Sống hờ
“Không
hiểu sao, bây giờ nhiều người sống hờ thế. Nghĩa là cái kiểu sống nó cứ gia giả,
không nhận thấy nét thật ở trong con người. Nhìn kỹ không thấy sự thoải mái, mà
ngược lại, cứ cảm thấy người ta đang che đậy hoặc đang âm mưu điều gì…” Nghe mấy
ông già nói chuyện với nhau ở quán cà phê, thấy thích. Muốn nghe các ông già
bàn về sự đời thêm, nhưng mấy ông đã đứng dậy, bắt tay nhau ra về rồi.
Ngồi
một mình, chán. Nhìn phố phường thấy cuộc sống vẫn như dòng sông chảy xối xả, vẫn
náo nhiệt ồn ào, vẫn tấp nập lại qua, thấy mình lạc lõng giữa dòng đời lo toan,
vất vả. Người ta say đời như vậy mà mình lại chán! Vậy thì mấy ông già vừa rồi,
nói về đời có ý nghĩa gì, có điều gì đó ám chỉ gì mình? Chính mình mới đang sống
hờ.
Hờ
là gì nhỉ? Nghe thoáng có vẻ hiểu nhưng để giải thích cái sự hờ nó thế nào cho
người khác cùng hiểu, nghe chừng cũng không dễ. Vậy cố diễn đạt nhé: “Hờ” có
nghĩa là chỉ thể hiện ở cái vẻ bên ngoài, trên danh nghĩa, chứ thực ra cái chất,
cái lõi chẳng có gì hết, thực sự nó chỉ là cái mã ngoài, bên trong là con số
không. “Hờ” nó cũng chỉ cái sự nhạt nhẽo, vờ vịt, thoáng qua, không ra cái vẻ
gì cả, không ra trò trống gì cả. Không thân, không sơ nhưng mà rất sơ. Cái kiểu
mà người đời nói đểu, bảo cứ như là “diễn”ấy. Đấy, đại loại “hờ” là như thế và
vận vào mình, thấy mình đúng là con người có nhiều phần như thế, mình là con
người rất tẻ nhạt, hờ hững và có nhiều lúc rất “diễn”. Cái nghĩa “diễn” ở đây
là lừa lọc, dối trá, giả tạo.
![]()
Giật
mình, vậy thì kinh thế a? Mình tồi tệ đến như vậy a? Trước đây mình vẫn nghĩ là
mình nếu không là người tốt, người tử tế thì cũng không thể nào gọi mình là người
lừa lọc, gian giảo, dối trá được. Vậy phải xem lại cái chữ “hờ”.
Bỗng
nhớ có lần nói chuyện với con gái: “Cơ quan bố có tham nhũng không? Bố có tham
nhũng không?” Con gái đốp chát quá, với tính đó, rồi cũng sẽ chẳng ra gì ở đời
đâu. Mình trả lời quấy quá, không “tròn
vành, rõ tiếng”, nghĩa là lúng túng và nghĩ, chẳng có gì dấu nổi con cái trong
nhà. Mọi hành động của mình chúng đều biết và có nhận xét riêng về từng hành vi
cử chỉ của bố mẹ, chỉ có điều chúng có nói ra hay không mà thôi. Mình không
tham nhũng nhưng theo cách hiểu học trò, ở nhà trường chúng nó cũng được dạy cả
đấy, cũng có thể gọi là tham nhũng. Vì suy cho cùng nếu cứ nhận phong bì là
tham nhũng rồi còn gì. Bây giờ tham nhũng to lắm, cái cỡ mình, gọi là tham
nhũng vặt.
Vậy
ra từ trước đến giờ mình cứ coi con cái trong nhà là trẻ con. Đúng là một sự khờ
khạo của các bậc làm cha làm mẹ, lúc nào cũng cảm thấy nó còn bé bỏng như thuở
nằm nôi, cần phải che chở đùm bọc. Ngay với con cái trong nhà, mình đã thể hiện
sự hời hợt của ông bố chủ gia đình. Tưởng là sâu sắc nhưng mà có biết con cái
nó nghĩ về mình, về mọi người và về xã hội thế nào đâu.
Ngẫm
cái cách trả lời con, thấy mình không thật. Mình quanh co vòng vèo mà nó thì thẳng
thắn quá. Hai thế hệ, hai tính cách đối xử với cuộc đời. Mình đang ngụp lặn
trong nhơ nhớp của xã hội, nó trong sáng. Nó là tương lai đẹp đẽ nhưng mà nó sống
với mình, làm thế nào giữ được sự trong sáng đó. Rồi lại nghĩ, theo cách nghĩ
nhơ nhớp của mình, cái lý cuộc đời của mình, nếu không vậy thì sao mà nuôi được
mày ăn học? Rồi tưởng tượng như đang nói với con: “Con còn non dại, con chưa biết
thế nào là bụi bặm cuộc đời. Con là trang giấy trắng nhưng rồi cuộc đời sẽ bôi
lên đó những vết đen. Đời con cần những vết đen(!). Có như vậy con mới cứng
cáp, mới trưởng thành và mới sống độc lập được ở đời…”
Như
vẫn đang đứng trước mặt con nói và không muốn nghe con nó nói lại hay là sợ
không muốn nghe nó phản ứng lại cũng vậy. Có lẽ sợ nhiều hơn. Nó đang buông tay
nó khỏi tay mình mà mình cứ tưởng nó bé, phải dẫn dắt nó. Chủ quan quá phải
không?
