Cuối năm và những góc khuất. Tìm niềm tin trong giả dối.

2018 với nước mình, quá nhiều sự kiện. Nói đến các sự kiện, cái mà đa phần người ta quan tâm là sự kiện chính trị. Người ta quan tâm đến con người và sự kiện mà con người gắn với nó có thể tạo nên. Về sự kiện có thể có nhiều nhưng người tạo ra sự kiện ở nước Việt này không nhiều và có lẽ, ông Nguyễn Phú Trọng là người hiện nay đáng chú ý nhất.

Đất nước này có nhiều góc khuất để nói. Những góc khuất đang chìm một thời nổi sóng. Nhưng nói hết thì loãng và biết bao nhiêu mà kể. Kẻ viết bài này chỉ muốn chọn để nói hai điều, chỉ vài ba điều thôi, nhưng từ những điều đó lại có thể tìm thấy sự giả dối và mất niềm tin. Giả dối và niềm tin, toàn là những vấn đề cũ, cũ quá rồi. Nói lại tức là lặp lại. Tôi muốn lặp lại. Vì nó là căn nguyên, nó là ung nhọt. Có điều là tôi chỉ là người muốn nhấn mạnh, nhấn mạnh điều mà nhiều người biết, nhưng chưa đến lúc dám nói. Đất nước này thừa sự giả dối và thiếu nhất nhất là niềm tin.

Câu “Đất nước ta có bao giờ được như thế này không?” của ông Trọng là một câu nói thật nhưng có bao hàm trong đó sự giả dối. Người nghe buộc phải hiểu câu nói đó theo ý người nói ra, là mọi việc đất nước ta đang diễn ra rất tốt đẹp. Một đất nước mà xưa kia có người mơ sau một đêm ngủ dậy trở thành người Việt thì hôm nay người ta xấu hổ vì phải dùng hộ chiếu Việt. Không chỉ là loại hộ chiếu vào loại “yếu” nhất thế giới thôi, còn nhiều thứ phải xấu hổ khác nữa mà kẻ viết không muốn nêu lên. Vậy phải hiểu thế nào “Nhìn tổng quát, đất nước ta có bao giờ được như thế này không?”. Chúng ta muốn hiểu câu ông Trọng theo một ý tốt, nhưng sự thật không như vậy, nó hội tụ nhiều điều giả dối lắm. Thực ra, làm người dân biết tự trọng, xấu hổ lắm!

Đáng tự hào sao được khi ta thuộc diện đứng đầu thế giới về những mặt sau: Nợ nần, tham nhũng, trộm cắp, ô nhiễm, ung thư… Với chỉ số cao về những vấn đề đó, người dân lấy đâu ra hạnh phúc?

Điều 4 Hiến Pháp ghi rằng Đảng Cộng sản lãnh đạo tuyệt đối, toàn diện. Và thực tế: “Đất nước ta chưa bao giờ tốt đẹp như hôm nay-Nguyễn Phú Trọng” “Niềm tin của nhân dân chưa bao giờ lớn như lúc này-Nguyễn Xuân Phúc” thể hiện ra ngoài là những gì? Đó có phải chính là thói huyênh hoang kiêu ngạo, cả vú lấp miệng em, bắt người ta nghe bằng được. Hãy thử xem xét vài vấn đề xảy ra trong những năm nay.

- Những vụ đất đai nổi cộm ở Đồng Tâm và ở Thủ Thiêm khiến bao gia đình và thân phận lao đao là do ai gây ra? Người dân đến nay đã biết, ông Trọng, ông Phúc biết rõ hơn bất cứ người dân nào. Vậy sao vẫn để người dân cực khổ, chịu đựng oan ức triền miên mấy chục năm. Ở đây nếu nói niềm tin của người dân với Đảng lớn hơn bất cứ lúc nào thì đó có phải chuyện khôi hài. Đó chính là những vụ cướp đất có chỉ đạo, có lực lượng và người dân đến nay vẫn sống trong chờ đợi công lý. Đến bao giờ công lý mới đến với người dân?

- Vụ cá chết do Formosa gây ra là do hóa chất độc hại từ nhà máy thép Formosa thải ra biển, khiến cả biển miền Trung ô nhiễm. Formasa đã “nổi tiếng” ngay tại quê hương của họ và ở cả nước Mỹ nữa . Vậy sao lãnh đạo các ngành lại cứ bênh họ chằm chặp, nói nguyên nhân cá chết là do thủy triều đỏ, do tảo. Đấy là nói dối hay lừa đảo? Những kẻ có quyền nói ra những câu đó là nói dối sao không bị trừng phạt. Liệu nhìn những con cá lượn lờ trong các bể lọc đã qua xử lý, những người đã phải chịu thảm họa có tin đấy là nước sạch sẽ đưa ra biển. Lòng tin lấy lại khó lắm!

- Người dân đã phải bằng sức mạnh đám đông, quây các BOT mọc nhan nhản trên mọi nẻo đường. Người ta phát hiện ra, các BOT hầu như đều là sân sau của các lãnh chúa, đã từng hoặc đương chức nắm giữ quyền lực. Nhìn sang đất thằng em bên cạnh, mọi con đường hiện nay đều thông thoáng, các nhà lãnh đạo ta nghĩ sao. Đến giờ nay, những An Sương, Cai Lậy, Bắc Thăng Long-Nội Bài và biết bao những BOT khác từng được nêu danh trong các đợt thanh tra, các quan trên sao lại không biết?

