Tôi sinh ra ở
thành phố. Từ đời ông tôi, cả gia đình đã chuyển ra thành phố sinh sống. Cách
mạng thành công, rồi kháng chiến, rồi chiến tranh. Ngày đó tôi còn bé, chắc chỉ
độ chín mười tuổi. Bởi chiến tranh, tôi được gửi về quê, nhờ họ hàng chăm sóc.
Vậy là tôi may hơn số anh em trong nhà, được biết quê. Tôi được hưởng hương vị
quê mùa dân dã, biết cánh đồng óng ả ngày mùa,
biết chăn trâu, biết thế nào là hai sương một nắng và biết nhiều thứ mà
sau này, mãi là kỉ niệm của tôi.
Tôi nhớ nhiều
những ngày đông tháng giá. Khi những tia nắng vàng yếu ớt rải trên mái tranh,
rải trên đường làng bụi bặm và khô khốc, hơi ấm của mùa xuân như bắt đầu nhen
nhúm, bọn trẻ chăn trâu chúng tôi tụ tập lại trên bãi trống, mỗi đứa một chân
một tay, nhặt nhạnh tất cả những gì có thể đốt được. Chúng tôi đốt lửa và xoa
xít kêu rét. Khói lửa cuộn lên và chúng tôi cùng hơ tay lên đống lửa, những bàn
tay bé xíu, gầy guộc.
Chợ làng tôi họp
hàng ngày. Chợ họp trên bãi trống đầu làng, là nơi giáp ranh của đến những năm
thôn khác nhau. Nếu không phải phiên chính, chợ đông nhất vào lúc mặt trời mới
nhú khỏi ngọn tre và trong chốc lát, nắng găn gắt một chút, chợ lại vắng teo, để
lại trên bãi trống vô số là rơm rác, rau dưa và vỏ bánh trái. Người vắng, chợ
trơ ra những mái lều xiêu vẹo, quặt quẹo, gió thổi bay lất phất, rõ vẻ tiêu điều,
nét đặc trưng làng quê ta hồi đó. Những ngày nghỉ học, tôi thích được đi chợ
với bác tôi. Bác tôi không có con trai, nên tôi được bác chiều lắm. Nghe nói,
ngay từ ngày tôi mới đẻ, bác đã nhận là cha đỡ đầu của tôi.
Ngay cửa chợ có
một cây gạo. Không biết có tự bao giờ, những người già trong làng lớp lớp kế
tiếp đều nói “Khi đẻ ra đã có nó rồi”. Thân cây thẳng tắp và cao. Dưới gốc gạo
là tuềnh toàng một quán bán nước, một quán cắt tóc và đôi khi, những phiên chợ
chính, là chỗ hành nghề của gia đình vợ chồng xẩm già. Ông bà xẩm có một đứa
con gái trạc tuổi tôi. Gia đình xẩm này lang thang đi kiếm ăn khắp chốn làng
quê, cứ nơi nào có hội hè, đông người là họ có mặt.
Lâu lâu không
nghe vợ ông xẩm và đứa con gái hát là tôi lại nhớ. Nhớ nhất là giọng hát của
con bé. Tôi thường nghe đám người nghe hát nói với nhau: “Cóc cụ đẻ ra cóc
vàng”.
Quả thật, ngoài
cái bề ngoài rách rưới, nghèo khổ, con bé có giọng hát rất ngọt ngào và trong
trẻo. Tiếng nhị cò cưa của ông xẩm già nghe cứ ngang phè khe khé càng làm cho
giọng của nó nổi lên mướt mát. Nét mặt gầy gò vì đói ăn nhưng thanh tú và hiền
lành như thiên thần. Người ta đồn là vợ chồng ông già nhặt được nó cũng ở cửa
chợ một vùng công giáo. Thảo nào, gương mặt nó dịu dàng, thánh thiện thế.
Bao giờ cũng
vậy, sau tiếng dạo đầu chua loét vang lên từ cây nhị cũ kĩ, èo uột và sứt sẹo,
là giọng ca sầu não ai oán của bà xẩm già. Mọi người bắt đầu xúm lại thành vòng
tròn. Cứ độ có gần hai chục người xem là con bé hát. Con bé đóng vai kép chính
của gánh xẩm. Tự nó cũng biết như vậy. Tôi ngồi phệt xuống đất vòng trong cùng,
sát ngay mẹ nó. Tôi thấy nó nhìn tôi khang khác, hình như nó nhận được mặt tôi.
Tôi không dám nhìn vào mắt nó, đôi mắt to và buồn vô tận.
Nó hát từ “Chinh
phụ ngâm”, đến “con cò lặn lội”, chuyển sang “anh lính trấn ải nơi biên cương
Cao Bằng”. Không hiểu sao, bài nào cũng buồn não nề, bài nào cũng thấy gió bụi
xa ngái và heo hút cô đơn. Người nghe cứ lặng đi, tôi cũng 聣ứ lặng đi theo từng
câu hát. Như聮g tôi thấy có một ánh gì ấm áp khi nó nhìn tôi- tôi cảm thấy!nó
hay nhìn tôi và mặt tôi nóng bừng. Tôi thương cho người cô phụ, thương anhȠlính
trấn ải lưu đồn- thương con cò l麷n lội và tôi thương nó. Nó cũng mong manh,
phất phơ như cây lau cây sậy bên bờ sông gió bấc.
Con bé hát xong,
cầm cái nón mê đã mất vành ngoài của mẹ, đi vòng một lượt. Chờ người nghe vất
vào đó những đồng xu lẻ, những tờ giấy bạc nhàu nhĩ. Nó không đến chỗ tôi ngồi.
Tôi cũng đã chuẩn bị một hào, tiền của bác tôi cho. Tôi có cảm tưởng, tờ giấy
bạc cứ ngó ngoáy trong túi quần của tôi.
Khi chợ đã vãn,
mọi người đã ra về, tôi đến bên nó, đưa cho nó đồng một hào và cái bánh rán mà
bác tôi vừa cho. Nó nhìn tôi cười. Tôi nghĩ đó là nắng ấm và mùa xuân. Tôi quên
cả rét. Mùa xuân đã về thật rồi!
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét