NGÀY XƯA CÁC CỤ NÓI (ghi chép)

 

Ngày xưa các cụ nói

                       Ghi chép

 

Nhà tôi nằm tại trung tâm của một quận trung tâm của thủ đô yêu quý. Nói như vậy không phải là khoe mà cũng là ngầm khoe. Ở một nơi như vậy thì đương nhiên việc tiếp nhận ánh sáng văn minh, lẽ công bằng và những thụ hưởng mà con người sinh ra đều mong muốn, lẽ đương nhiên, phải hơn nhiều nơi khác, sướng hơn nơi khác.

Tôi cũng như đa phần bà con khối phố đều rất yêu cái nơi ở của mình và chăm chút cho nó. Dẫu nó có hơi khuất nẻo vì phải chạy qua một con phố dài gần một cây số lại vòng vèo, có chỗ nhỏ như đường làng và lổn nhổn ổ gà, đôi khi xe chạy long sòng sọc như trên đường sống trâu. Các cụ ngày xưa chẳng đã nói “Có an cư mới lạc nghiệp” là gì. Có yêu chỗ mình ở mới có thể yên tâm làm những công việc khác chứ. Các cụ nói cấm có sai câu nào bao giờ đâu!

Vì đã an cư nên mọi người đều muốn cho cái chỗ mình ở nó vừa mắt. Vừa mắt nghĩa là nó đẹp ấy. Đẹp mắt ta, suy ra mắt người chắc cũng vậy. Đại thể cái lý sự chung là như thế.

Cuộc sống vốn muôn mầu muôn vẻ. Ai chả biết điều đó. Mỗi nhà mỗi kiểu sống. Ai chẳng biết điều đó. Vì vậy cho dù cả phố, ai cũng muốn đẹp, tổng thể ai cũng muốn khang trang, muốn sạch sẽ, nhưng đi sâu vào từng cá thể, vẫn phát hiện ra muôn điều oái oăm.

Khốn nỗi phần nhiều, điều oái oăm đó không xuất phát từ người dân, điều oái oăm xảy ra chính từ các quan của phường. Cũng chẳng rõ từ bao giờ, dân ta chuyên gọi các “đầy tớ của dân” là quan. Ông không công nhận? Tôi chứng minh cho ông xem. Có điều, không phải chỉ riêng nơi tôi ở, không riêng ở phường tôi sống, mà đây nó có tính chung của xã hội. Có nghiã là tính xã hội hoá cao. Chỉ có điều lạ, dân ai nghe cũng biết. Câu cửa miệng là “đâu chẳng có”. Nhưng những ông có tí chức, tí quyền (chỉ một tí thôi) khi nghe thì cứ tưởng như chuyện xảy ra ở đâu ấy, nơi ta không có. Đặc biệt là sự “không biết” của các quan. Lạ là lạ ở đó. Vì vậy có muốn cải cách, đề nghị đầu tiên của dân lành là “cách” hết các quan. Các quan có biết quái gì cái chuyện của dân.

- Ông cho tôi là cực đoan. Tôi có thể nhận và cũng có thể không nhận. Ông đã đến cửa quan bao giờ chưa? Rồi hay chưa? Nếu ông đến rồi, ông sẽ dễ thông cảm với tôi hơn về cái “có thể” của tôi, cái cực đoan ấy. Còn nếu ông chưa đến, ông nghe chuyện ông sẽ chẳng tin đâu. Chuyện thì xưa như trái đất mà lại đâu như xảy ra ở ngoài trái đất ấy.

Ai cũng biết, chuyện nhiều nhất trong mọi chuyện là chuyện đất đai. Đất đai thì đa phần liên quan đến ông bà nông dân. Chuyện nông dân là chuyện nông thôn. Ta đang ở thành phố, không bàn đến nó mà có bàn cũng không biết đường bàn đâu.

Dân thành phố cũng có chuyện. Chuyện về đất đai cũng là chính. Nhưng nó rẽ ở một nhánh khác, nhánh xây dựng. Xây dựng là phải xây trên đất, phải có cái nền mặt đất. Có ai xây dựng trên trời bao giờ.

