà khách hàng cũ kia thỏa mãn, hẹn gặp và nói có quà vẫn để dành từ ngay mua bán. Câu chuyện êm đẹp để bữa tối tiếp tục trong nức nở lời khen của cô xã mình bởi sự kiên nhẫn mềm mại trong giao tiếp của thằng cháu.

Sự thành công trên thương trường chính là sự thuyết phục được đối tác. Đức tính này những công chức như mình của thời đã qua không bao giờ có. Vì mình là sản phẩm của chế độ “xin cho”, chỉ làm việc theo mệnh lệnh hành chính, đào đâu ra đức tính kiên trì, mềm mỏng, những đức tính mà những người có tâm với công việc mới có. Bỗng nhớ câu ca ngày xưa, thời của mình chưa xa đó: “Hai trăm ngồi phán (hàng bộ trưởng, lương tháng 200đ, tiền hồi 1965)
Trăm tám ngồi nghe (thứ trưởng,180đ)
Tranh nhà, tranh xe
Là anh trăm rưởi (cấp vụ, viện,150đ)
Tất ta tất tưởi
Là chú chín mươi ( trưởng phòng, 90đ)
Dở khóc dở cười
là anh sáu chục (cán sự 60đ)
Cửa nhà lục-đục là chụ́ bốn lăm (nhân viên 45đ)
Rau cháo quanh năm
là anh băm chín (nhân viên 39đ)
Bữa ăn bữa nhịn
là chú băm hai (nhân viên 32đ)”. Bây giờ thằng cháu không ngồi phán, chẳng ngồi nghe, nó chạy suốt ngày, a-lô suốt dọc đường và nó quyết, nó thuyết phục, nó đàm phán… lương của nó không thể biết, nhưng nghe nó nói, ngày nó còn là dân công ty (nghĩa là còn chân nhà nước), đâu như ngoài trăm triệu tháng. Nó từ chối, nó ra ngoài làm riêng, tự lực cánh sinh và không biết lương bao nhiêu. Cái rủng rỉnh tiền túi không phải từ tiếng nói ra gang, ra thép của miệng nhà quan mà từ sự nhỏ nhẹ, mềm dẻo, thuyết phục. Tiền và lương từ đó. Ai biết những đức tính mềm dẻo để thuyết phục kia, đáng giá bao nhiêu? Mình chịu và mình cho là vô giá. Cái giá đó, cả đời quan chức của mình không mua được.

Vâng, đấy là tuổi nhi bất hoặc hôm nay. Tuổi đó, người đàn ông chắc chắn có niềm tin ở chính bản thân. Mọi tác động bên ngoài đều chấp nhận để tham khảo. Thông tin nhiều chiều cần quyết đoán chứ đâu cần răm rắp nghe và làm theo. Vậy ra, thằng cháu đang ngồi ghế của bộ trưởng. Đúng thôi, nó dám quyết và nó dám chịu trách nhiệm. Nền hành chính mình tìm đâu ra?

Mình bất đắc dĩ về Sài thành vì bị bao vây bởi những thứ liên quan đến bệnh tật của người già. Trong cái nể nang cũng có cái tò mò cá nhân. Thì đã nói từ đầu, những chuyến đi bây giờ đều dính đến gia đình.

Lại một thằng cháu khác. Thằng bác sĩ bỏ nhà nước ra làm ngoài, mở phòng khám riêng. Ngẫm cái nghề liên quan đến sinh mệnh con người mà dám ra ngoài làm độc lập, phải nói là cũng “to gan”.

Tự nhiên mình là bệnh nhân của nó. Vậy là khám và chữa. Luôn trong hai ngày với giá thành cho người bình thường là hai triệu(chỉ nghe lại thôi, chứ đâu có biết). Mình thuộc dạng VIP của nó nên không mất một xu là điều không nên nói. Nghỉ một ngày và xong. Tạm yên tâm. Nào ai biết bệnh tật tuổi già đến đi lúc nào. Liệu nó có “ổn định bền vững” như một thuật ngữ chính trị khá nổi tiếng?

Cái đáng nói là cái “ê-kíp” của thằng cháu. Cái ê-kíp này tiếp khách rất thân thiện. Đương nhiên đồng tiền quyết định nhiều thứ trong đó có cả cái khiến người bệnh cảm thấy thân thiện. Là con bệnh nên mình biết cái đó cần. Ai đó nói không cần mà chỉ suy từ đồng tiền ra mọi nhẽ là chưa thấu đủ lý. Cái đó thể hiện ở sự chỉ dẫn và những nụ cười. Chuyện chỉ thấy trong phim Mỹ và lác đác đâu đó trong mấy cái bệnh viện mang tên Tây ở ta. Còn ta, khó kiếm lắm. Nhớ ngày nào đưa cô con gái bị phỏng nước ở chân đi khám, mình dẫn nó đi vì nó bé, chưa biết đối đáp. Vừa ngo ngoe nói ý kiến riêng mình về bệnh của nó, ông Giáo sư-bác sĩ khám bệnh (ông đã nghỉ hưu và làm thêm ở phòng khám tư nhân), “anh để tôi nói, hay tôi nghe anh nói?” ÔI chao, làm thằng bệnh nhân đi nhờ vả, có dám đổi cái sĩ hay là im. Chỉ biết rằng, sau vụ khám đó, mình cạch và con gái mình cũng khỏi bệnh không từ những lời khuyên của phòng khám có ông giáo sư-bác sĩ hưu đó. Lại liên hệ vòng vèo và nhớ thêm: ngoài Bắc có mùa thu đẹp mê li thì cũng có hai loại nhân vật khiến dân khiếp hãi đó là công an và bác sĩ. Hôm nay nói chuyện bác sĩ, chuyện về công an thì nhiều nhưng không nói ở đây.

Nói chuyện đó để nói về văn hóa tiếp xúc con bệnh ở hai miền nó khác nhau. Có sự khác nhau là do nhiều yếu tố, nhưng cái tâm con người, dẫu sao, cũng đừng hạ thấp ngang giá với đồng tiền. Tâm người khám chữa và tâm (trạng) người bệnh, đều cần những con người có văn hóa giao tiếp.

Lại phải tái bút một tí, mình có thằng cháu khác. Nó là dân cổ cồn, giàu có và công việc trong cái tầm vĩ mô hay vi mô gì đó của phạm trù tư tưởng cũng như suy nghĩ ở phòng lạnh, mình không phục cái giàu đó như 2 thằng cháu giàu bằng cách lăn lộn người đời và bụi đường đời. Cuộc sống có nhiều cái nói, nhưng cái gần cuộc sống thì đáng nói và đáng yêu hơn.

Vinh Anh 6/11/2020

Nhớ nắng phương Nam.