CHUYỆN VÃN (t.ngắn)

Nhân dịp 30/4. Đưa bài này lên.
Viết lâu rồi, không chuyển được sang fong chữ mói.
Mọi người đọc thông cảm. (chỉ thiếu chữ "ư" thôi.

 

 ChuyÖn v·n víi ngư­êi ë xa vÒ

 

VËy lµ ®· hai m­¬i n¨m xa c¸ch b©y giê chóng t«i míi gÆp l¹i nhau. Cuéc gÆp gì ®­îc b¸o tr­íc. NghÜa lµ cã sù chuÈn bÞ tinh thÇn cña c¶ ®«i bªn. §èi t­îng cña t«i lµ mét «ng anh hä, nay ®· biÕn thµnh ng­êi Mü gèc ViÖt. Cßn t«i th× vÉn lµ d©n ViÖt chÝnh hiÖu, h¬n thÕ n÷a theo c¸ch nh×n vµ ®¸nh gi¸ cña «ng anh hä t«i th× t«i cßn lµ d©n ViÖt xÞn lµ ®»ng kh¸c. Sau nµy khi ®· quen quen, còng theo c¸ch nãi cña «ng anh hä cña t«i, t«i thØnh tho¶ng trong lóc vui c©u chuyÖn cã gäi «ng Êy lµ «ng Mü rëm. Ch¼ng lµ sau bao nhiªu n¨m ®¸nh nhau liªn miªn, chóng t«i, rÊt tù nhiªn, ph©n chia ra lµm hai chiÕn tuyÕn. §ang lµ anh em ruét rµ m¸u mñ bçng d­ng trë thµnh ®èi ph­¬ng cña nhau, thËm chÝ cã thêi k× c¨ng th¼ng cßn ph¶i coi nhau lµ kÎ thï. §Êy, lÝ do ph¶i cã sù chuÈn bÞ, cã b¸o tr­íc lµ nh­ vËy. Ph¶i nãi thªm mét ®iÒu lµ tõ c¸i ngµy x­a n÷a, kho¶ng h¬n ba chôc n¨m vÒ phÝa tr­íc, chóng t«i lµ nh÷ng ®øa trÎ sèng cïng trong mét nhµ, th©n thiÕt ch¼ng kh¸c g× anh em ruét. T«i ë nhµ «ng b¸c t«i tõ nhá, nªn t«i vµ «ng anh hä nµy ch¶ cã g× xa c¸ch, ph©n biÖt c¶. Trong ®Çu t«i chØ cã nghÜ mét ®iÒu: «ng Êy lµ anh m×nh, vËy th«i.¤ng anh hä t«i tõ n­íc Mü xa x«i vÒ ®­¬ng nhiªn lµ kh¸ch. H¬n n÷a vÞ kh¸ch nµy l¹i cßn lµ kh¸ch ®Æc biÖt. T«i th× v« t­ h¬n, cã thÓ v× c¸i tÝnh cña t«i nã xuÒ xßa quen råi, víi l¹i t«i lu«n nghÜ vÒ c¸i ngµy x­a rÊt xa nh­ng l¹i th©n thiÕt, trong kÝ øc mê mê ®· bÞ thêi gian lµm phai ®i ®ã, t«i chØ cßn nhí lµ «ng nµy thuéc lo¹i t«i yªu nhÊt.

Giê phót gÆp nhau råi còng ®· ®Õn. ChiÕc xe t¾c xi ®ç tr­íc cöa. T«i ®i nhanh ra phÝa cöa xe, mét ng­êi ®µn «ng cao, to vµ giµ b­íc xuèng. T«i ch÷ng l¹i v× c¸i vÎ bÒ ngoµi kh¸c h¼n trong nÕp nghÜ ®· phai phai cña t«i bëi c¸i ®o¹n thêi gian h¬n ba chôc n¨m kh«ng gÆp. Ph¶i nãi lµ t«i kh«ng chuÈn bÞ t­ t­ëng ®Ó ®ãn mét «ng giµ nh­ vËy lµ anh m×nh. C¸i måm ba l«, ba la cña t«i bÞ t¾c v× c¸i sù giµ kia lµm t«i khã x­ng h«. Tr«ng c¸i h×nh d¸ng vÎ ngoµi ®ã, t«i suy ra mÊy «ng l·nh ®¹o cao cao cña t«i ë c¬ quan: ph¶i trÞnh träng h¬n, lÞch sù h¬n vµ ph¶i cã c¶ tÝ chót nghi thøc ngo¹i giao n÷a chø. TÊt c¶ nh÷ng c¸i ®ã lµm t«i bçng trë nªn lóng tóng, e dÌ, ngµi ng¹i. T«i ®­a c¶ hai tay ra n¾m bµn tay «ng anh t«i vµ l¾c l¾c nhÑ, c¸i l¾c rÊt chi ngo¹i giao vµ tá ý th©n mËt, nã kh«ng hê h÷ng, lµnh l¹nh nh­ nh÷ng c¸i b¾t tay cña mÊy «ng quan to cø gi¬ tay ra cho ng­êi ta n¾m cßn m¾t th× l¹i nh×n ®i n¬i nµo ®ã. Víi nh÷ng c¸i b¾t tay kiÓu ®ã t«i c¶m thÊy m×nh bÞ coi th­êng l¾m. V× vËy t«i lu«n cè kh«ng ®Ó bÞ ng­êi kh¸c hiÓu lÇm ngay trong c¸i phót giao tiÕp ®Çu tiªn. §­¬ng nhiªn c¸i miÖng t«i ph¶i c­êi, cã lÏ c¸i c­êi còng rÊt ngo¹i giao. Vµ c¸i cö chØ ngo¹i giao cuèi cïng cña t«i lµ ®Çu h¬i cói xuèng mét chót, c¸nh tay ph¶i duçi th¼ng, lßng bµn tay ngöa lªn ra hiÖu mêi c¸i «ng giµ lµ anh t«i ®ã ®i vµo nhµ. VËy lµ xong b­íc ®Çu tiªn. Chóng t«i vµo nhµ, sau khi chñ, kh¸ch ®· an täa l¹i mÊt  kho¶ng mÊy gi©y ®ã im ