NẺO ĐỜI (tiếp-phần 26)

VINH ANH
                                                 NẺO ĐỜI
                                                                                                                          Tiểu thuyết

26. Hà thi thoảng gửi về Hà Nội những bài ký và tùy bút về thanh niên xung phong và bộ đội trên con đường tuổi trẻ, đặc biệt có một truyện ngắn gần giống với sự thật đã xảy ra. Chuyện kể về quan hệ khăng khít giữa lính công binh và thanh niên xung phong Quảng Bình. Trong truyện có nói về một đôi trai gái. Họ cùng sống chung với nhau trong một mùa vận chuyển trên cổng trời, bảo đảm một cung đường trọng yếu. Chuyện kể cô gái và anh lính bằng tuổi nhau, cô gái không chịu gọi anh xưng em với anh lính. Cuối cùng họ thỏa thuận chỉ gọi nhau bằng tên. Một đêm xe hàng lên rất nhiều. Chiếc xe đầu bị đánh cháy, cả đoàn xe bị ách lại. Nguy cơ mất cả đoàn xe nếu không giải phóng kịp chiếc xe bị cháy. Cô gái và anh lính cùng nhảy lên xe, cho đi tiếp. Cô gái đứng bên ngoài cửa xe chỉ cho anh lính cho xe lao dốc, phá hủy một chiếc xe, cứu cả đoàn. Khi xe lao xuống vực, cô gái bị hất ra ngoài. Anh bộ đội trong ca-bin vẫn bám được vào vành tay lái và thoát được ra. Xe cháy. Cô gái hy sinh. Sau mùa vận chuyển, anh lính được cử đi học sĩ quan để đào tạo các thế hệ nối tiêp sự nghiệp quang vinh của những người giữ cổng trời. Cô gái nằm lại bên cánh rừng  săng lẻ. Đồng đội của cô gái và anh lính bảo cánh rừng lúc nào cũng thoang thoảng mùi hương. Hương thơm tỏa từ một loại hoa dại trên mộ cô gái. Loài hoa chỉ mọc trên mộ những người con gái đồng trinh. Họ bảo nhau gọi đó là hoa “con gái”. Bông hoa dài nhỏ, mảnh dẻ và trắng. Hệt như dáng hình người con gái thơ ngây.

Hà lấy bút danh là Ngân Hà cho các bài viết của mình. Khi mọi người hỏi về nguồn gốc bút danh. Cô trả lời: “Nó liên quan đến một người lính trên “con đường tuổi hai mươi” mà Hà tình cờ gặp. Anh ta lúc nào cũng rất thương các cô gái trẻ phải vật lộn trên đường, phải sống kham khổ. Anh lính lúc nào cũng muốn chìa vai gánh một phần việc cho các cô gái.”

Truyện ngắn được đọc trên đài phát thanh ở chuyên mục “ Dành cho đồng đội đêm khuya”. Một số bạn bè cùng học nghe được, thấy hao hao là giọng của “Ngọc Hà” chứ không phải Ngân Hà. Ngân Hà xa xôi quá, biết người tận nơi nào trong thăm thẳm vũ trụ.

Nhưng một người biết. Đó là Ngọc. Vậy là họ đã nhận ra nhau trên tuyến đường của tuổi trẻ. Thì ra trái đất quá nhỏ bé! Ngọc không biết mình buồn hay vui, chỉ mỉm cười đuyễnh đoãng.

Toán học nói đường thẳng là đường ngắn nhất. Nhưng ai cũng biết, đường đời không phải vậy. Một đích, nhưng có nhiều con đường có thể đi đến. Ngọc muốn tìm đường ngắn nhất. Chẳng kể gì Ngọc, ai cũng muốn vậy. Để thực hiện được điều đó lại không phải tất cả.

Ái tình là một sự ích kỷ của cả hai phía. Từ đây có thể xuất hiện cả mật ngọt lẫn chua cay nọc độc. Chỉ có ái tình mới đủ mạnh để chế ngự, chinh phục hoặc chống lại ái tình. Nó - thần ái tình - có thể là hy vọng và cũng có thể là tuyệt vọng. Nó - thần ái tình - có thể làm kẻ phàm phu thành tráng sĩ hay thành nhà thơ. Ái tình luôn đòi đổi mới và những cuộc tranh luận, những cuộc cãi vã, những sự đỏng đảnh, giận dỗi chính là một sự đổi mới của yêu đương. Sau những phút giây sóng gió, người đang yêu lại có thể lao vào ái tình mãnh liệt hơn.

Ngọc biết những điều đó nhưng Ngọc không sa đà vào chuyện ái tình. Ngọc biết tự kiềm chế. Ở mỗi một góc nhìn, người ta có thể có những đánh giá khác nhau. Mỗi con người có một chí hướng riêng. Trong tình yêu với Hà, Ngọc  không hoàn toàn vô tư. Ở nhiều góc độ, đều có sự tính toán. Thường những tính toán đó, Ngọc đều xét đến cả hai người và luôn cố tìm lời giải hay nhất. Không thể trách Ngọc được về điểm này. Bản tính con người vốn tự trời cho.

“Tình yêu luôn là sự khám phá. Đừng bao giờ để nó cạn khô, cũ kỹ. Tình yêu là nghệ thuật, trong mắt nhau luôn cần có sự đổi mới. Nếu cạn kiệt hết tài trí thì tình yêu cũng như nghệ thuật đều có thể đi đến nỗi bất hạnh.” Những câu nói của các bậc tiền bối như đã trở thành các bài giảng trong sách giáo khoa mà sao đến bây giờ mình mới thâm thấm một chút nhỉ. Chẳng lẽ mình chưa già mà đã cũ? Cái cũ của mình bắt nguồn từ đâu? Mình bắt nhịp với cuộc đời quá nhanh nên cũng bỏ tuổi trẻ quá nhanh? Hà không vậy và Ngân chắc càng không vậy. Tối hôm nó đi, nó vẫn vô tư, còn nói khả năng sẽ vào sâu, khó gặp lại. Vậy mà vẫn vô tư khi trả lời câu hỏi thẳng thừng, hóc búa của Nhân. Nó nói nó không nghĩ ngợi nhiều, vẫn đấy bầu nhiệt huyết tuổi trẻ. Nghĩa là nó trong sáng. Người đi vào chốn hiểm nguy thường có một tâm trạng u uẩn. Vậy mà nó trong sáng. Nó chưa dính bụi bẩn cuộc đời như mình.

Có phải Hà từng nhận xét, mình luôn lặp lại những điều cũ kỹ. Người nghe một lần không sao, người nghe nhiều lần thấy nhàm chán. Liệu có phải mình đang tạo ra sự nhàm chán với người mình yêu? Nhưng muốn có một sự đổi mới, đặc biệt trong tư duy, đâu phải dễ. Muốn vậy phải thay đổi môi trường sống. Thay đổi môi trường sống, đâu có dễ, đâu tự quyết được. Một loạt những vấn đề xã hội được Ngọc đưa ra để lý giải cái sự khó của mình.

Thực ra, quyết tâm đi vào tuyến lửa công tác như Hà đâu phải khó. Cái khó nhất là vượt qua mình. Đấy không phải là điều gì mới mẻ với Ngọc. Ngọc có thể biết cả lý thuyết lẫn thực tế và có thể có được một thuyết trình nghiêm túc về nó. Nhưng nói và làm về cùng một vấn đề là hai việc rất khác nhau. Nói dấn thân liệu có dám dấn thân, nói hy sinh liệu có dám hy sinh, nói từ bỏ đặc quyền đặc lợi liệu có dám từ bỏ đặc quyền đặc lợi… Cuộc sống của con người vẫn tồn tại các vấn đề như thế.

Cũng một sự tình cờ khác, ngoài ý muốn của Ngọc, một cán bộ theo dõi công tác cán bộ khoa học được dự một buổi giảng của Ngọc về “Chính quyền nhân dân”. Ngọc bỗng được để ý và ít lâu sau, có quyết định điều động Ngọc về công tác tại Tổng cục. Sau này, Ngọc mới biết nguyên do, vị đó chính là bạn của mẹ Ngọc trong kháng chiến chống Pháp, thời mà cuộc sống của anh bộ đội còn gian nan, vất vả. Thời đó người ta quý nhau và thương nhau thật lòng.

Lại một sự kiện khiến Ngọc thấy cuộc đời là sự liên kết của một mớ những sợi dây rối rắm, không lường được. Một lần, Ngọc đã nói với hai thằng bạn thân “cần có người đỡ đầu mới có thể thăng tiến nhanh được”. Điều này có nghiệm vào mình không?

