đầu môi thì lại quá hại. “Con người hiện nay là thế. Tệ bạc và xấu xa lắm. Lão nhắc lại, xấu xa lắm. Mày còn lâu mới hiểu cuộc đời và con ngời như bố.” Tiếng thằng con “Ok bố. Mọi người được như bố là thế giới đại đồng còn ngược lại thì thế giới ngập ngụa toàn bọn xấu xa”. Ông bố gườm gườm nhìn thằng con, đồ chợ trời. Nó bỏ học, kiếm ăn ở chợ trời mà. Bọn chợ trời chúng mày thì một mét vuống 10 thằng ăn cắp. Thằng con:“Ok bố luôn, bố nói tuyệt đối đúng. Cả xã hội này toàn ăn cắp nuôi nhau.” Lão im, cãi nhau với nó thì nó xả ra để cho lão biết toàn xã hội này hiện đang thối nát cho coi. Thà im, bới đồ thối lên làm gì. Thằng con cười tít mắt, ca ông ổng “Cuộc sống ơi, ta mến yêu người và Đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao...” Cả nhà đều công nhận là lão nhanh nhẹn. Làm bất cứ việc gì, đương nhiên phải hợp với khả năng của lão và không cần cố gắng nhiều, lão làm thoay thoáy, xong ngay. Xong và lão hát, bài hát của thằng con “Đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao”. Vợ lão biết điều đó hơn hết nên giao việc cho lão, cũng phải lượng khả năng lão có thể làm. Cứ nói đàn bà giữ ngọn lửa bếp chứ chính mụ nhận ra, lão mới là người giữ ngọn lửa, mọi việc mua bán, đối ngoại, đối nội lão làm hết. Mà nói cho cùng, lão sống vô cùng đơn giản. Ăn uống có nem công chả phượng gì đâu, hôm nào cũng chỉ món nhạt, món mặn là xong bữa. Mâm cơm chỉ thấy bát, đâu có đĩa. Vợ lão chỉ mỗi việc ở nhà, lo nấu ra những bữa ăn như vậy và nghĩ chuyện giao việc cho lão, nghĩ việc cằn nhằn, chê bai lão. Căn nhà có tiếng nói là tiếng nói của mụ vợ, tiếng cười là của lão. Người ngoài nhà nhận xét, nếu như, nhà mụ ấm êm được là do lão gây dựng, còn nếu có lúc sinh chuyện ầm ĩ, thì nguyên nhân của mọi tác phẩm đều do mụ gây ra. Những lúc đó, nguyên tắc bất di bất dịch của lão là im. Cái lặng im của lão làm mụ vợ hạ hỏa kèm theo đó là sự hả hê của kẻ chiến thắng, mọi việc sẽ lại vào trật tự cũ. Lão biết, không thèm nói, lão tìm sự đồng cảm của những đứa con. Con cái luôn đứng về phía lão. Hàng xóm nói, ờ mà tại sao... cái nhà lão ấy lành thế... Thời kỳ khổ ải, lão không phải bươn trải như những người thuộc diện bần hàn. Cán bộ trung cấp, lương cao, phiếu mua hàng ở cửa hàng dành cho cán bộ trung cao... những thứ đó làm thành bộ mặt sĩ diện của một lớp người, làm cho lão thấy tự hào vì cái nhà nước phần cho, cũng ngẩng mặt vì những năm cống hiến. Nhưng cuộc sống không chỉ ở mấy cân thịt, cân cá... Nhưng lão lại như hài lòng với mấy cân thịt, cân cá và đã bỏ qua nhiều thứ mà cuộc sống con người cần có. Thằng con chợ trời của lão không nghĩ như lão. Lão chấp nhận cuộc sống mà người ta ban cho lão và luôn chỉ so với kẻ thấp hơn chứ không so với bọn cao sang. Vậy là sướng. Thời đó, có nhà nào sướng. Thỏa mãn với cuộc đời mà ông trời ban cho là sướng. Thằng con chợ trời kể: Hôm đến chơi nhà thằng bạn mà bố