Sống
hờ với một nghĩa khác nữa mà các cụ ở quán cà phê sáng gọi là sống giả. Giả là
không thật, là ảo. Mà cái độ này, cái gì cũng thấy giả. Cái sự giả nó len lỏi
khắp nơi. Chữa bệnh giả, học giả, thi giả còn quan giả thì đầy dãy. Quan giả là
người giả đấy. Đến người mà cũng giả thì còn hỏi cái gì mà không giả được cơ chứ.
Nhưng ngồi một mình lại ngẫm thêm một cái giả khác, giả cuộc sống. Hôm rồi nghe
tin cái tổ chức nào đó công nhận chỉ số hạnh phúc của Việt Nam đứng thứ nhì thế
giới, nghĩa là suýt đạt quán quân. Cái chỉ số này nó căn cứ vào ba tiêu chuẩn,
học hành, tuổi thọ và môi trường. Sướng phát run! Cứ để cái sự sướng đó nó ngấm
dần, ngấm dần rồi mãi cũng tỉnh. Khi tỉnh lại con mụ vợ đang nhỏ to với thằng
cháu: “Học hành thế nào mà mẹ cháu phải đến thăm thầy cô, đưa phong bì thế hở
cháu…” Rồi quay sang hai mẹ con nói chuyện chợ búa, mụ bảo cô con gái: “Bây giờ
ra chợ mua thứ gì cũng sợ, rau quả thì thuốc sâu cho xanh cho non, đậu phụ thì
thạch cao cho phồng cho mềm, thịt thì tẩm thuốc cho tươi cho nạc… Cái môi trường
lúc nào cũng ngập ngụa rác rưởi… Chẳng biết mua gì cho cái nhà này nữa. Kiểu
này dân còn sống được bao lâu…” Nghe mà cứ chết từng khúc ruột mới nãy còn đang
sướng mê man.
Lại
ngẫm, cái cuộc sống mình đang sống mới chính là cái giả tạo nhất. Bao lâu sống
trong thiên đường của chủ nghĩa xã hội được giáo dục với đủ những điều tốt đẹp
về hưởng thụ, về dân chủ, về lẽ sống bây giờ tan biến đâu hết. Cái sự công bằng
chẳng thấy, cái dân chủ như cụ Hồ nói là cho dân được mở miệng cũng không có,
cái lẽ sống tương thân tương ái ta vì mọi người có làm nhà khảo cổ đào bới cả
chục năm cũng không tìm ra… Còn nhiều thứ liên quan đến cuộc sống lắm, thứ nào
cũng thấy ngắc ngoải đang rập rình sống dở chết dở và sự bất an về cuộc sống
luôn sẵn sàng chờ đón mình ở một nơi nào đó, dạy cho mình một bài học về cách sống.
Vậy là mình cứ trong trạng thái vật vưỡng lâng lâng. Cái sự lâng lâng ở đây là
trạng thái mất cân bằng kiểu rối loạn tiền đình chứ không phải trong trạng thái
sung sướng của tình yêu. Vậy là mình đang sống một môi trường của cuộc sống
không có thật, một cuộc sống chẳng ra sống, chẳng còn mục tiêu cụ thể, chẳng có
tình yêu cao đẹp. Mình vẫn cứ sống để mà sống nên mọi sự cứ nhạt nhẽo, không
đam mê, không ý chí. Chính vì thế mà mình thấy nó gia giả. Mình giả với chính
mình, không thật với chính mình. Kiểu sống vật vờ, lơ lửng như vậy là kiểu sống
hờ chứ gì nữa? Mình lại như vậy ư? Thì đúng quá còn gì, cứ nhìn lại và soi kỹ
mà xem, mấy ai trong xã hội này tránh được và không bị sa vào cuộc sống kiểu
đó.
Hãy
nói về những người là Đảng viên Đảng cộng sản, những con người một thời luôn được
ca ngợi, luôn là tấm gương của quần chúng, để xem xã hội hiện nay có hời hợt giả
tạo không. Mình là đảng viên, đương nhiên rồi, lại còn được đề nghị kết nạp
trong chiến trường, đang lúc bom rơi đạn nổ, nghĩa là đã qua cái đận thử thách
vào loại khó khăn nhất của các loại thử thách, hiện đã lặng lẽ bỏ Đảng. Đơn giản
thôi, mình nghĩ Đảng bây giờ không giống như tôn chỉ mục đích cái ngày mình vào
cách đây trên bốn chục năm, ngày đất nước còn đang mịt mù khói lửa, mỗi việc
làm của đảng viên đều được quần chúng noi theo, coi đó là tấm gương. Ngày đó, đảng
viên là lính như tụi mình, mọi khó khăn đều xung phong nhận đầu tiên, những thuận
lợi đều nhường cho quần chúng. Đảng viên thế mới gọi là đảng viên chứ!