Nơi tôi sống có gia đình ông Lâm. Ông bây giờ đã ngoài bảy chục. Nhìn mái đầu bạc của ông, bọn trẻ như tôi phải nghiêng mình kính cẩn. Cứ như dạo xửa xừa xưa, thời còn bị giặc Tây còn xâm lấn, bố mẹ tôi dạy chúng tôi “phải kính già” thì những người như ông Lâm chúng tôi phải “kính” đầu tiên. Vậy nên, tuy bây giờ đã cỡ “nhi bất hoặc hay tri thiên mệnh”, tôi vẫn giữ cái đức Kính già như các cụ ngày xưa vẫn dạy. Bọn trẻ bảo là hâm, là cũ, nhưng tôi không bỏ được. Nó ngấm vào máu mất rồi.

Nhà ông Lâm ở một khúc cua rất đẹp. Người ta ví miếng đất nơi ông ở như hai cái mặt đường. “Nhà mặt phố, bố làm to”. Ông Lâm có những hai mặt phố, nhưng ông ấy không còn bố, bố ông ấy có còn chắc cũng chẳng làm to. Phấn đấu hết ngạch may ra cũng đến chức “đại tá điền”. Không hiểu bởi vì những va vấp với cuộc đời này nhiều hay thấy lắm sự chướng tai gai mắt, tôi cứ cảm thấy cái sự cao quý của người nông dân, hình như cả cuộc đời, họ an phận. An phận trong sự bình lặng, chẳng đòi hỏi, chẳng chê trách một ai. Suốt đời làm anh đại tá điền, rồi đến ông đại tá điền, rồi đến cụ đại tá điền và cuối cùng là đi về chầu tiên tổ cũng với hàm đại tá điền trên mảnh đất tổ tiên, cũng chỉ các thứ bậc như vậy đã nằm xuống.

Gia cảnh như ông Lâm nếu cứ sống như xưa thì có mà đến đời mồng thớt cũng chẳng “nổi nênh” được tẹo nào. Ấy vậy mà bây giờ ông ấy ngự tại ngôi nhà có thiết kế vào loại đẹp nhất cái tổ dân phố nơi nhà tôi sống đấy. Gia đình ông lên đời không phải vì đất như nhiều đại gia khác, cũng không phải vì ông giỏi giang. Ông rồi cũng sẽ như ông cụ thân sinh ra ông thôi vì hiện thời, ông cũng đang giữ cái hàm “đại tá điền” như ông cụ ngày xưa ấy mà. Nhưng chẳng có mấy ai “giàu ba họ cũng như chẳng có mấy ai khó ba đời”. Các cụ ngày xưa nói thế và tôi nghiệm ra từ cái gia cảnh của ông Lâm, các cụ nói cấm có câu nào sai!

Để được có ngôi nhà như ông đang ở hiện nay, nói cho gọn, gọn nhưng mà dễ hiểu với mọi người đương thời. Người đương thời có nghĩa là người đang sống trong thời đại hiện nay ấy, thì hiện tại ấy. Nếu không nói như vậy lại sợ nhầm với chương trình “Người đương thời” hàng tuần phát trên TV. Ở đó, người đương thời đồng nghiã với người nổi tiếng.

Vậy nói cho gọn là như thế nào? Nói cho gọn nghĩa là phải mạnh chi. Phải nhiều đạn. Dễ hiểu chưa. Dễ hiểu rồi chứ. Mạnh đến mức độ nào thì chấp nhận được? Đó là câu hỏi khó. Một bài toán khó trên cuộc đời kỳ diệu và muôn mầu. Tôi tin là không có đáp số. Và mãi mãi không có đáp số!

Ta vẫn biết, đạn muốn bắn được thì phải có súng. Tình cờ một hôm, cùng các bô lão toàn cỡ “cổ lai hy” đứng nói chuyện nhân tình thế thái khi chiều buông bên bờ hồ Hoàn Kiếm, có cụ nói muốn bắn bây giờ phải dùng đại bác, cỡ “Vua chiến trường”. Tôi vốn là lính pháo binh, từng chịu các làn đạn vua chiến trường ngày còn chiến tranh, thú vị quá nên cười rất to. Tôi cười có lẽ quá vô duyên. Nên đành phải có đôi lời giải thích cho các bô lão. Cũng may là các cụ bỏ qua hay các cụ còn đang bận suy nghĩ việc nước quan trọng không biết? Ấy vậy mà sau đó lại có cụ nói “Xì… i ì ì, vua chiến trường bây giờ cũng chẳng ăn thua, chẳng là cái đinh, phải dùng hoả tiễn, tên lửa, loại tên lửa vượt đại châu ấy”. Kinh không? Kinh quá đi chứ lị!

Vậy là tôi nói cho gọn rồi đấy. Nói cho gọn là như vậy đấy!

Xây nhà là công việc không gì vất vả bằng. Các cụ xưa nói lại đúng. Ba công việc quan trọng của thằng đàn ông ở đời là làm nhà, lấy vợ, tậu trâu. Con trâu tuy là đầu cơ nghiệp, là gia sản quý giá đấy nhưng không được đứng đầu. Công việc quan trọng nhất là làm nhà được các cụ cho lên hàng đầu. Ngẫm thấy các cụ cứ đúng mãi.

Chuyện ông Lâm xây nhà đặc biệt ở chỗ ông ấy xây ngon ơ, hầu như chẳng có một chút vướng mắc gì hết. Vướng mắc đây có hai loại: loại với hàng xóm và loại nữa là với chính quyền. Nhưng nói có vướng mắc với chính quyền nghe nó cũng không được thuân tai. Chính quyền của ta chuyên giải quyết vướng mắc cho dân mới đúng. Nó không thuân tai là thế.

Vốn là hàng xóm, nên việc xây nhà của ông Lâm, chúng tôi cũng chỉ quan tâm ở mức độ hàng xóm. Hỏi chuyện nhân công đắt rẻ thợ thuyền ra sao, giá vật liệu leo thang thế nào, bao nhiêu một tấn xi, tấn thép…. Đôi khi góp ý cho ông thế nọ thế kia. Goị là góp để mà góp, ông nghe thì nghe, không nghe thì thôi, chẳng chết ai. Cũng có người nói xa nói xôi, xây gì mà to thế, tiền đâu mà nhiều thế. Ý thiên hạ, có giời mới hiểu hết mọi ý tứ,ngóc ngách.

Ông xây nhà to, đào móng, đóng cột to và sâu, nên tôi sợ nhà tôi bị lún, bị nứt. Cái khổ của hàng xóm với nhà to là thế. Đang yên lành bỗng dưng thấy cái tường nhà mình nứt choẽ ra, khó chịu không tả được. Chuyện đó ông Lâm cũng giải quyết êm xuôi. Có nhiều đạn là xong hết. Xong nhẹ nhàng. Đừng có kéo nhau lên cửa quan là nhanh nhất. “Vô phúc đáo tụng đình”, “Được vạ má xưng”- Các cụ xưa nói như vậy, vẫn cứ đúng!

Nhưng chuyện ông làm được với chính quyền “tiểu bang” êm xuôi mới là kỳ công. Chính quyền “tiểu bang” đây là chính quyền phường đấy. Tôi nghe các cụ nói: “ngày xưa cả khu phố chỉ có mỗi thằng phu-lít nó đứng mà trật tự đâu vào đấy. Nghĩ mà thèm. Ta bây giờ ban nọ bệ kia, chẳng thằng nào làm cái gì hết, chỉ biết hoạnh dân, nạt dân…Nghĩ mà tức!”

Bây giờ phải hiểu thái độ của dân với các quan thế nào? Cứ xem cách ông Lâm hàng xóm đây xử sự, vướng mắc không từ đấy ra thì từ đâu ra. Oái oăm từ đấy chứ từ đâu.

Sự việc bắt đầu từ cái giấy phép xây dựng. Kết thúc được công việc cũng là nhờ cái giấy phép xây dựng. Xong cái thủ tục này là coi như xong. Được cái cửa này là coi được sự bình an, được ăn, được ngủ yên giấc. Gọi là yên thôi, tạm thời thôi.