nó là thứ trưởng. Căn biệt thự thời Tây ngay đầu phố, chia cho hai ông thứ trưởng ở. Thằng con “ông này tin với ông kia, ngay khi gặp nhau trên cầu thang chung, một ông lên, một ông xuống: “Ông biết tin mới chưa, cửa hàng phân cho mối gia đình thêm một ký xúc xích Nga, một yến gạo ngon Hải hậu và nước mắm Cát Hải đó...” “Ôi chao, còn đầu óc đâu mà làm việc!” Lão nghe chuyện của thằng con, ôm đầu, kêu. Thằng con thì nghêu ngao: “Cuộc sống ơi, ta mến yêu người... rồi thì cuộc đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao...” giọng khê nồng thuốc lá cuốn và chè chén ký quán triền miên. Lão chê thằng con chợ trời nhưng ở nhà này, chỉ nói chuyện được với nó. Lão được trời cho ba đứa. Lão yêu tất cả nhưng đặc biệt là cậu cả. Thằng con chợ trời thì, lão ngửa đầu lên trời, kêu: cái thằng chỉ bông lông, chả làm cái gì nên hồn. Bố con ngồi với nhau là hắn gây chuyện, mà toàn những chuyện khiến lão bí rì rì, ngồi đực mặt, không thể nói ra cái điều lão nghĩ để nó hiểu. Thằng con chợ trời lấy vợ chợ trời. Nó bảo, các cụ đỡ phải lo. Vợ chồng lão cũng nổi điên, nhưng thằng chợ trời cứ nhâng nhâng, vợ con sắp đẻ rồi. Mụ vợ: “Vua cũng thua thằng liều, phải chấp nhận”. Thằng chợ trời lại ông ổng Cuộc sống ơi ta mến yêu người và đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao. Nó hay đặt câu hỏi với lão, kiểu hỏi không xoay ngang cũng xoay ngửa. Như thế này: thấy lão hớn hở tha về những thứ từ cửa hàng trung cao dành riêng, nghĩa là hàng hóa mua ở cửa hàng của lão được phân phối: “Mẹ chỉ đạo hả bố...? Lão nhìn thằng con: “Mày biết gì, tưởng mua được mà dễ. Phải nhanh nhẹn tháo vát, cũng vất vả lắm mới mua được đấy con ạ. Thế này là mẹ khen rồi. Mẹ mày á, đợi mẹ mày đồng ý, khen tao một câu, kẻo tao chết...” lão nói và liếc về phía mụ vợ, như cốt cho mụ nghe. Lão vô cùng thích thú những khi khi thấy mụ vợ nghe được lão nói về sự vất vả của mình và thấy vợ tủm tỉm cười. Hình như lão chỉ cần có thế. Còn mụ vợ, chắc đang hài lòng, mắng các con để lão chồng nghe: “Chúng mày đấy, còn lâu mới được như bố...” Vậy là lão tỉnh tình tinh, lặp lại câu hát thằng con: “Cuộc sống ơi, ta mến yêu người... và đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao”, lão nghe loáng thoáng tiếng vợ: nỡm! Vợ lão biết hết vì đó chính là lệnh của mụ bắt lão đi mua chứ ai. Mụ không đi mua nhưng mụ nắm chắc tiêu chuẩn của lão, tính toán cần gì cho gia đình. Đố có sảy được một li một lai. Thời đó, chuyện kham khổ của bố, chỉ thằng con chợ trời hay lại qua với bố, nó biết. Chuyện ăn uống tằn tiện hàng ngày của lão, mụ vợ cũng biết. Nhưng hình như mụ cho là, đó là điều tất nhiên. Đôi khi kiếm được tiền, thằng con chợ trời rủ lão đi xếp hàng uống bia, cái thú nhất của lão. Lão là như vậy. Vợ lão là số một, ý của vợ lão là thánh chỉ, lão thực hiện ý kiến của vợ cứ tự nhiên như ta hít thở khí trời, như hàng ngày ta phải ăn, phải ngủ. Con cái thì lão cực chiều luôn, đặc biệt con gái và thằng cả. Ngoài chỉ thị của vợ, lão còn phải xem ý thằng con trưởng. Thằng này theo ông, đứng đắn, chừng mực và hiểu biết sự đời. Với lại nó vợ con, công ăn việc làm rồi, tự lập hoàn toàn, dẫu chẳng thấy khi nào giúp bố mẹ cái gì. Nhưng như vậy là mừng. Đứa con gái lấy chồng. Còn thằng chợ trời thì chỉ ỡm ờ, chỉ loăng quăng. Nhớ cái hồi lão đã nghỉ hưu. Nghỉ hưu như người ta thì sướng, lão như khổ hơn. Đấy là cái nhìn của thằng con chợ trời. Việc nhà của mẹ, bố cũng có chia sẻ cho một ít. Nó thấy lão đi chơi tenits. Ừ thì tenits. Quá hay, bố đi chơi cho khỏe. Lão bảo mày nói như ông tướng. Lão một ngày hai buổi, nhong nhong trên chiếc xe mi-ni mới có từ hồi giải phóng, đi đánh bóng. Trời phú cho lão sức khỏe. Ăn uống kham khổ, mà cấm có ốm. Nhưng tenits là thứ chơi quý tộc, những tay chơi dạng có tiền. Chơi là phải ra dáng, quần áo, giày dép, vợt vủng... đều ra cái dáng... ăn chơi và tốn tiền. Lại còn tiền cá độ, thêm khoản này là khó thuyết minh với mụ vợ, nghĩa là chơi thì có thắng có thua, có mất có được. Lão lấy đâu ra tiền chơi kiểu đó, lão hạ cấp chơi, xuống đánh bóng bàn. Bóng bàn là thứ rèn luyện thân thể bình dân. Lão nói với thằng con chợ trời. Thằng này nhìn bố áy náy quá, sờ túi, thấy có ít tiền, bố con mình ra làm vại bia đi. Gì chứ, bia thì lão chẳng từ chối. -Bố này, hay là bố nghỉ làm thêm đi, tối tăm, đêm hôm ra đấy ngủ một mình, con thấy ngài ngại thế nào ấy. -Thì bố biết làm gì... thêm mấy chục cũng tốt con ạ, bù vào chỗ thiếu hụt... khi hưu. -Bố chỉ chiều mẹ thôi... Con biết tỏng tòng tong... Đấy lão vậy đấy. Nhìn bố, cứ chiều tối, bó mớ chăn chiếu, đạp xe lên nằm gác cổng ở phòng thường trực tận khu “kho” tít tắp cuối thành phố, thằng con chợ trời xót xa. Nhưng lương lậu của nó có đâu vào đâu. Thôi thì thi thoảng ngồi bia với bố cũng được. Rõ khổ, mang tiếng là cán bộ nọ kia, tem phiếu nọ kia, chế độ nọ kia, tiêu chuẩn nọ kia, mà về hưu thì đi gác cổng. Ờ, đó là số phận. Lão có hai ông anh tuy chẳng nên trò trống, chức tước gì, nhưng chẳng bao giờ phải ôm chăn gác cổng cả. Nhân bữa bia, thằng con chợ trời tâm sự: Bố nghĩ thế nào về chế độ? Lão ngậm ngùi. Thằng chợ trời: Bố nghĩ sao, nhà mình ông nội để lại cho mấy chục ngôi nhà, bao nhiêu ruộng đất mà “của thiên trả địa hết? “Không phải, bố không biết giữ, bố sợ tai tiếng, bố sợ chế độ này...” Vì thế, thằng con tiếp lời, nên bây giờ bố khổ và chúng con khổ theo. Con không sao nhưng con thấy tức cho bố. Người ta bảo bố lành nhưng kỳ thực không phải... Bố... Đúng không bố?” Lão lại ngậm ngùi nhớ về xa xưa và cầm cốc, đẩy cục nghẹn xuống bằng hớp bia. Với thời gian thì chẳng ai trụ được. Lão yếu dần. Chiều hôm đó, ngồi uống bia với lão, nghe thấy tiếng ho khan của bố, nó hỏi “Bố bình thường chứ? Ừ, vẫn bình thường...” “Có lẽ không đâu, thôi bố không đi làm thêm nữa. Con bù cho bố tiền làm thêm đó” “Thôi đi anh, tiền đó anh cứ mời tôi uống bia.” Nhưng rồi lão quỵ thật. Lão nằm quay mặt vào tường, nén cơn ho. Thằng cả nghe tin về thăm bố và nắm tình hình qua mẹ. Bảo với mẹ, có lẽ phải đưa bố đi bệnh viện, rồi đi công tác. Cô em đến, ríu rít hỏi bố, thăm mẹ. Con gái đến là ông vui. Nó lấy chồng xa, mấy khi về thăm bố mẹ được. Thông cảm cho con. Bố ốm, chúng nó về đây là quý rồi. Chúng có phận của chúng. Ông gượng ngồi dậy rồi lại nằm xuống. Rồi con gái cũng đi. Thằng con chợ trời ngất ngưởng, phì phèo thuốc cuộn, về. Nó biết chuỵên mọi người đã về thăm bố cho phải đạo, đúng nghĩa vụ. Ai bây giờ cũng bận việc hết, trách thế nào được. Việc nhà nước, ai dám bỏ bễ. Thằng con chợ trời từ hôm ngồi uống bia với bố, nay mới đến. Nó nhìn mặt bố. Bố phải đi khám bệnh thôi. Nó rút túi, lấy điện thoại. “Thằng em, gọi thêm một đứa nữa, đến đây giúp anh ngay” Mươi phút sau, một thằng mặc áo phông đen, để cánh tay trần, xăm con rắn con rồng gì đó từ vai xuống, trông phát khiếp. Một thằng mặc đồ lính, đủ bộ rằn ri, kể cả đôi giày da nặng trình trịch, đội cái mũ cối sùm sụp che hết mặt. Nó nói với hai thằng mới đến: “Phải đưa ông già đi khám bệnh. Chúng mày giúp anh”. Mọi việc nhoáng là xong, mụ vợ lão ngớ người, không biết nói câu gì. Thằng con chợ trời mà mụ và chồng coi thường nhất thì lại cả gan làm cái điều mà chẳng ai dám. Nó giải quyết công việc không theo cách nghĩ của vợ chồng mụ, càng không bị cái quan hệ xơ cứng, nhạt nhẽo của cái tế bào xã hội, cái gia đình, mà vợ chồng mụ cứ khăng khăng bám vào để nhận mấy đồng lương hưu, rồi bày tỏ lòng biết ơn. Lão vào bệnh viện nằm được vài ngày thì ông cả và cô con gái lại kéo nhau vào thăm. Bệnh ho của ông người ta đang chẩn đoán. Ông anh và cô em thì suy đoán. Thằng con chợ trời vào lúc chín giờ tối. Lúc này thì ông cả nói nhỏ với mẹ phải chuẩn bị cho cuộc họp ngày mai ở cơ quan, cô con gái thì cháu lớn, con nhỏ đang chờ mẹ... Đại loại là đứa nào cũng tối mặt vì công việc, bỏ đi một chút là nhà cửa sẽ lanh tanh bành. Chúng nó chào bố, vì tất cả đều bận rộn. Thằng con chợ trời đêm đêm đến. Lúc mẹ về nhà nghỉ, nó dịch bố sang một bên, nằm quay đầu ngược với bố, kiếm cái ghế gác chân và ngủ nửa người trên chiếc giường bệnh viện, nửa người ngủ gác lên ghế. Nó thì chẳng cơ quan nào chờ, chẳng cháu chắt nào mong. Nó nhận nhiệm vụ chăm bố qua đêm như đương nhiên, chẳng cần xem thái độ của ai, cũng chẳng nói với ai một lời. Cảm như, mọi người thấy vậy là hợp lý. Hợp lý là đương nhiên. Ba tháng sau, lão khỏi bệnh. Nghe nói bệnh nhân đến khám đúng lúc, bệnh tình chưa đến nỗi, nếu để dai dẳng là sinh to chuyện. Thằng con chợ trời đưa lão về. Mọi người tụ họp mừng lão khỏe khoắn trở lại. Lão cũng mừng, vậy là tai qua nạn khỏi. Giờ chỉ phải kiêng khem và uống thuốc đúng chỉ định. Thằng con chợ trời đưa bố về với “Cuộc sống ơi ta mến yêu người và đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao” rồi biến. Lão ngồi với mọi người mà nhớ nó. Mọi người biết, nhưng giả bộ làm như chẳng có chuyện gì. Thằng đó vốn dĩ như vậy mà. Nó ngồi đây lại chẳng sinh chuyện, ăn mất ngon. Mọi người chóng quên, chóng quên nên chẳng ai nhớ, cái thằng chợ trời, con trời ấy, một mình nó quyết định đưa bố đi bệnh viện bằng cái mối quan hệ rất anh chị, cũng có vẻ rất “xã hội đen”, mà cái gia đình lão vốn rất trọng cái nền nếp trật tự xã hội và cả mang ơn xã hội hiện tại, dẫu cái xã hội đó khiến cái người như lão về hưu rồi, vẫn tối tối phải cắp chăn chiếu đi gác cổng, kiếm thêm tiền. Cái xã hội ấy là xã hội gì? Ông cả và cô con gái vẫn cứ nói như báo, như đài, như loa, đó là nhà nước của dân, do dân, vì dân. Mà cả lão nữa, lão vẫn nói như đài với TV, nhờ có nhà nước nên lão được chữa khỏi bệnh. Chỉ có thằng con chợ trời của lão là văng mạng, nó sống ở chợ trời và nó hiểu thế nào là chợ trời, nó bảo đó là xã hội đểu giả. Nói theo kiểu dân trí thức nửa mùa:“đểu đến từng mi-li-mét”. Nó nói với lão: “Bố không tin ư? Hãy sống như con, bố sẽ hiểu xã hội theo cách khác, chẳng ai vì dân giàu nước mạnh hết, chẳng vì độc lập tự do gì hết. Chỉ vì mình, hãy sống vì mình. Bố tin hay không thì tùy.” Lão hỏi: “Thế chúng mày sống vì cái gì?” “Chúng con sống vì chúng con, chúng con là một xã hội có luật, chúng con tin nhau và có thể chết vì nhau... chúng con có cách nhìn khác, không tin mù quáng. Chúng con dám nhìn vào sự thật và biết sự thật. Rằng chốn này vô cùng xấu xa. Mấy ông đâu đó chỉ được cái một tấc đến trời, dân nào tin. Họa may chỉ có những người như bố... Người ta thí cho cái chức, cái ghế và hí hửng... lại còn ơn với chả huệ nữa chứ...” “Láo, thằng láo... Lão hét toáng lên, mày là thá gì mà bảo tao mù quáng?” Thằng con chợ trời bỏ đi, không một lời nói, không thèm ngoái lại. Đêm nằm, vắt tay lên trán, lão nghĩ: Ừ, đúng vậy! Sự thật là gì? Thằng ôn bảo mình mù quáng. Láo, thằng láo. Lão lại tức sôi lên.. Sao nhỉ? Cả đời mình chỉ thu vén cho gia đình... Nó nghi ngờ hết thảy, nó phủ nhận hết thảy... và lão nhớ trận ốm với cách hành xử của thằng con chợ trời. Nó sống vì cái gì mà không theo cái “đạo lý” của cái nhà này? “Đạo lý” của cái nhà này là như mụ vợ lắm điều hay là như thằng cả và đứa con gái. Đấy là đạo lý. Bố ốm, đến thăm, rất phải đạo rồi đưa ra những lời bàn, nhiều lời khuyên rất “chăm sóc” nhưng chẳng có tác dụng gì hết. Nó đến và giải quyết xong mọi chuyện, êm thấm và theo cách nhìn của lão, thằng con chợ trời này sống rất tình nghĩa với bạn bè. Lão ngạc nhiên vì mối quan hệ của thằng con chợ trời. Nó khô khan mà lại nhiệt tình, nó lạnh lùng mà lại tình cảm và đặc biệt hơn, đó là những suy nghĩ khác thường của nó. Bên cạnh là mụ vợ. Lão lên cơn ho, lão xoay mình. Mà thằng ôn còn nói về sự giả dối, về sự hi sinh, nhưng cái sâu hơn, lão hiểu, là nó nói đến chốn tối