- Các dự án Mêtro ở Sài Gòn và đường sắt trên cao ở Hà Nội là điển hình của việc tăng vốn đầu tư và kéo dài thời gian đưa công trình vào xử dụng. Con số tổn hại và bị ăn cắp là bao nhiêu. Đến giờ này, hai dự án đó đã hoàn toàn “thất thủ” trong con mắt người dân. Các bác lãnh đạo sao vẫn im lìm để người dân dài cổ ngóng đợi (và lại như đang có định hướng cho anh bạn “4 tốt” thay thế anh Nhật Bổn thi công metro.)

- Trong năm 2018 có sự kiện khiến cả chục ngàn người xuống đường phản đối đó là luật đặc khu và an ninh mạng. Số người bị bắt và bị bỏ tù vì phản đối luật đặc khu đã lên đến hàng chục người. Họ có phải đúng là những kẻ có âm mưu lật đổ chính quyền? Luật đặc khu là sẽ đem những địa bàn quan trọng nhất dâng cho nước ngoài mà nước ngoài đây phải hiểu nó là bạn”4 tốt” đã ẩn mình khắp nơi. Luật an ninh mạng là luật sẽ bóp nghẹt sự tự do vốn con người sinh ra phải có (có đến 20 điều cấm đoán, một luật chỉ cho phép nói những điều tốt đẹp về xã hội, nói xấu(phản biện hay bôi đen) sẽ bị phạm luật). Mang tiếng là số lượng người dùng internet vào loại cao của thế giới nhưng người Việt chúng ta vốn chịu sự tuyên truyền một chiều và đa phần người dân đã quen với lối tuyên truyền một chiều đó, nên đòi hỏi được biết, được bảo đảm quyền tự do cá nhân chỉ có ở một số người hiểu biết và quan tâm. Số còn lại vẫn hài lòng chôn tri thức của mình trong bóng đêm.

Đó là những mảng tối, những góc khuất của cuộc sống hôm nay. Nó đã từng xảy ra, đã từng nổi sóng và tất cả như lại đang chìm đi để nhường cho niềm tự hào bóng đá, cho kỳ tích top 5 hoa hậu, cho con số GDP tăng vượt bậc với rất nhiều câu hỏi ẩn chứa mà chỉ có giới chuyên môn mới hiểu nguồn ngạch, ngóc ngách.

Từ mấy vấn đề đã nổi lên và đang trong im ắng, khuất nẻo hãy để vài dòng nói về niềm tin của nhân dân với nhà cầm quyền.

Nói thật với nhau đi, chúng ta cần 5000 đảng viên thời 1945 hay chúng ta cần 5 triệu đảng viên ngày hôm nay. Trong 5 triệu đó, ai còn nhớ những gì mình đã tuyên thệ dưới cờ? Xin hỏi lại những câu cổ xưa nhất, có ai bây giờ dám hy sinh để bảo vệ danh dự của Đảng đang bị rất nhiều đảng viên khác làm ô uế. Nếu có, xin hãy đứng ra một bên để bảo vệ sự trong sạch của Đảng. Có ai dám tự thú, niềm tin của dân với Đảng đã không còn nữa và dám công khai thừa nhận, người dân chỉ coi những đảng viên có chức có quyền là một đống tham tàn, phá hại. Cho nên phải hỏi lại, có thật “niềm tin của nhân dân chưa bao giờ lớn như lúc này” không?

Nói đến chuyện bàu bán, hôm rồi có cuộc bỏ phiếu để xác định cấp độ sự tín nhiệm của các vị lãnh đạo cấp cao trong Đảng. Các vị có tin những lá phiếu đó là lá phiếu người ta bỏ cho sự thật không? Nên chăng, làm một phép thử trên mạng xã hội hay cách nào tùy ý nhà cầm quyền.

Có được con số thật đó, đúng là một sự dũng cảm cộng sản. Nếu dám vượt qua mình bằng cách chứng minh sự dũng cảm đó thì có thể vỗ ngực tự hào, ta là người cộng sản, là “tự hào cộng sản” chứ không phải “kiêu ngạo cộng sản” và chắc chắn niềm tin của dân với Đảng sẽ trở lại.

Vinh Anh-30/12/18

Những bài ca đi cùng năm tháng phát trên VTV1 ngày 22/12/2018

Thời lượng 90 phút như vậy quả là không đủ để những người một thời ăn cơm lính, mặc áo quần áo lính, khi có rất nhiều bài gắn bó với cuộc sống quân ngũ của những người lính, trải qua những vất vả, gian nguy của đạn bom, thấy thòm thèm. Mỗi bài hát thời đấy (với tôi, quả thật thời ấy có rất nhiều bài hát đem theo những kỷ niệm và đi vào lòng người, so với hôm nay chỉ đôi bài tôi thích).

Nhưng chương trình hôm qua (22/12/18) thì tôi thất vọng. Đưa bài hát của Đại tướng Hoàng Văn Thái vào chương trình là một bài hát mà tôi không hề biết. Có nên chăng? Cũng tùy từng người, với tôi, nó không đi cùng năm tháng.

Nhiều điều tôi không đồng ý nhưng mỗi người mỗi ý, không trách, chỉ có điều đáng trách như sau:

Chương trình đã quá gượng nhẹ với anh bạn Tầu. Chẳng hiểu sao phải gượng nhẹ? Lại tế nhị và hữu nghị ư? Trong khi đổ tội vào đầu bọn đế quốc thực dân, bọn diệt chủng Pôn-pốt thì thoải mái. Làm như vậy sống sượng và mất lòng lắm. Có hình ảnh về “cột số 0” ở Lạng Sơn đấy, có nói về Vị Xuyên với câu nói “Sống bám đá, chết trong đá, hóa bất tử” đấy, nhưng tất cả vẫn rất hời hợt, vẫn né tránh. Còn bài hát cảm động được sáng tác từ chính những người đồng đội (nhạc sĩ Trương Quý Hải), lại được chính những người đồng đội hát, sao không được chọn? Nếu chọn bài hát đó, thì theo tôi, nó cân bằng với bài hát của Thế Hiển, để nói về người chiến sĩ biên cương ở mạn Bắc, có thể giảm nhẹ cho lỗi lầm của chương trình vì đã quá “tế nhị”.

Thôi thì tự an ủi, đấy là chương trình “chính trị” chứ có cùng năm tháng với mình đâu. Chỉ biết chắc, nhiệm vụ giữ gìn từng tấc đất của Tổ quốc chắc phải rất lâu dài. Nhớ câu thơ của Đỗ Nam Cao “Thật khốn nạn chỉ khi máu đổ/mới nhận rõ được thù và ta”.

Để được đối xử đúng như với một con người

“Hãy đối xử với bị cáo như một con người”! Đó là lời cuối cùng trong phiên tòa xử ông Đinh La Thăng, ông có yêu cầu được đối xử như một con người. Chuyện đó, chẳng riêng là đòi hỏi của ông, ở đất này, khi đã là một tội nhân ai cũng có mong muốn, thậm chí, đó còn là mong muốn của mọi con người Việt trên đất này nữa kia.

Bỏ qua những lời nói rườm ra của các chính khách, những lươn lẹo chơi chữ ngoại giao, cái còn lại chính là quyền con người. “Quyền con người” cái từ ở xứ ta, từ khi nào, lại thành từ nhạy cảm.

Từ bao giờ, cái quyền con người, càng ngày càng nhiều người biết và đòi hỏi ngày càng lớn?

Có lẽ, thời cha ông chúng ta, “quyền con người” có khái niệm và được hiểu từ một số rất ít những người du học phương Tây, tiếp thu được nền văn minh mà người dân ở đó cũng phải quằn mình đấu tranh mới được. Ngoài ra, họ còn có tấm lòng đồng cảm với những người trong chốn lao tù, họ hiểu cuộc sống nơi ngục thất.

Nhưng vận được cái hiểu về “quyền con người” vào nước ta, chỉ có ở một số trí thức tiên phong. Đa phần những người nhận biết được tư tưởng tiến bộ đó, vẫn nằm im. (chứ đừng nói gì đa số những người phải sớm tối lo cho cái ăn, cái mặc). Cái đặc tính “chờ và nhờ” người khác mang lại cái điều hay, điều tốt cho mình hưởng, luôn vẫn là một trở ngại với người Việt. Người Việt có thói xấu “há miệng chờ sung” như vậy.

Sự việc xảy ra trên đất này trong cả thế kỷ qua, từ bản yêu sách 1919, cho thấy, những người tiếp thu được nền văn minh phương Tây, đều bị đọa đầy, khổ ải. Những bậc trí giả kiệt xuất đều mang trong lòng những nỗi u buồn uất hận ai oán, không thể gì bù đắp nổi, cho dù đến hôm nay, có ai đó được tôn vinh trở lại.

Trong thực tế, những người như vậy luôn ở số ít, rất ít. Đa số còn lại có lẽ họ cũng hiểu đa đảng kiểu phương Tây là con đường tiến bộ đưa đất nước đến với tương lai sáng lạn nhưng họ vẫn chấp nhận chế độ hiện nay. Họ chỉ cần cái đảng mà họ biết hôm nay thay đổi, bài trừ được tham nhũng. Con số này bao nhiêu? Nhiều lắm. Người Việt mình rất ngại thay đổi nếp sống hiện tại của mình, tâm lý “lợn lành hóa lợn què”, luôn lo điều xấu sẽ đến chứ không thể là điều tốt hơn. Vậy nên, mong có cuộc tuần hành biểu dương lực lượng như xuống đường đi “bão” mừng chiến thắng bóng đá,  là điều không thể.

Cụ Hồ từng đưa ra “Yêu sách của dân tộc An-nam” với nước Pháp và các nước thắng trận (1914-1918) ở Vec-say. Đương nhiên, bản yêu sách đó không bao giờ Chính Phủ Pháp chấp nhận. Vì vậy cuộc đấu tranh từ ngày đó đến khi quân đôi Pháp phải rút khỏi Việt Nam, những điều khoản của yêu sách đó vẫn chỉ là trên giấy. Chính vì vậy biết bao người dân Việt đã phải dấn thân vào chốn lao tù và ngã xuống vì những mục tiêu đó.

Đến hôm nay, đất nước đã độc lập, giang sơn đã về một mối nhưng vẫn còn đó những mục tiêu chưa được thực hiện. Vẫn đó những người bị tù đầy, bị giam hãm hết cả tuổi thanh xuân đầy sức sống và nhiệt huyết cống hiến. Những mục tiêu mà cụ Hồ đưa ra đến nay đã đúng trăm năm như: ân xá cho những tù mà cụ gọi là tù chính trị, đòi tự do báo chí và tự do ngôn luận, tự do lập hội và hội họp…, vẫn chưa thành hiện thực. Nhiều người trong nước Việt Nam thống nhất độc lập vẫn bị tù tội vì những mục tiêu đó.

Đau xót hơn, thảm thương hơn, nhiều người tù còn bị đối xử hà khắc trong những điều kiện quá mức tối thiểu của nhà tù. Không thể so chế độ lao tù với chế độ tự do bên ngoài song sắt nhưng quyền con người vẫn phải được tôn trọng. Chúng ta đã ký hiệp ước chống tra tấn bạc đãi tù nhân, hỏi rằng điều đó ngày hôm nay, những người bị mang tên tù nhân lương tâm đang sống ra sao? Chắc hẳn cuộc sống phải thế nào lắm nên ông Đinh La Thăng mới nói ra câu nói chua xót đó chứ. Ông Đinh La Thăng một quan chức có số má đi tù còn nói câu đó thì những người tù bất đồng chính kiến sẽ bị đối xử ra sao. Vâng, “Được đối xử như con người” là điều mà tù nhân trong các trại giam yêu cầu.

100 năm rồi, chúng ta vẫn phải nhắc lại những yêu cầu đó.

Vinh Anh 20/12/1

Bóng đá và tình yêu

Người Việt yêu bóng đá. Rõ quá. Nhưng người Mã-Lai, người In-đô cũng yêu. Để biết dân tộc nào yêu hơn, so sánh thế nào, cân đong đo đếm thế nào, không thể trả lời chính xác, mà so cái đó cũng chả ích gì.
Có thể lấy sự cuồng nhiệt để mà nói chuyện với nhau. Có đội bóng nước nào (dù mới chỉ là á quân), được cổ động viên chào đón từ sân bay và trên quãng đường ba chục cây số phẳng phiu đó phải đi mất 5 tiếng đồng hồ? Có lẽ chưa có. Cũng có thể nhà chức trách Việt chưa rút được kinh nghiệm (!). Người đời vẫn thích soi mói là thế! Nhưng đấy cũng chỉ mới là một biểu hiện mà thôi.
Bóng đá, tùy từng nước, nó là tôn giáo. Cứ xem, người ta gây chiến tranh vì bóng đá, cắt ngoại giao vì bóng đá, và vừa mới đây, phải mang trận chung kết của nước mình ra tít bên kia đại dương thi đấu. Bóng đá có nơi như thế, diễn ra như thế. Còn ở xứ Việt ta, có đặc biệt gì?
Bóng đá mang theo tâm linh. Việc dịch chuyển bốn chục quả cầu xi măng với dây xích nhằng nhợ để phá dớp là một biểu hiện, dẫu chẳng ai khẳng định. Chuyện đó chỉ để dân nhậu nói chuyện cho vui. Trong chúng ta, ai không vướng một chút tâm linh? Giơ hai tay lên trời, làm dấu thánh giá, không cạo râu… và ngay đây, ở ta thôi, chẳng hiểu là ảnh chế hay thật, bầy mâm cúng ra giữa đường và giữa sân bóng… Đó là tâm linh chứ còn gì nữa.
Ngày nhỏ, những năm 1955-1960, tôi thường đi xem bóng đá. Mọi trận giữa Hải Phòng và các đội trên Hà Nội khi nào cũng có mặt. Bằng bất cứ cách nào đều có thể vào sân xem, có khi chỉ được xem phần cuối đã “tháo khoán”. Có khi khó quá, phải leo thang rồi chuyền lên cây xem (sân Bon-nal (sân Sông Lấp), trước Nhà hát lớn). Tôi vẫn nhớ ngày đó, loa trên sân nhắc nhở khán giả (nói ra rả) phải vô tư, cổ vũ cả hai đội. Tôi thì không thế, tôi chỉ cổ vũ cho đội Hải Phòng quê tôi. Chẳng hiểu ngày đó, nhà chức trách có tưởng vậy là hay, là giáo dục cho khán giả sự vô tư cổ vũ, giữ được tình đoàn kết, là đã hoàn thành nhiệm vụ không. Có cái thời nó vậy. Phải chấp nhận thôi!
Ngày nay, nhiều chuyện hơn nhưng già rồi, không đủ sức ra sân chạy nữa, chỉ đứng ngó mà thèm. Cũng đôi lần lại bị cái tính mê bóng đá lôi cuốn. Hồi 2008, lôi cả vợ xuống đường đi bão cơ đấy.
Tình yêu là cái gì đó thiêng liêng, chẳng mấy ai nói rõ ràng được. Tình yêu đôi lứa chẳng hạn. Trả lời câu “tại sao anh yêu em, tại sao em yêu anh” thường rất vu vơ và mơ hồ. Chẳng hiểu có bác nào trả lời câu đó mang sức “thuyết phục” không. Cũng vậy, có mấy đâu như ở ta, thích gắn tình yêu với chính trị. “Vui duyên mới không quên nhiệm vụ” là thế đấy. Tình yêu đôi lứa và tình yêu Tổ quốc một thời được hiểu nôm na là thế. Ấu trĩ và đơn giản đến hoang sơ mà cứ phải chấp nhận.
Còn tình yêu với bóng đá? Có gắn tình yêu này với Tổ quốc được không? Tôi nghĩ cũng có thể tùy từng lúc (rất ít, chứ không tất cả mọi lúc). Đó là lúc cả sân vận động hát vang quốc ca. Đấy là có gắn với tình yêu Tổ quốc. Lúc đó, nếu được hiện diện trong sân, người như tôi dễ nổi gai ốc. Đó là giây phút thiêng liêng. Khán giả hát, cầu thủ hát, dẫu rằng không cùng nhịp nhưng lại thể hiện một ý chí quyết thắng. Đặc biệt hơn nữa khi ở ta, những trận cầu như vậy chiến thắng hơi hiếm hoi. Sự hiếm hoi khiến người ta mong ước, người ta nghĩ đến phải bằng chị bằng em, đừng mãi mãi bị xếp sau, ngửi khói. Những người làm bóng đá ở xứ ta chắc có tâm trạng đó, có khi nặng là khác.
Cũng đừng vì chiến thắng ở một giải bóng mà ví nó với vận nước đi lên như một tờ báo nào đó viết. Nghe khiên cưỡng lắm! Vận nước còn phụ thuộc rất nhiều toan tính. Những nét mặt non tơ như Quang Hải, Văn Hậu, Văn Toàn, Duy Mạnh, Đình Trọng… chỉ có thể biết một vài tiểu sảo của bóng đá chứ đâu đã biết những trầm luân cuộc đời. Để hiểu cuộc đời phải là Anh Đức, một nhà kinh doanh với vài ba cửa hàng, dẫu rằng Anh Đức cũng xúc động rơi nước mắt khi hát Quốc ca.
Nói về tình yêu bóng đá càng phải nói về cái tâm của con người làm bóng đá. Có cái tâm và có cả tầm nhìn nữa. Ngay ngày hôm sau, chẳng hiểu ở đây có sự diễn gì hay không, nhưng sau chiến thắng, ông thày Park vào gặp bầu Đức, bầu Thắng là một câu chuyện đẹp về tình yêu bóng đá. Cuộc gặp này thấy sự tri ân của cả đôi bên và cả “trình” văn hóa về đối nhân xử thế. Tình yêu này có lẫn gì nữa vào hay không thì khó biết chỉ biết tình yêu này có thể tạo thành mối quan hệ tốt đẹp giữa hai dân tộc và nó đã xảy ra trước khi Việt Nam dành giải rồi đấy (Hàn quốc đã cấp thị thực dài hạn cho công dân Việt Nam, mà ông đại sứ Hàn quốc gọi là thị thực Park thì phải). Cái này thì có dính một chút Tổ quốc. Nhưng có lẽ, cả hai phía, chẳng ai vì nó mà phấn đấu. Sự việc tự nhiên nó đến. Cái tự nhiên là cái đẹp.
Bóng đá cũng như rất nhiều bộ môn ngành nghề khác, đều có mặt trái của nó. Chúng ta đều biết, những mặt trái đều có thể khắc phục, chỉ có điều người quản lý nó, am hiểu nó có thật sự muốn ra tay hay không. Ở đây cũng phải mở ngoặc, muốn ra tay được cũng không dễ trong thế nước hiện nay, vận nước hiện nay, con người hiện nay.
Có thể còn rất nhiều uẩn khúc mà dân ngoại đạo không biết nhưng tại sao người ta bỏ qua chuyện một ông bầu trả lương cho một ông huấn luyện viên cả năm trời và sẽ còn trả tiếp. Người lãnh đạo biết xấu hổ, phải tránh được điều đó chứ. Việc này là việc Quốc gia, việc của Tổ quốc giao cho các vị cơ mà.
Nhưng một điều rất rõ, bộ môn bóng đá cần có những cách nhìn và quản lý mới, mới có thể duy trì nhịp đi lên của bóng đá Việt. Có thành tích hôm nay là nhờ cả chục năm trước có những con người đi tiên phong, làm bóng đá từ gốc chứ không từ ngọn. Chúng ta đừng ăn xổi nữa và cũng đừng vội mơ 2024 gì đó sẽ vào “Uôn cớp”. Lứa cầu thủ này có công rất lớn từ những người bỏ tiền bạc cho bóng đá tạo nên “lứa Công Phượng”. Hãy có vị trí vững vàng ở cái ao làng này đi và đừng chê cái ao làng này chật hẹp. Nhìn láng giềng thì biết, nó đi lên và làm bóng đá chuyên nghiệp từ bao lâu rồi, cứ học và thật tâm làm đi rồi hãy mơ.
Dẫu sao thì bóng đá cũng là một ngọn gió mới cho vị thế xứng đáng của nước Việt. Ước sao cái đất này mở của đón được nhiều ngọn gió. Sừng sững bên biển Đông mà sao đất này trì trệ thế. Buồn thay!

Vinh Anh-16/12/2018

Về Việt phủ Thành Chương

Về Việt phủ Thành Chương

Thật sự nhà em không đủ trình độ để phán xét cái văn hóa Việt của Việt phủ Thành Chương. Nha em nghĩ cái vấn đề này nó là “văn hóa”, mà nếu đọc các bài “phân tích lý lẽ” của các “nhà” văn hóa có tên tuổi trên các báo mạng (nhà em chỉ đọc báo mạng), thì thấy lý luận của các vị ấy ở mức cao siêu, nên ngại, chỉ “kính nhi viễn chi” mà thôi.
Nơi ở của phủ gần Hà Nội (thực ra thì nó là Hà Nội). Do trì trệ cập nhật về địa danh, nên cứ nghĩ là nó xa xôi. Xa xôi cũng thấy cái hay. “Hay” vì nó xa, nó xa nên cái nghe tên gọi thấy có vẻ “cổ”. Cái từ “phủ” gợi cho nhà em cái nghĩa cổ xưa, lâu đời, rêu phong. “Cổ” thì quý. Ý cái sự “hay” là như vậy.
Nhà em có quen vài ông nhà văn nhà thơ cũng dạng có tên tuổi. Nghĩa của nó là khi nghe đến tên, có nhiều người biết. Nhà em đôi khi cũng hỏi “Ông đã đọc những tác phẩm nào (hoặc cuốn này) của cái ông có tên tuổi đó, thấy nó thế nào?” Đa phần là lờ đi, không trả lời. Nhà em tự thấy ngại cho cái ông đó và cũng đánh bài lờ luôn.
Có một dạo, Mạc Ngôn được nhắc đến ở ta như là lên cơn sốt. Cao lương đỏ, Đàn hương hình, Báu vật của đời… là những tác phẩm thường được dẫn chứng để chỉ cái hay của Mạc Ngôn. Một lần, nói chuyện với một nhà thơ, ông ta khuyên nhà em nên đọc “Báu vật của đời”, thêm câu “tác phẩm tuyệt vời đấy, tác giả tuyệt vời đấy”. Nhà em nói: “Em không thích, đọc ông ấy dài dòng lê thê lắm…” Nhà em lấy “Báu vật của đời” trên giá sách, dẫn chứng ngay đoạn 2 chương 1, ông ta viết về chị Lỗ, con dâu bà Lã… hay như… đại loại, nhà em lật quyển sách dày gần nghìn trang đó, nói, “ nhiều chỗ lắm anh à, nhiều chỗ lê thê lắm…” Ông nhà thơ khả kính kia, im, không bình luận. Nhà em nghĩ “Ông anh chưa đọc rồi…”
Người Việt mình hay vậy lắm. Có một chỗ đứng cao cao một chút là “thế ngay”. “Thế ngay” nói cho rõ là dạy đời ấy. Nhưng quả thật nói “dạy đời” cũng hơi quá. Ở dạng thân tình, với nhà em, nhà em chỉ cho đó là những lời khuyên bảo. Phải giỏi thì mới khuyên bảo được chứ.
Khốn nhưng, không hiểu mọi người thế nào, nhà em hay đọc được nhận xét của các bậc đàn anh văn chương về một vấn đề gì đó, những nhận xét đó thường lấy Nguyễn Du, Nguyễn Trãi từ thời xửa xừa xưa hoặc không thì lấy Nguyễn Tuân, Tô Hoài, Nguyễn Bính, Xuân Diệu… đại loại là những bậc đã thành danh, để ví dụ về cách viết, lối viết và khuyên “Chúng ta phải viết được như vậy, viết như vậy mới được…” Nghe nó “sao” ấy, vì đâu có bao giờ nhà em dám nghĩ, dám ngang hàng với các vị đó đâu. Hình như nhà em mang máng hiểu thế này “Tớ nói vậy và tớ cũng có những trang viết như thế. Bây giờ các cậu phải cố”
Nói về Việt phủ Thành Chương, nhà em thấy “thói xấu” khác của người Việt. Ở đây, người ta đang bàn về khía cạnh pháp lý của cái Việt phủ đó. Những lời bàn mà nhà em đọc được thấy rằng, người ta bảo nên giữ và phát triển. (Bằng chứng là có ý kiến đề nghị cấp thêm đất để mở rộng Việt phủ).
Những người ủng hộ giữ Việt phủ, theo nhà em, đa phần chẳng có lý luận gì hết. Họ mang số lượng hiện vật ra nói, mang các vị lãnh đạo đã đến xem để dẫn chứng, các khách nước ngòai đến thăm và nói những lời có cánh bay cao. Tóm lại là họ muốn bênh ông chủ “Việt phủ”. Bênh, có lẽ vì quen biết, có lẽ vì “Việt phủ” đã quá nổi tiếng, có lẽ vì mối giao du thân tình... Họ mang Nguyễn Quang Thiều, Dương Trung Quốc... ra để dẫn chứng, mà mấy ông này có lý luận gì đâu, chỉ thấy nói về số lượng các loại hiện vật mà ông chủ Việt phủ sưu tầm về nó rất lớn, rất giá trị (xem:https://eu0.proxysite.com/process.php…
Duy chỉ thấy có một bài nói, nếu giữ “Việt phủ” thì cần có một hội đồng đánh giá đúng giá trị của nó. (Nói đến hội đồng là nhà em lại sợ, vì nhà em cũng không tin hội đồng nữa rồi. Cái giả dối nó đã vào mọi ngõ ngách rồi mà)
Hôm nay được đọc bài của TS Nguyễn Hồng Kiên trên Tễu, thấy ông phân tích vài điểm mà khoái. Các bác hãy đọc:
https://eu0.proxysite.com/process.php… để có ý kiến của mình cho xác đáng.

Vinh Anh-10/12/18

Chuyện ngày xưa ngày sau*

Tặng 2 thằng cháu ngoại nhân sắp kỷ niệm ngày sinh cả 2 đứa.

Thành quy luật, sáng chiều hai buổi, người ta thấy ông già và đứa trẻ con đi chưa thật vững, cùng nhau trên con đường đó. Thằng bé khi nằm trên xe đẩy, khi thì tay ông dắt. Chiếc xe là điểm tựa của ông già-ông ngoại nó. Cái “điểm tựa” đó là sự thật chứ không phải ẩn ý bay bướm gì cả. Ông già đau khớp gối. Chính cái xe giúp ông đi đứng vững trên đường mà ít người biết cái đau tuổi già của ông.

Thằng bé đang tuổi tập đi, tập nói. Nhiều tiếng nó nói không ai hiểu, chỉ có ông ngoại nó hiểu. Ông nói lại, thấy nó im, vậy là đúng ý nó. Cứ vậy nó lớn lên và ông già đi.

Có đôi người thấy thú vị khi nghe lỏm câu được câu chăng của ông già với đứa trẻ. Ông như người thày, khi thì độc diễn bài văn về quê hương cho nó nghe, khi thì kể chuyện cổ tích theo yêu cầu của nó, mà chuyện của ông kể mãi không hết. Đôi khi thì ôn lại một kỷ niệm nào đó rất xa xưa, cái thời mà ông nó còn rất bé. Rất nhiều người như tự nhiên, theo dõi mối quan hệ của hai ông cháu. Hình như ông già vui vì được chăm sóc thằng bé và chắc chắn, thằng bé tin cậy khi ở bên ông nó.

Nhiều buổi trên đường vắng vẻ, người ta thấy ông già cười rất tươi, nụ cười sung sướng, trẻ trung, ấm áp. Cũng có người tò mò muốn biết ông già vui vì lẽ gì, thằng bé cũng cười, tiếng nó thanh và nhẹ, nhẹ và trong lành như nước, khi trả lời ông: Vâng ạ. Tiếng “vâng ạ” của nó có đủ mọi hương vị của sự nhẹ nhàng, nét ngây thơ trong cái không gian trong trẻo, thanh mảnh. Tiếng “vâng ạ” của nó rơi vào ông những giọt đời tươi mát ngọt ngào, mãn nguyện.

- Ông kể cho con nghe này. Con nghe không? Ông muốn nghe tiếng “vâng ạ” của nó. Hôm đó trời dịu êm. Gió thoang thoảng và lá cành ve vẩy, đầu thằng bé lấm tấm mồ hôi. Ông lấy cái khăn đã chuẩn bị từ nhà lau đầu cho nó và phe phẩy cái quạt. Thằng bé nằm im trên xe. Lúc nào ông nó nói, nó cũng nằm im một cách kỳ lạ.

                                                            *****

“Tôi nhớ lắm con đường này, mỗi lần đi trên con đường xưa mà ông tôi đưa tôi đi, tôi thấy cả một trời dịu mát”... Ồ, thằng bé nói và ông lão đang vào vai những người nghe nhiều năm sau. “Tôi nhớ giọng ông tôi kể về cái làng quê êm đềm, xa lắc xưa ông tôi ở. Chuyện của ông đã thấm vào tôi từ bao giờ, có lẽ là từ cái ngày tôi còn nằm trên xe đẩy đấy. “Ở cái làng đó, có con sông. Con sông luôn đi vào tâm trí của mọi người quê và tất nhiên, con biết không, ông cũng vô cùng yêu con sông làng đó. Con sông làng không khi nào hung dữ, nó cứ suốt ngày đêm âm thầm, miệt mài chảy, chẳng như hôm nay, người đời luôn lo gặp thảm họa từ sông. Chỉ nhận thấy sự thay đổi khi mưa về xối xả, nước con sông làng cao hơn, đục hơn, chảy nhanh hơn mà thôi. Trong đầu ông tôi, nó luôn là con sông xanh mát lặng lờ, cái lặng lờ đó phủ mát tâm hồn suốt tuổi thơ ông. Đó là cái lặng lờ của làng quê, rất quê và giờ đây nó là cái lặng lờ của nỗi nhớ. Ông, ngày xưa luôn cùng lũ trẻ quê mùa tắm trên dòng sông ấy, tắm cùng những con trâu, ngồi trên lưng trâu hò hét, thích thú và bất chợt đứng trên lưng trâu, nhảy ùm xuống dòng nước, lặn một hơi ra giữa dòng. Cái bến trâu đằm đó ăn hơi sâu vào bờ, tạo ra một con dốc thoai thỏa gập gồ, đầy vết chân trâu và mùi khai khai nước đái trâu. Chiều về, bọn trẻ con, tất cả, cởi quần áo và lao vào dòng nước mát đó.”

Ông tôi im lặng như thấy cái ngày xa xưa đó quay về. Mắt ông nhìn xa thẳm vào cõi nào đó. Bất chợt ông nói to hơn với tôi: “Con biết không, ông vẫn gọi nơi đó là bến đậu “nhà ta”. Ở bến đó, bà con lúc nào cũng chờ ông, nơi có ông bà nội ông, bố mẹ ông, họ hàng thân thích, bà con làng xóm… đấy chính là quê hương, đấy chính là bến đỗ, bến dừng của cuộc đời mỗi con người sau những bươn trải thăng trầm. Nơi đó còn có cả hương hồn của các cụ tổ của con đấy.”

Ông tôi đặc biệt thích ngồi dưới bóng cây đa. Ban đầu tôi nghĩ vì bóng mát của nó. Nếu vậy thì có gì đặc biệt. Nhưng rồi tôi nhận ra cái khác biệt khi cây đa mùa ra búp. Ông  nhặt một búp non mới rụng lớp vỏ ngoài cùng, màu ngà ngà vàng, vo vo nhẹ cái búp và thổi vào phía đầu, cái búp đa phồng lên to như một quả chuối. Tôi ngạc nhiên: “Ông làm thế nào tài thế?” “Một trò chơi thời nhỏ của ông ấy mà… Ấy vậy mà đã bảy chục năm.” Ông tôi thốt ra câu nói mà tôi nghe trong đó chứa đựng bao nhiêu điều tiếc nuối. Tôi thấy thương ông quá, sao ông lại nhiều tuổi để già làm gì?

Nhưng không phải ông chỉ ngồi thổi búp đa và nhớ ngày còn nhỏ, mà là ông ngồi nhìn ra cây phượng già nua gần đó. Mùa này, phượng đang đỏ cháy bàu trời. Dưới cái nắng hè chang chang kia, màu đỏ sao vẫn tươi nguyên. Lạ thế!

Có lần, ông hỏi tôi bâng quơ: “Con có thích hoa phượng không?” Cũng không rõ tôi trả lời thế nào, có lẽ tôi trả lời “thích ạ”. Chỉ thấy ông nhìn tôi với đôi mắt cười rồi quay về phía cây phượng già nua. Tôi thấy một chút buồn thoáng qua mắt ông.

Một lần vào cuối mùa thu, phượng không còn hoa đỏ nữa, còn cây đa thì vẫn xanh, vẫn tỏa bóng rợp và vẫn là chỗ ngồi ưa thích của ông. Đôi khi những con gió lạc ở đâu thổi tới, những lá phượng bay rợp trên không và đậu gần kín mặt đất, lúc đó trông ông rất lạ, mê đắm, trẻ trung. Nhìn nét hồn nhiên của tuổi già trên gương mặt ông khiến tôi thổn thức

Có một mùa phượng nở, ngồi dưới gốc đa, ông ngắm lũ trẻ cỡ mười ba, mười bốn, đang í ới gọi nhau, ngắt những chùm hoa đỏ trên cây. “Tươi như phượng nở còn nằm trên cây”, ông lẩm nhẩm câu thơ thuở ông còn đi học, đẹp quá và hồn nhiên làm sao. Đó là hoa của học trò…

Ông kể cho tôi, ông yêu hoa phượng vì thêm một lý do khác. Ngày xưa ấy, cái ngày đó đất nước và dân mình còn rất nghèo, rất khổ. Ông cũng còn bé, mới chỉ lên chín thôi. Trời đã tối, quán nước dưới gốc đa của bà cụ còng đã dọn. Cả làng như đang vào bữa tối, ông và mẹ ông về gần đến đầu làng, nơi có gốc đa và cây phượng này đây, thì thấy bóng  người lúi húi dưới gốc đa. Đó là một gia đình mù chuyên ngồi ở các chợ làng quê hát xẩm kiếm ăn. Đứa con gái duy nhất có đôi mắt sáng nhưng buồn, bằng tuổi ông đang ngồi dưới gốc phượng, tay đưa lên miệng những cánh phượng, ông đã từng ăn những cánh phượng có vị chua chua đó và cũng đã từng theo mẹ đi chợ, được nghe nó hát. Ông có cảm giác hình như nó đói. Ông đứng lại nhìn nó ái ngại và bỗng nhớ phần quà được mang về từ bữa cỗ bên quê mẹ. Mẹ ông hiểu ý và đưa gói cơm có cả thức ăn được gói cẩn thận trong lá chuối cho con bé. Con bé chìa bàn tay bé xíu còn nắm những cánh phượng ra xin. Nó ngước mắt nhìn ra điều cám ơn và chạy về phía gốc đa… Sau này ông lớn, được ra thành phố học và không gặp lại nó nữa. Nhưng những cánh phượng trong bàn tay bé xíu kia thì ông không quên. Ông vẫn thi thoảng, vào mùa phượng cháy đỏ, cầm những cánh phượng tươi nguyên cho vào miệng để hưởng vị chua chua và nhớ lại tối hôm đó.

                                                            *****

Ông vẫn đẩy xe với những bước đi chầm chậm của người già thư thản. Cái chậm của các ông già có thói quen vừa đi vừa ngẫm, trên xe là thằng em của tôi. Nó đang tuổi nghe chuyện xưa của ông. Ông đang gieo những hạt mầm về tình yêu quê hương và sự san sẻ vào thằng bé em bằng những chuyện xưa đó, những chuyện cổ tích dài không bao giờ hết của ông cũng như không bao giờ chán với anh em tôi.

Ông đẩy xe và nhìn về phía xa xăm. Tôi trân trọng những giờ phút đó của ông. Ông đang là ngày của hôm qua, ông là ngày xưa, ngày xưa của ông rất dài. Tôi và thằng bé em là thế hệ hôm nay, là ngày sau, chúng tôi không có ngày xưa nên ngày sau cũng còn rất dài. Có phải vì những chuyện của ông về dòng sông, về cây phượng già nua (chẳng hiểu sao tôi nghĩ ông già như cây phượng đó, già nhưng vẫn hấp dẫn bọn học trò mỗi mùa hè về) mà tôi luôn mường tượng, quê hương tôi rất đẹp và vô cùng thân thiết. Nó cứ vậy ngấm vào tôi.

*Thơ Xuân Quỳnh

Vinh Anh-24/11/18