SĨ DIỆN (suy ngẫm)

`Sĩ diện

Con người nhiều thói xấu, tật xấu. Cái xấu hay gặp nhất trên đời đối với số người làng nhàng tạm gọi là có đôi chút hiểu biết là thói sĩ diện. Thói sĩ diện tưởng chừng đơn giản nhưng lại khó vượt qua. Chẳng mấy ai, trong phạm vi được gọi là làng nhàng, không mắc thói xấu này. Suy rộng ra, thành phần mắc thói sĩ diện có thể còn rộng hơn, nhiều hơn nữa. Tỉ dụ trong gia đình, ông chồng nào mà chẳng sĩ diện với vợ, ông bố nào chẳng ra vẻ thông hiểu với con cái. Con người vốn dĩ luôn nghĩ mình là người hiểu biết, nắm được vấn đề, thậm chí còn cho mình là người tốt, người giỏi là đằng khác. Chí ít, cũng hơn nhiều người. Số người đó là bao nhiêu, không cần biết. Đó là điều dễ hiểu, bởi đấy chính là sự không muốn công nhận cái kém, cái dở, cái xấu trong con người mình. Và cũng từ đâu đó, rất tự nhiên trong suy nghĩ, luôn có sự phản ứng tự bảo vệ, mình không phải là con người tầm thường như thế, không xấu như thế, không kém cỏi như thế.

 Sĩ diện là gì? Đó là sự không công nhận mình thua kém ai, là phải hơn người. Không hẳn tự khoe, không hẳn phô phang ra ngoài, nhưng trong thâm tâm vẫn cho rằng, cái gì đó vừa xảy ra, chẳng là gì với mình, mình biết qúa đi chứ. Cái đó người ta gọi là bệnh sĩ.

Thói sĩ diện, không ai nghĩ nó là bệnh, chính vì thế, người mắc thói sĩ diện dễ mắc thêm bệnh “tưởng”. “Tưởng” ở đây là tưởng tượng hay tưởng bở. Vậy là lại thêm bệnh. Đã mắc bệnh “sĩ” là không thoát bệnh này đâu. Mà càng lên to lên cao, càng trầm trọng. Hậu quả của nó là không thấy mình sai, chỉ thấy mình đúng. Mà cái đám lâu la, đệ tử cũng đểu, chẳng có đứa nào chỉ cho biết hết. Thì nguyên do nó có từ gốc, việc gì ông chẳng luôn cho mình đúng, mình sáng suốt. Bố bảo cũng chẳng có ai dám góp ý với ông. Bởi ông luôn đúng, nên lũ lâu la nó chiều ông, nịnh ông mà ông không biết đó thôi.

Những điều đó bắt nguồn từ xã hội.

 Bệnh sĩ là bệnh xã hội. Xã hội càng quan liêu, càng mất dân chủ, càng độc đoán chuyên quyền càng bị bệnh nặng. Chẳng đâu xa, cứ lấy xã hội ta đang sống làm ví dụ, đủ hết.

 

Xã hội ta đang sống là kế thừa của nền thiết chế “dân chủ” của chính thể “cộng hòa” từ năm bốn nhăm. Nhưng thực sự, chính thể và thiết chế này chưa hình thành rõ nét trong quảng đại nhân dân vừa thoát khỏi thời ngu tối bị đế quốc, phong kiến áp bức, lại phải chịu đựng những cuộc chiến tranh liên miên kéo dài ba chục năm và lại còn thêm nữa những cuộc chiến tranh biên giới, cho nên, người dân chưa hiểu rõ khái niệm thể chế cộng hòa và thiết chế dân chủ.

 

Thể chế cộng hòa đặt vào nó quyền lực cao nhất do chính nhân dân bầu lên

Dân chủ chính là “quyền cho dân mở miệng” theo đúng hiến pháp và pháp luật.

 

Thực chất người dân chúng ta không có hai thứ đó. Nghĩa là, nói thẳng ra, dân ta vẫn ở trong thời kỳ phong kiến, bị kìm kẹp. Bị kìm kẹp mà lại cứ phải nói là được tự do, nói để cho nó lành, như không hề biết bị kìm kẹp, bởi trong đầu đã và luôn có một sự khiếp sợ cố hữu làm cho tư tưởng tự do không thể thoát ra được, nói đúng hơn là không dám thoát ra khỏi sự cương tỏa vô hình. Sự cương tỏa đó chính là sự cai trị. Người dân không được hưởng sự cai trị bởi những người thực sự do dân bầu, cho nên chúng ta không tìm được những người xứng đáng. Kết quả là xã hội cứ rối tung như hiện nay, một thể chế mà người dân chỉ có quyền nghe và chấp hành. Còn nếu có ý kiến phản biện sẽ bị ghép cho tội chống đối chính quyền bằng những điều khoản rất mập mờ ghi trong hiến pháp hay bộ luật hình sự. Thế mới biết sự kìm kẹp thật kinh khủng, nó khiến cho con người ta “tự giác giam hay đặt” mình vào trong nó một cách tự nhiên, tự nhiên như là vốn phải như vậy.

 

Bệnh sĩ có tính di truyền trong cả gia đình và xã hội. Trong một xã hội thiếu dân chủ, bệnh sĩ càng nặng, bởi thực chất đó là xã hội phong kiến, quan hệ giữa con người với con người là quan hệ vua- tôi. Đã là thần dân thì với vua chúa làm gì có chuyện dân chủ. Nói có dân chủ là cách nói lấy được của kẻ có quyền nói.

Xã hội mắc bệnh nặng vì đám vua quan không còn biết nghe tiếng nói của người dân nhưng lại luôn luôn lên mặt dạy bảo dân. Mỗi lời nói ra được bọn nịnh thần đầy nhung nhúc tâng lên là sáng suốt, là ý vàng bạc, lời châu báu. Tự dưng, cảm thấy mình luôn luôn đúng. Đúng mãi thành quen, nếu có sai cũng phải bỏ qua và sẽ phải hiểu cho đúng. Quan từ đó không biết nhận sai lầm. Cái sĩ ngày một lớn. Đến một lúc nào đó, không còn nhận được mình đang ở đâu. Ở xã hội mất dân chủ, điều đó đầy rãy. Ở nước ta điều đó đầy rãy. Đó là lẽ tự nhiên và người dân nước ta cũng tôn trọng cái lẽ tự nhiên đó. Chẳng hiểu sao dân ta cứ muốn ngu, tự làm khổ mình như vậy.

 

Hay đó cũng bởi dân mình mắc bệnh sĩ? Đúng vậy chăng? Cái gì chứ, ở cái tuổi mình bây giờ, toàn gặp những ông thánh ông tướng, cái ngày còn đi làm có một chút quyền lực, có một chút uy, nói như búa tạ mà chẳng làm ra cái tích sự g. Bây giờ về vườn, chắc cũng có nhiều điều không vừa ý cuộc sống hiện tại, chuyên nói kiểu chửi đổng, chửi vung lên trời ấy mà, chửi là để xả cái xì-tréc. Cái đấy cũng đúng là sĩ diện phải không? Có lẽ về phương diện nào đó, cũng na ná.

 

Viết cái này là viết ra cái điều mình nghĩ. Mình cũng là thằng chúa sĩ diện. Thì đã nói rồi, cả xã hội nó như vậy, đâu có thoát được căn bệnh đó.

 28/8/2012-Ngập ngừng mãi mới xong.

 

ảnh internet