tăm trong mỗi con người luôn muốn che giấu. Con người mình sĩ diện và luôn bảo vệ bộ mặt của mình sao cho sạch sẽ. Nó xé toạc cái giả dối và làm lộ ra bao điều xấu xa của con người, của chính lão. Lão nhớ và tiếc những ngày xưa lắm chứ. Sao lại không tiếc? Thằng con chợ trời bảo giả dối là đây chăng? Lão thương nhớ cha mẹ lão nhiều mà không có điều kiện tưởng nhớ cho đúng ý. Lão vừa ngại vừa sợ. Đấy chính là điều lão được học mà người ta gọi là “mê tín dị đoan” từ mọi cuộc chỉnh huấn, chỉnh quân. Từ ngày nào đó, lão như đã quên bố mẹ, coi bố mẹ, gia tộc nhà lão không như người dưng mà có khác gì người dưng, không phải kẻ thù mà có khác nào kẻ thù. Lão chả bao giờ dám nói cho mọi người biết sự giàu có của bố mẹ lão từ đâu mà ra. Nó là lao động đấy chứ, nó là suy nghĩ, tính toán của một người biết làm ăn đấy chứ. Từ lao động mà tích lũy ra mọi của cải. Vậy mà lão sợ, lão sợ bóng ma vô hình sẵn sàng sà xuống bóp cổ chẹn họng lão, bóp cổ chẹn họng những đứa con lão, phá tan những phút yên ấm của gia đình lão, những phút giây yên ả mà lão phải đánh đổi quá nhiều. Cứ như vậy, lão đi theo hướng, làm theo điều mà từ đâu đó người ta bảo. Lão u mê. Hình như lão đã không còn là lão. Cái điều mà thằng con chợ trời bảo là mù quáng. Đấy là cái đời riêng của lão, góc riêng trong cuộc đời lão. Những ngày qua, lão ốm, ngày xưa là nan y, là chết đấy. Còn hôm nay, lão ngộ ra cách hành xử của những đứa con lão. Đứa nào có suy nghĩ tự do, không ràng buộc, đứa đó có cách giải quyết hay hơn, hiệu quả hơn. Đúa làm bài bản thì cứng nhắc và gò bó vì mọi ràng buộc. Thằng được học hành, công việc thuận lợi nhưng trong việc này, có giúp gì được lão không. Nó không phải là nó của ngày xưa. Ngày xưa nó khác. Giờ thì là cái bóng của ai đó, hình như là của lão, chỉ biết dập đầu chấp nhận những điều người ta sai bảo. Và như thế, nó tự hào là hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao. Lão đang cố nhớ, lão đã bắt đầu làm theo chỉ bảo của người khác từ khi nào, có lẽ từ cái ngày lão phải làm tự kiểm điểm sau mỗi lần lão được học chính trị hay “tập huấn” về tư tưởng thì phải (nhưng trong bụng khi đó lão nghĩ là phải xưng tội trước linh mục thì đúng hơn). Và đúng thật, sau những đợt học tập đó, lão trở thành con chiên của chế độ, sau con chiên của chúa. Có lẽ là ở khoảng thời gian đó. Lão nghĩ, có rất nhiều điều mình không nỡ nói ra, nói ra sẽ mất lòng người khác. Tỉ như, chuyện mụ vợ lão. Mụ vợ lão xinh. Ngày xưa thì xinh nhưng bây giờ già rồi, mụ vẫn cứ nghĩ mình như ngày xưa, vẫn xinh và luôn cho là như vậy, nên đôi khi, cách ăn vận của mụ hơi lố (đấy là théo nhận xét của lão, ít ra là với lão). Mụ bắt lão phải tin như thế. Thì biết thế nào. Lão quá hiểu vợ rồi. Thì cứ im. Im là đồng ý. Người ta nói thế. Lão không nỡ nói: “Có ai và cái gì chống trọi được thời gian đâu cơ chứ? Mình già rồi!” Ngay cả với con cái trong nhà, nhiều chuyện lão cũng không nói. Tỉ như truyện về ông bà, tổ tiên nhà lão. Bố, đẻ (chẳng hiểu từ đâu, mấy anh em lão gọi mẹ là đẻ) lão để lại cho lão một gia tài lớn. Với thời nay, là kếch sù. Thằng con chợ trời có hôm bắt gặp lão đứng trước ngôi tuổi thơ lão đã sống (ngôi nhà to nhất, cao nhất phố ngày xưa ấy): “Bố tiếc à? Thôi đừng tiếc nữa bố ơi...” Lão giật mình, nhìn thằng con chợ trời, cười gượng gạo: “Ngày xưa, trên tầng hai kia, có một tổ chim nhạn. Bà nội mày bảo, chim nhạn làm tổ trong nhà là nhà có phúc...” Thằng con: Vậy ạ, mà đúng đấy bố ạ. Ông bà mình giàu thế là được ông Trời phù hộ đấy. Chẳng bù cho bây giờ, cái nhà bé bằng cái lỗ mũi. Mà sao lại tự dưng, bố bỏ hết cả đi thế...” Lão nhăn mặt... Chúng mày... biết gì về ngày đó... biết gì... Nhưng bây giờ cần phải biết. Biết thì được cái gì? Được cái biết”. Thằng con chợ trời cứ đeo bám lão như vậy. “Ừ, có lẽ là sự vô phúc. Về già, mới nghĩ đến ngày xưa, ngày xưa chung mái nhà với ông bà nội. Nghe mẹ kể, bố được chiều lắm. Mười mấy tuổi vẫn bắt ông nội cõng lên cầu thang.” Ừ... Lão rơm rớm nước mắt. Chuyện xưa của nhà này ít người biết, thằng con trời này biết nhiều, chẳng là, có thời gian nó ở với ông bà nội mà. Lão trầm ngâm: “Có thể mình đã quá bất công với ông nội chúng nó. Không phải bất công mà là bất hiếu. Gần chục năm xa cách, bố lên thăm, mà không tìm cách gặp được bố để bố lủi thủi về một mình, rồi sinh bệnh, rồi chết. Vì sao? Vì sao? Vì sao? Lão biết rõ. Mụ vợ chắc cũng biết. Lão sợ tai tiếng. Lão sợ liên đới. Lão sợ cách mạng sẽ mang lão ra đấu tố vì xuất thân từ cái thành phần ghê gớm đó, thành phần mà có một thời, mọi người đều ghê tởm. Lão âm thầm chịu một mình, tránh cho con cháu lão khỏi liên quan. Đấy là sự hi sinh của lão. Mà chuyện đó hình như, chỉ có thằng con chợ trời này hiểu, mọi người cứ ngu ngơ. Thằng này khác, nó mang giòng máu của tổ tiên đậm hơn... Nhưng lão không dám nói ra. Lão vẫn ngại phải đối chất với thằng con chợ trời và đối chất với chính mình. Đối chất với mình chính là soi vào lương tâm. Lão tự biện hộ, cho là vì thời thế, đã có lúc lão đã hối hận, tự xỉ vả mình. Nhưng với cái thằng con ăn nói văng mạng kia, nó như ma xó, khi có dịp, nó lại chẳng phá tan cái đang yên ả ấy à. Khó lường lắm. Xã hội này có nhiều cái khó lường lắm. Con cái cũng chẳng như xưa. Cứ vận từ lão thì rõ, bố mẹ, ông bà, tổ tiên, quê quán đâu có thiết. Mấy đứa con lão có bao giờ nghe lão nói về quê với quán. Chuyện về ông bố lão, tức là ông nội mấy đứa con, những năm cuối đời, lão còn phải hỏi nó. Thế thì mong gì nói chuyện được với con cái. Lão vẫn ngại thằng chợ trời kia cho đến ngày lão lăn ra ốm... Sao chúng ta cứ lừa dối nhau như vậy? Chuyện quê quán, bố mẹ, ông bà ta có được lựa chọn đâu, số phận cho ta đấy chứ, vậy mà cứ phải giấu tông tích của mình. Nhục không? Rất nhục và còn có lỗi với tổ tiên nữa đấy. Đâu gọi là “danh gia vọng tộc” nữa? Thằng chợ trời bảo: “Nói nhẹ cho bố đỡ tủi, thật ra trong chuyện con cái bàng quan, thờ ơ với quê cha đất tổ, có phần lỗi của bố. Bố chưa khi nào nói với mọi người về toàn cảnh gia đình nhà mình. Đến bố mới là đời thứ ba, kể từ những xác định được của người quê về ngôi mộ tổ họ nhà mình. Hỏi thử sau hai ba chục năm nữa, ai trong gia đình mình còn biết đến quê của bố nữa, chứ thiết gì đến cái gọi là mộ tổ. Mà quê bố là quê chúng con. Nhưng chúng con biết, bố cứ loanh quanh với cái thành phần khốn khổ khốn nạn, bố cứ giấu giấu diếm diếm bao che cho lũ con để mong chúng “nên người”. Chào ôi, “nên người”! Thằng con chợ trời dài mồm. Báu lắm đấy. Học Tây học Tàu còn chẳng ăn ai, sợ gì mấy cái ông viết một chữ không xong, đọc một trang sách không nổi.” Đêm tĩnh mịch, thanh vắng, lão lầm bầm không ra tiếng. Ý mày là gì? Tựu trung lại có phải là mày muốn tìm cách giữ truyền thống gia đình và giữ lấy giá trị tinh thần của cha ông. Ừ, nghe có vẻ triết lý lẫn đạo lý. Nhưng có vẻ cao sang quá, tao không phải người như vậy. “Truyền thống gia đình” còn dễ nghe chứ “giá trị tinh thần” thì quả là cao ngất ngưởng, tao chả bao giờ nghĩ đến. “Giá trị tinh thần” cứ như một khái niệm trong bài giảng về “cái chủ nghĩa” gì đó, mà cả đời tao đã học ấy. Vâng, cả đời lão toàn được học những điều cao siêu. Cao siêu nhưng không ứng dụng vào được cuộc sống. Những “giá trị tinh thần” mà lão thấm nhuần, vẫn chỉ là tìm cách nhặt nhạnh từng đồng bạc nhỏ nhoi cho gia đình. Cách kiếm tiền của kẻ làm thuê bé mọn thì bao giờ mở mày mở mặt được. Lão bỗng thấy cái thằng chợ trời mới thật đáng nể. Và bây giờ nó ngồi với lão. Sau ốm dậy, lão thấy dửng dưng với cái đồ giải khát mà lão ưa thích. Chiều tháng ba, ngày thanh minh, man mác gió lạnh cuối mùa. Những vệt nắng đầu mùa đã nhen nhóm. Đúng ngày này, thằng chợ trời lại xuất hiện. Vậy là nó biết nó có lý, nó sẵn sàng lại xoay ngang xoay ngửa với lão. Nó có quyết làm cái cầu nối của gia đình hôm nay với quê hương ngày xưa. Nó làm gì có ngày xưa ở quê? Nó gắn với quê chỉ từ sự linh thiêng. Chắc có điều quan trọng muốn nói với ông, nên cũng hờ hững với thứ nước mà nó ưa thích. Hai bố con im lặng nhưng có vẻ nó đã nhận ra, lão đã ngầm đồng ý với thằng nó. Lão không dám nhìn thẳng và cũng không dám nói. Từ cái đêm thanh vắng yên tĩnh nọ, lão không ngừng nghĩ và lão thấy thằng chợ trời đúng. Đúng nhiều lẽ. Nhưng hơn cả, nó có trái tim ấm áp của một con người. Nó thở bằng hơi thở cuộc đời nó sống, nó không vay mượn, không giả tạo làm dáng, làm sang. Cái đó quý hơn vàng. Vàng mua được chứ tấm lòng của nó tìm đâu ra. Lão thấy vui. Lão ư ử câu hát cuộc sống ơi ta mến yêu người và cuộc đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao. Lão nốc cạn cốc bia và đứng lên, miệng vẫn ư ử “Cuộc sống ơi ta mến yêu người và cuộc đời vẫn đẹp sao, tình yêu vẫn đẹp sao.” Vinh Anh 31/3/21