Do được điều về cơ quan cấp cao, tầm nhìn của Ngọc cũng mở rộng. Nhiều vấn đề mà trước đây không thể hay biết thì nay lại là chuyện hàng ngày. Thí dụ sinh động nhất là chuyện đề bạt, điều động. Thời buổi chiến tranh, mọi công việc đều có thể nói là bị cuốn vào guồng ào ào, ầm ầm. Điều động cán bộ là có sự lên chức,  là đi chỗ nọ, đến chỗ kia, điều mà mọi người đều rất quan tâm, nhưng nhiều khi được ngụy trang rất khéo bằng ngôn từ chuẩn mực “phục tùng sự phân công của tổ chức”. Vui cũng như buồn, câu nói đó che đậy được tất. Nhưng điều đó nhiều khi cũng mới chỉ là “chuyện tập một”, chuyện của những tập tiếp theo mới là chuyện dài dài, đáng suy ngẫm.

Có một điều rất con người mà đến khi lên cơ quan cấp trên, Ngọc mới hiểu kỹ và buồn cười cho sự ngây ngô ngày xưa của mình. Từ ngày vào bộ đội, rồi vào trường sĩ quan, để gặp được một vị lãnh đạo, với một học viên, hầu như đó là chuyện không bao giờ có thể. Đến cấp tiểu đoàn thôi cũng khó gặp huống chi là cao nữa. Tự dưng, giữa một thằng lính và một ông chỉ huy có khoảng cách, khoảng cách càng xa khi ông cán bộ càng cao. Giải thích được điều đó cũng không khó. Nó là một điều dễ hiểu khi cấp chức, tuổi tác, cả sự thụ hưởng đều khác nhau và vậy là ông cán bộ cấp trên thành một ông “khó gần”. Đương nhiên, với lính tráng cấp dưới, việc xảy ra xung quanh ông là một màng mờ ảo. Càng mờ ảo thì cảm như uy tín của ông cán bộ càng cao, càng được thần thánh lên.

Những ngày đó, Ngọc cũng chẳng bao giờ thèm biết đến cái cơ quan quản lý phần hồn, nghĩa là cơ quan quản lý lý lịch mình, quyết định cho mình đi đâu về đâu, khi nào thăng quân hàm cho mình. Mọi sự xảy ra chỉ có một ý nghĩ đơn giản, làm theo sự phân công của tổ chức.

Nhưng về đây, thấy nhiều cái khác. Đời thường mà vô cùng phức tạp. Đời thường ở đây còn có thể hiểu thêm nữa về nghĩa: nó trần trụi và nhơm nhớp những bụi bặm và mồ hôi cuộc đời. Còn cuộc đời, vốn được hiểu từ ngày xưa, thì nó bị che đậy, nó không thật, nó giả. Nhiều điều giả lắm nhưng mà phải nói như thật. Ở đây, nó mới thật là cuộc đời. Nó không phô ra những cái gì là bẩn thỉu, gian giảo, xảo quyệt nhưng lại vẫn có thể nhận ra những bẩn thỉu, gian giảo, xảo quyệt và cũng thật ngậm ngùi cho nhiều thân phận.

Một hôm, tình cờ đứng cạnh một đôi rất đẹp. Một trung úy trẻ măng, rất học trò. Chắc cậu ta chỉ bằng tuổi Ngọc. Bên cạnh là một cô gái Hà Nội chính hiệu, còn trẻ nhiều so với Hà, nét thanh xuân vẫn lộ trên khuôn mặt có lúm đồng tiền rất sâu. Ngọc nghe loáng thoáng: “Ai bảo học lắm vào cho nó sinh bệnh. Thôi chẳng gì phải lo, ở lại càng được gần nhau. Anh đi, em cũng không thích đâu” “Thì anh đâu muốn xa em lúc này” “Vậy thì tiếc nỗi gì?” “Tức! Cái thằng thế chân anh, có hơn gì anh… Nó vin cớ anh đau dạ dày. Đau dạ dày mà ở chiến trường thì được, còn đi nước ngoài không được. Vậy có tức không? Nghe nói nó quen biết ông cục phó…” Thì ra là thế! Chuyện đấy tớ biết ối… Ngọc cười, chẳng ra một nụ cười.

Ngọc ở cơ quan tổng cục, đại bản doanh đóng tại Thủ đô, nhưng có nhiều bộ phận đi sơ tán ra ngoại vi thành phố và tất cả vẫn hưởng mọi tiêu chuẩn chế độ lính chiến. Tiêu chuẩn không có gì khác nhau nhưng “gia giảm” lại khá hơn thằng lính chiến trường nhiều. Bọn Ngân, lính chiến xịn, chẳng có gì ngoài mấy phong lương khô. Cũng may bởi là lính pháo cơ giới, nhờ cái xe nó vác cho, nếu không, có bao nhiêu cũng chén hết, chén đi cho nó nhẹ, chén đi lỡ chết không được chén. Đường sữa cũng rất hiếm hoi, phần cho mấy thằng không may bị thương. Ngọc đã thấy những nét mặt hớn hở khi cán bộ các cấp được chia thêm khẩu phần như thịt, như gạo, như dầu đun, như xà phòng… để mang về phụ thêm cho gia đình. Toàn là những loại nhu yếu phẩm cần thiết cho cuộc sống. Cái phần thêm thắt đó nhiều khi làm tăng giá trị cho một sự gắn kết, đảm bảo sự bền vững của cuộc sống. Nhưng gia đình Ngọc thì đâu có. Vậy đấy, đã ở ngay Hà Nội, vẫn còn được thêm thắt, còn thằng ở chiến trường, thiệt đủ điều. Mà chắc cái thiệt lớn nhất của nó là cái sinh mạng. Người lính cũng như bất cứ ai vào chiến trường phục vụ đều quý nhất cái sinh mạng, những thứ khác đều là phù du.

Hà trở lại Hà Nội dịp này. Tư tưởng thoải mái. Thu lượm qua một chuyến công tác bằng cả mấy năm đèn sách. Cái lớn nhất mà Hà nhận được là tình người. Ở nơi gian khó, nguy hiểm vào bậc nhất này, sự sống và cái chết cách nhau chỉ trong gang tấc, tình cảm con người thể hiện thật rõ. Cái nghĩa đồng bào, đồng đội không nơi nào thể hiện bằng nơi đây. Lòng yêu nước của người dân nơi đây cũng thể hiện rõ nét nhất. Nhiều gia đình Hà ở nhờ tạm vài ba bữa, nhà cũng không còn là nhà. Tất cả như đã cống hiến cho Tổ quốc. Khẩu hiệu “xe chưa qua, nhà không tiếc” chính khởi xướng từ đây. Hà đã khóc hết nước mắt vì sự ra đi của những người bạn đồng trang lứa bởi bom đạn giặc, bởi những trận sốt rét tàn phá thân thể con gái và cả những thiếu thốn tình cảm mà chỉ có là phụ nữ, mới thông cảm được  với nhau.

Gặp lại Hà Nội, Hà phải mất mấy ngày để quen lại với tiện nghi, với nước máy, đèn điện, xe đạp, tầu điện và cả với Hà Nội nữa… Trong đầu lúc nào cũng lâng lâng, hóa ra ta đã trở lại. Tiếng bom không còn nữa, tiếng máy bay cũng không thấy và đặc biệt là không còn những cung đường nhày nhụa, lở loét đã bao ngày đêm cùng các bạn vật lộn, đảm bảo cho xe thông suốt. Đôi khi bạn bè bắt gặp ở Hà nụ cười ngơ ngác. Mới chỉ non một năm, chiến tranh, bom đạn, sự sống, cái chết đã làm thay đổi tâm tính con người biết là bao!

Người bạn đầu tiên Hà nhớ là Sen. Chiều thứ bảy, nghe tin Hà đến, Sen ào xuống như một cơn gió. Trước mắt Sen không phải là chị Hà ngày xưa nữa: “ Chị Hà bây giờ cũng sương gió và chinh chiến như những cô thanh niên xung phong làm đường hay trên đường tải đạn… Chị mặc bộ quân phục bạc mầu vẫn còn đang chứa đầy hơi thở của con đường tuổi trẻ và của cả rừng núi miền Tây Quảng Bình. Những cơn mưa rừng, những con lũ, những trận bom có trong bộ quần áo rất thời chiến của Hà…” Sen ôm ngang người chị, hít hít và bập bõm từng câu như vậy qua vai Hà.

- Chị có gặp anh Ngân không? Em đoán là có, bởi thấy chị “Ngân Hà” lắm. Chắc anh Ngân cũng vậy. Anh ấy còn “hiệp sĩ và phong sương” nhiều nữa không? Em rất nhớ anh ấy. Chị nói đi, anh ấy thế nào?

Sen định kéo Hà lên phòng mình ở ký túc xá nhưng lại thôi: “Chỗ em bây giờ đông lắm, đi ra bãi cỏ ngoài kia ngồi đi chị. Chị về hẳn chưa? Ở đây chỉ thi thoảng gặp anh Ngọc thôi. Anh Ngọc sơ tán ở xa, anh ấy biết chị về chưa? Anh Nhân thì đến luôn nếu không đi công tác.

- Chưa gặp ai hết, gặp em thôi. Mọi người rồi sẽ gặp. Không phải sốt ruột. Nói chuyện em đi.

- Chuyện em nói làm gì, chuyện chị cơ. Chị có bài báo nào là em đọc hết. Anh Ngọc còn lên tận đài phát thanh lấy cái truyện ngắn của chị về cho em đọc đấy. Chị tuyệt vời lắm. Bọn em cứ bàn về kết cục của cô gái với chàng công binh của chị. Sao chị không cho cô ấy sống, bắt chị ấy chết, tiếc quá, thương quá. Làm con gái thiệt thòi quá.

- Nhân vật của chị hy sinh thật mà. Kỷ niệm đau xót của chiến tranh đấy em ạ. Mong đừng có những câu chuyện như vậy với chị em chúng mình.

- Nhưng mà sao chị lại không ký tên Ngọc Hà? Ngọc Hà vừa là Hà Nội của chị, vừa là tình yêu của chị. Sen nhìn Hà thăm dò.

- Con bé này chỉ hỏi vớ vẩn. Tên đó nhiều người lấy rồi.

- Em nghĩ khác. Ngân Hà xa xôi lắm và có lẽ chị cũng nhiều tâm tư. Tâm tư của chị chắc cũng mênh mông như dải Ngân Hà. Nói với em được không?

- Được rồi, chuyện đó nói sau. Dài lắm! Em sắp ra trường chưa? Yêu ai chưa? Có chàng trai nào níu được áo em ở lại Hà thành?

- Em còn một năm nữa. Bạn bè nó cứ bảo em kiêu, chúng nó chẳng hiểu gì cả, phải không chị. Chỉ có chị mới hiểu em thôi. Chẳng ai hiểu em hết.

- Lại Nhân phải không? Vẫn coi như cô bé quàng khăn đỏ chứ gì? Hay đấy! Để chị nói chuyện với Nhân. Ai lại người ta thế này mà cứ coi như trẻ con.

- Ứ nói chuyện anh Nhân. Thế anh Ngọc thì sao? Anh ấy dạo này có lẽ “quan trọng” lắm. Đúng là Ngọc “già”. Thoáng qua thôi: “Anh bận lắm”, rồi đi ngay. May ra có chị mới giữ được anh ấy. Kể cả anh Nhân cũng không giữ được.

- Vậy a? Mà chắc gì chị giữ được. Con người ta dễ thay đổi lắm… Cái thuở tinh khôi như em không còn nữa rồi. Giá mà… Em cứ trong veo thế này mãi nhỉ. Chị em mình ở với nhau, được không?

Hà ngong ngóng nhìn ra ngoài, nơi cổng trường tấp nập người vào ra. Các bóng nữ sinh nhẹ nhàng lướt như gió thoảng, các chàng trai gọn ghẽ và đỏm dáng, lịch sự đi đón người yêu. Xe đạp đứng khắp nơi, cả ngoài cổng và trong khuôn viên nhà trường.

Vẫn thanh bình như ngày xưa. Hà Nội mình vẫn vậy, đáng yêu và da diết nhớ khi xa. Vậy mà sao mấy ngày nay về lại Hà Nội, vẫn nôn nao nhớ các bạn trên “con đường tuổi trẻ”. Chúng nó bây giờ đang chuẩn bị lên tuyến. Từ bữa đó đến nay lòng cứ không yên, thương chúng nó quá. Đứa nào sắp hết hạn được về. Được về lại ôm nhau khóc, y như hôm tiễn mình thôi. Thanh niên hỏa tuyến thì ngắn hạn nhưng cũng nhiều kỷ niệm sâu sắc lắm. Sâu sắc nhất chắc là kỷ niệm một thời con gái. Thời con gái là thời của yêu đương mà chúng ta lại lên đây mở đường. Mấy ai đã được sống những phút giây như chúng ta, các bạn nhỉ? Nhưng thanh niên xung phong đa phần đã biên chế vào các tổng đội. Bọn này gian khổ chẳng khác mấy anh công binh. Số phận cuộc đời sao trao cho người con gái nhiều thử thách thế? “Muộn rồi chị ơi.” “Không, đợi chút đã, chị đã hẹn Nhân đến đây cùng đi chơi rồi” “Em không muốn đi cùng anh ấy…” “Thôi nào, chị sẽ nói rằng em đã lớn, đồng ý không?” Hà bừng tỉnh vì giọng nói dỗi hờn của cô bé. “Ta cùng ra cổng đón Nhân nào”.