Tôi không biết cái sự phức tạp về thủ tục giấy tờ có ở đâu bằng ta không, chứ ta đây, tôi đã từng biết cái người kiên nhẫn lấy được cái giấy đăng ký hộ khẩu phải lạy các quan từ cổng lạy vào và nói rõ to “Con lạy các quan ạ”. Đó chính là một đồng nghiệp của tôi, cùng làm việc với tôi một ban. Ông bạn vong niên này về hưu sớm vì phải mổ khi mắc bệnh dạ dày. Hồi đó, nếu không có hộ khẩu Hà Nội thì mời ông về quê. Cuộc sống dân ta ngày đó nhờ tem phiếu, không có hộ khẩu lại mang cái án “chết” bên mình, thì chỉ có “hy sinh”. Ông bạn tôi phải diễn màn kịch đó vì bất đắc chí và có lẽ cũng vì không còn đường thoát. Sau màn kịch đó, ông được kết nạp thành hội viên Hà Nội, thành người Hà Nội.

Ông Lâm và chúng tôi không ở trong khu phố cổ. Nói vậy là chuyện xây dựng cũng có đôi chút dễ thở hơn bà con khu vực “36 phố phường”. Mảnh đất ông ấy đẹp và khá to, những gần 200 mét ấy chứ. Luật quy định không được xây quá 5 tầng hay chiều cao không vượt khoảng 15 mét gì đó. Vậy thì phí. Ông Lâm muốn kinh doanh. Nảy trong đầu ông cái ý nghĩ kinh doanh là vì ông thấy cái đất Hà Nội chỗ nào đẹp cũng rơi vào mấy cái nhà chót vót không của Nhật cũng của Hàn. Ông nghĩ mảnh đất của ông đẹp, ông cũng sẽ làm siêu thị hay “hôtheo” gì cho nó xứng đáng, nếu không lại phải bán cho Hàn hay Nhật thì tiếc. Tôi sững sờ vì không ngờ tinh thần yêu nước của ông lại cao như vậy. Ai dám bảo ông sẽ mãi cũng chỉ là đại tá điền!

Nhưng mà khó. Loáng thoáng ông Lâm cũng biết sẽ khó. Biết là do nghe nhau nói lại. Các cụ vẫn bảo “Trăm nghe không bằng một thấy”. Không dấn thân vào xây nhà thì đố có mà biết được những lối đi quanh co khúc khuỷu và cũng vô cùng hư ảo huyền bí đó. Nghe là một chuyện và sự thật là một chuyện khác hẳn nhau và với ông Lâm, khác một trời một vực.

Vẫn là cái giấy phép xây dựng nhé. Liệu ông có biết chỗ nào được xây cái gì không và  xây như thế nào không? Làm sao mà biết được! Hơn nữa, cái biển quy hoach hàng chục năm trời vẫn còn đứng lù lù bên đường kia kìa, chỗ của ông trên bản đồ nó ghi là “quy hoạch sau”. Tôi đố ông tìm được người trả lời câu đó đấy. “Sau” có nghĩa là chưa phải bây giờ. Vậy thì đến bao giờ? Có mà vác thang lên hỏi ông cấp trên ở trên giời… Ông mà liều xây dựng xem, có chuyện ngay. Chuyện gì á? Cũng chỉ có giời mới biết!

Tiếp nữa nhé. Ông định làm siêu thị hay “hôtheo” phải không?. Muốn cho nó kinh tế thì phải 6 hay bảy tầng phải không? Chắc ông đã qua chuyên gia hỏi han rồi chứ? Đương nhiên hỏi rồi. Vậy thì ai cho phép ông? Ông phường chắc là không rồi. Phân cấp quản lý mà. Ông quận cho phép hay ông thành phố cho phép đây. Phải hỏi han thôi. Ra quận mà hỏi. Nhớ đúng cửa nhé. Quận nó to, nhiều cửa và đương nhiên cũng nhiều quan. Mà quan thì khinh dân như rác.

Mệt chưa? Quả thật nghe ông Lâm nói, mệt thật. Xả hơi làm cốc nước đã ông. Chuyện ông “vòng vo Tam quốc” quá.

Chúng tôi ngồi nhìn ngắm các ngôi nhà san sát bên nhau, lô xô bên nhau, chen chúc bên nhau, cao thấp bên nhau, trồi thụt bên nhau, ganh đua với nhau…mỗi cái phô một vẻ đẹp. Thấy cũng đa dạng, nhiều vẻ như phố ông Phái vậy! Tin không thì tuỳ, 100 năm nữa, nếu còn tồn tại, nó lại là “cổ”. Cứ cố mà sống thêm 100 năm nữa.

Nhưng cái đẹp nguyên sơ, trong trắng thì không có. Tôi cảm thấy nó không có hồn. Sự ồn ào phố xá lấn lướt vào đây. Bởi đây tuy khuất nẻo nhưng dẫu sao cũng thuộc trung tâm. Nơi đây ngày xưa vốn là ngoại thành, bãi rác, bây giờ biến đổi, thành phố mở rộng, nhiều người quê lên học làm người phố, cốt cách Tràng An không có hoặc không biết. Bất thình lình giá đất vọt lên mây, đất có giá và  vì thế người có đất cũng có giá, nhà cửa vì vậy cũng ăn theo luôn. Ông Lâm có giá vì ngày xưa thiếu ăn, ông phải vỡ đất trồng rau chứ ông không phải đại gia về khoản buôn đất, cò đất.

Ông Lâm đến phường hỏi han cách làm. Cán bộ tiếp nhiệt tình lắm. Mẫu đây, mời cụ xem, cụ về cứ kê khai theo mẫu. Đến  khi ông thổ lộ muốn làm cái “hôtheo” hoặc cái văn phòng cao tám tầng, anh cán bộ cười: “Điều ấy thì vượt quá tầm chúng cháu mà chúng cháu biết cũng vượt quá tầm của cụ, cụ để cho chúng cháu xử lý. Ý cụ thế nào?

Còn thế nào nữa? Phải đồng ý thôi. Cứ nghĩ phải chầu chực các cửa quan là cụ muốn ốm rồi. Thất thập rồi, sống được mấy nữa. Thôi thì coi như mất vài mét vuông đất trồng rau. Cụ khoán hẳn cho anh cán bộ phường nhiệt tình từ A đến Z. OK đẹp. Anh cán bộ nhiệt tình bấm di động cho ai đó và nhận chỉ đạo. Chúng cháu  mời cụ sang quán cà-phê bên đường cho nó yên tĩnh đợi cán bộ thiết kế để nhận “lệnh” của cụ.

Cán bộ thiết kế từ A đến Z tới. Sau lời giới thiệu của cán bộ nhiệt tình, cán bộ thiết kế nghe và phán trọn gói là năm nghìn. Ông Lâm hỏi lại. Năm nghìn cụ ạ. Sao rẻ thế, thiết kế cụ hỏi cũng đã chục triệu rồi. Năm nghìn là năm nghìn gì. Bảy chục tuổi có dư nó thế, chậm hiểu! Con nói đây là đô cụ ạ. Nói cho vuông là một trăm, cả thảy là một trăm.

Bây giờ thì ông Lâm đã nghe ra. Vậy cái trọn gói những trăm triệu. Ông ngất ngư như say…

Cán bộ thiết kế đứng lên, nói: “Điện thoại cháu đây, khi nào cần cụ gọi nhé”… và đi. Cán bộ nhiệt tình xốc ông Lâm đứng lên. Cụ cứ nghiên cứu kỹ đi và cả tham khảo xung quanh nữa cụ ạ. Theo cháu là hợp lý đấy.

Ông Lâm về bàn với vợ. Vậy là mình mất không chỉ mấy mét đâu bà ạ, có khi phải mất cả ruộng rau trăm mét đấy.

Ở nhà, chuyện đại sự ông Lâm lo, chuyện tài chính thì không thể vượt qua tầm tay của các bà. Các bà vốn vậy. Không tranh cãi. Đó là nguyên lý không thay đổi.

Bàn đi tính lại mãi, mất cả tuần lễ gọi điện hỏi han khắp nơi, tham khảo thông tin đủ kiểu, kể cả dò la những người thân tình đã từng kinh qua, không ai cho ông một câu trả lời chính xác: cái giá thật phải trả, thời ông đang sống, là bao nhiêu. Khó là thế. Vậy là bà vợ ông phải vào cuộc. Chuyện mặc cả không ai vượt được các bà! Đấy là tôi nghĩ thế.

Ông Lâm đến gặp cán bộ thiết kế và cán bộ nhiệt tình để làm việc. Bà vợ ông ngồi bên. Sau vài câu chào hỏi, bà vợ ông Lâm mới lên tiếng. Bà kêu hoàn cảnh khó khăn, vợ chồng già, ngoài đồng lương hưu không có gì thêm thắt… Đại loại là nghèo (nghèo nhưng có tiền xây “hôtheo” ). Con cà con kê, ông Lâm cũng sốt ruột. Cuối cùng bà nói các cháu xem lại, thưa với các thủ trưởng, cho cô nộp trọn gói 2000.

Cán bộ nhiệt tình cười phơ lớ. Sao các cụ tính rẻ thế? Cán bộ thiết kế bóp đầu nhăn trán, ra cái chiều suy nghĩ rất căng thẳng. Cuối cùng, cán bộ thiết kế bấm di động đi đâu đó, rồi lại đăm chiêu ngồi bên bàn. Ông Lâm huých nhẹ bà vợ, ra ý bồi thêm một cú nữa. Bà vợ ông Lâm vẫn ngồi yên. Cuối cùng cán bộ thiết kế phải ra giá: “Thôi thì thế này, chúng cháu cũng nể các bác biết thủ trưởng chúng cháu. Cháu có gọi điện hỏi rồi. Vậy thì trọn gói là 3000”.

Ông Lâm nhấp nhổm đồng ý. Bà vợ ông lại nhăn nhó: “Thôi thì thế này, các cháu xuống một ít nữa, các bác đây nâng lên một chút, trọn gói là 2500”.

Không khí trầm lắng không biết bao lâu. Ông Lâm lại phải lên tiếng: “Thế nhé, bà nhà bác nói vậy, các cháu đồng ý đi cho nhanh…” Cán bộ thiết kế vẫn ra chiều khó khăn, trán vẫn nhăn và nét mặt vẫn đăm chiêu căng thẳng. Thỉnh thoảng lại thở dài lắc đầu: “Khó quá!” Chẳng hiểu cú điện thoại kia thật hay giả nữa. Nhưng cuối cùng cán bộ thiết kế cũng đồng ý. “OK”-Cán bộ nhiệt tình cảm thông như trút được gánh nặng, lại cười. Cầm ly ca phê hớp ực một hơi. Bà vợ ông Lâm cùng cán bộ thiết kế giao nhận tiền và hẹn ngày nhận giấy phép.

Nhưng chưa xong đâu. Ông Lâm lại rề rà. Còn khối chuyện hay nữa, kỳ bí hơn nữa. Đến ngày lấy giấy phép. Ông Lâm được cán bộ thiết kế và cán bộ nhiệt tình gọi đến nơi phát hồ sơ. Cán bộ nhiệt tình còn dặn đi dặn lại: “Các cụ đến chờ chúng cháu ở chỗ một cửa ấy”. Khôi hài không? Bây giờ lại quay về một cửa, rất chi là đúng nguyên tắc. À mà trước đây cũng vẫn một cửa(!). Đố có ai hoạnh hoẹ được. Bất ngờ với ông Lâm, trước nay ông hiểu từ trọn gói là từ A đến Z. Cứ đến một cửa là nhận giấy phép. Cán bộ thiết kế và cán bộ nhiệt tình bảo: “Cụ đến kia nộp lệ phí, chỗ “một cửa” ấy”. Đấy, ông Lâm bất ngờ là đấy. Ông hỏi lại: trọn goí cơ mà. Trả lời: trọn gói là đối với chúng cháu, còn lệ phí là đối với nhà nước. Khoản này bắt buộc. Giấy tờ hóa đơn đầy đủ. Vậy là thêm 15 triệu nữa mới gọi là trọn gói toàn diện. Oái oăm và kỳ bí chưa? Ai tạo nên kỳ bí? Ngoắt ngoéo và vòng vèo chưa? Ai đưa đến ngoắt ngoéo, vòng vèo? Ông đã hiểu “một cửa” chưa?  Bậy tuốt! Thêm nữa: Khi ông Lâm cầm được cái giấy phép, cán bộ thiết kế : “Bây giờ cụ có thể phá nhà cũ để xây nhà mới được rồi”. Cứ như ông chủ tịch quận phán ấy. Nhìn mặt hai cán bộ, thấy đầy vẻ thoả mãn sau khi hoàn thành phi vụ. Quả đậm mà! Vậy là không phải “nén bạc đâm toạc tờ giấy” mà là…Hiểu ý của các cụ và ông Lâm nghĩ thêm ra “giá trị” của nén bạc. Vậy là các cụ vẫn cứ đúng, bởi biết rằng chính nhờ nén bạc mà ông Lâm có tờ giấy mới thơm mùi mực, không hề có vết rách nào.

Cầm tờ giấy trong tay mà ông Lâm thấy hết nhiệt huyết. Nỗi buồn u uẩn khó nói quá. Ông cũng chẳng thiết siêu thị hay “hôtheo” gì sất nữa. Ngự trị trong ông là sự mệt mỏi cả thể xác lẫn tâm hồn.

Ông Lâm ngán ngẩm, xem chừng có giấy phép nhưng không đủ sức xây nhà. Từ cái mảnh đất đến cái nhà hành trình còn dài lắm. Cái giấy phép mới là bước đi đầu tiên. Ông đã người cổ lai hy rồi, làm xong nhà không khéo “hy sinh”. Nhưng đã trót phóng lao rồi phải cố mà theo lao thôi, bỏ dở giữa chừng sao được.

Một điều ông không hề nghĩ tới (sau này ông nhận ra, không phải một điều mà là nhiều điều mình chưa nghĩ tới) đó là vấn đề điện nước cho xây dựng, vấn đề tiếng ồn, vấn đề mặt bằng, vấn đề phế liệu, vất đề vật liệu… ti tỉ vấn đề, mà cứ đụng một cái là nhà chức trách đến nhắc nhở ngay. Sao mà họ thính thế không biết. Cứ bảo họ quan liêu, nhất cử nhất động của ông, ông cảm thấy họ nắm được hết. Lạ chưa?

Một hôm, có một chú (gọi là chú để chỉ hãy còn ít tuổi) đến gặp ông liên quan về vấn đề nước. Ông đã tháo đồng hồ nước và xin định mức xử dụng với “cơ quan cấp nước” rồi. Nghĩa là ông đã có giấy phép. Giấy phép thì giấy phép, quan muốn hành là quan nghĩ ra chuyện ngay.

Rồi chuyện điện. Trước nhà ông có cái cột điện bé tí teo cao chừng ba , bốn mét gì đó. Bên trên có lủng lẳng cái đèn chiếu sáng khi đỏ khi tắt rất tuỳ nghi, không thể nắm được quy luật. Ăn theo cái cột điện này là mấy cái công tơ điện và một đống lằng nhằng dây rợ của đủ các nhà mạng, nhà viến thông, nhà truyền hình, nhà a-lô…Nó cúi người, nghiêng mình như biết phận mình là dân cu-li, luôn phải gập người chào các ông chủ. Người trong nghề bảo là nó “quá tải”. Biết thế! Ông làm một cái đơn cho ông điện. Ông có quen ông điện này sơ sơ. Ông quan điện phê vào đơn cho cấp dưới chuyển cột điện, sau khi ông đã nộp đủ mọi phí tổn liên quan đến việc di chuyển.

Một tổ đào bới đến để thực hiện nhiệm vụ. Công việc rềnh rang vì chưa được chủ nhà bồi dưỡng do công việc vất vả. Rồi một cậu gặp ông nói: “Cột điện nhà cụ không chuyển được vì liên quan đến cái đèn chiếu sáng ở bên trên. Bây giờ chuyển đi ảnh hưởng đến chiếu sáng cho nhân dân”. Nhân dân bây giờ được đặt lên cao thế!. Vậy là tốp thợ chuyển đi, chờ chỉ thị mới của lãnh đạo.

Ông Lâm tức khí điện cho lãnh đạo: “Ông xuống xem mấy ông thuộc cấp của ông giở quẻ gì nữa đây?”. Để đảm bảo chữ ký của mình có hiệu lực và nhân dịp này chứng tỏ quan là người công tâm. Thật may cho ông Lâm, ngay buổi trưa hôm đó, tốp thợ đến xin lỗi ông Lâm và mọi việc tiến triển nhanh chóng. Cái đèn chiếu sáng cứ vô cớ lúc sáng lúc tối, chập chờn như ma trơi, cũng được thay thế. Công việc ổn. Nhưng chắc chắn trong con mắt ông Lâm, các nhân viên điện lực “ăn bẩn” kia không được cải thiện. Khi kể chuyện này với bà con, có người bình: “Các loại sạch quan lớn ăn rồi, lính tráng tép riu phải ăn bẩn vậy, nếu không sống thế nào?”

Đoạn trường còn chưa kết thúc. Làm nhà cao tầng kiểu “hôtheo” thì phải có động tác đổ bê tông các trần nhà. Không thể huy động nhân công và máy nổ chạy xình xịch điếc tai hàng xóm và chất lượng không đều. Ông đặt mua bê tông tươi tại nhà máy với các quy chuẩn xây dựng đảm bảo, có giấy chứng nhận từng mẻ. Không gì tiện bằng. Có điều, để không ảnh hưởng giuao thông của bà con, ông đã phải chọn giờ vào khoảng tầm tầm nửa đêm mới dám đưa xe đến. Ấy vậy mà không yên. Tầng một thì không có chuyện gì. Ông thở phào nhẹ nhõm cả người. Nếu cứ thế này tằng tằng rồi mọi chuyện sẽ yên ổn. Yên ổn không đến. Đổ tầng hai, ông yên chí, không có mặt. Sáng hôm sau thằng con lớn trông coi công trình nói với bố:”Phải chi cho 113 hai trăm. Không chi, công an làm việc lâu, hỏng hết bê tông…” Đổ tầng ba, ông bố trí con trai chụp hình. Phải bắt quả tang bọn ăn bẩn này. Xe bê tông đến, xe 113 cũng đến. Bổn cũ tái lập. Hôm sau những bức ảnh được rửa, và chuyển đến bộ phận kiểm tra của cơ quan công an. Sự việc tốt đẹp cho ông Lâm nhưng không tốt đẹp cho nhân viên thì hành “công vụ”. Chuyện này mà căng thì lôi thôi cho mấy ông 113 to. Hệ thống xin giảm án được thành lập và tiến hành ngay lập tức. Những lời nói êm tai từ các nhà chức trách bây giờ ông Lâm mới được nghe. Đúng là “miệng quan trôn trẻ”, kiểu gì cũng nói được. Nghĩ thân phận mình thảo dân, còn phải tiếp xúc với chính quyền nhiều. Chi bằng cứ như ông bà ta “giơ cao đánh khẽ”. Ông vốn luôn lấy lời của các cụ làm chuẩn mà. Việc như vậy là xong và đến nay tầng tám của ông đã đổ xong, hình hài cái “hôtheo” đã hình thành, cũng không thấy mấy anh 113 tới nữa.

Đấy ông thấy oái oăm chưa? Các ông thấy cái sự phức tạp chưa? Bây giờ tôi mới hiểu hết lời các cụ: “Cướp đêm là giặc, cướp ngày là quan”. Ông Lâm uống cạn cốc nước, cười tươi phơ phớ. Nụ cười che bớt đi cái khắc khổ của một năm làm nhà. Đúng như các cụ nói: “Làm ruộng thì gia, làm nhà thì tốn.” Bao nhiêu là chi phí, bây giờ khó mà kể hết! Ôi các cụ. Các cụ nói chỉ có đúng. Đi hết cả đời đến nơi rồi, chỉ thấy đúng, chẳng sai gì sất!

 

 

 

 ảnh trên internet                                                      

                                                                     Vinh Anh-Ngày đại lễ

                                                                                                  10/10/10