Mình
ngày đó ở cấp thấp, sống với lính, không có cái nhìn tổng thể, hiểu biết chỉ đến
vậy. Cả tin, ngây thơ đến ngô nghê, thậm chí mù quáng. Nhưng dẫu sao vẫn khẳng
định một điều, đa số đảng viên đều là những tấm gương đáng để quần chúng học tập,
mặc dù ngay ngày đó, mình đã nhận biết được sự giả dối ở một số người, là đảng
viên, kể cả người giới thiệu mình vào Đảng.
Và
rồi sự mất thiêng đó ngày càng lớn dần. Hàng ngày đập vào mắt mình là sự tham
lam của những kẻ có quyền có chức. Càng quyền to, chức cao càng tham. Cái này
làm chỗ dựa cho cái kia: chức quyền to để được quyền tham nhũng và tham nhũng để
có được chức quyền to. Đâu còn sự chia ngọt sẻ bùi nữa. Niềm tin mất dần từ đó.
Và bây giờ ai đó có nói giời nói bể về cái sự vĩ đại của Đảng, mình chỉ thấy
thương cho một sự lầm lạc hoặc ngu xuẩn. Ai còn tin vào sự trong sáng thiêng
liêng của Đảng, mình cho là sự dốt nát, mất trí.
Nhưng
người Việt mình có cái sức ỳ đáng ngạc nhiên. Biết rõ cái sự sai mười mươi như
vậy, vẫn không chịu công nhận để thay đổi, vẫn không nhìn ra cái cần thay đổi,
vẫn ôm giữ khư khư thói quen cũ, nếp nghĩ cũ và vẫn như muốn giữ cái trật tự
cũ. Bởi con mắt nhìn rất tiểu nông, không vượt tầm lũy tre làng bao xung quanh,
xa nhất là nhìn sang nhà thằng hàng xóm, chỉ biết lấy thằng hàng xóm để so sánh
và ngầm thỏa mãn với cái hiện tại đang có của mình.
Nhưng
có kiểu hờ hơn mọi sự hờ đó là sự giả dối. Mình có nhiều người từng là bạn. Vậy
mà trong trận chiến không tiếng súng hiện nay, tự dưng thấy thiếu vắng hẳn hình
bóng bạn bè, thấy mình cô đơn hơn trong cõi đời, thấy tiếng rên rỉ than thở về
thời cuộc hiện nay không có người đồng cảm, những điều mình quan tâm và muốn bộc
lộ với bạn bè chỉ được đáp lại bằng sự im lặng đến khó hiểu, đến nỗi những
email mình viết gửi cho các bạn đều như rơi vào khoảng không vũ trụ bao la, những
người đã từng là bạn bè không hề phản hồi. Vậy là thành cô đơn. Nỗi cô đơn này
không giống nỗi cô đơn trong tình cảm lứa đôi, không giống với Rô-bin-sơn nơi
hoang đảo, bởi mình vẫn có thể cười đùa, chơi với những người từng là bạn nhưng
lại không còn là bạn nữa, lòng dạ đã xa nhau rồi, mình đã không còn niềm tin
vào những con người đó, ngay cả với những người từng một thời cùng chia sẻ,
gánh vác nỗi gian nan. Mình nhìn họ như nhìn một sự thật trống rỗng, một thực
thể trống rỗng. Đã trống rỗng thì làm gì còn sự thật, nó chỉ là sự hư vô, sự hờ
hững, sự nhạt nhẽo. Nói thẳng nhé, nó là sự giả tạo và được che đậy bằng những
lời hoa mỹ cũ kỹ. Và nổi lên trong mình sự tởm lợm. Sự tởm lợm với những kẻ biết
sự thật nhưng lại luôn trốn tránh sự thật và che đậy bộ mặt thật bằng thứ đạo đức
của sự giả dối.
Mình mang máng nhớ câu nói của Nguyễn Trường Tộ:
“Biết mà không nói là bất nhân. Nói mà không nói hết là bất nghĩa”. Bạn mình
ngày xưa, nếu vận vào đây, nhiều lắm. Chẳng lẽ con người ta lại xấu xa như vậy.
Hóa ra, trong thời buổi nhiễu nhương này, làm một người tử tế thật khó. Cụ
Hoàng Công Khanh đã nói hộ lòng mình “Tôi
đã sống những ngày thật thảm hại/ khôn ngoan không dám làm người/ bao nhiều lần
tôi không thật là tôi…”.
Để
thật sự là mình, để không sống hờ, khó lắm thay!
29/6/2012
ảnh internet
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét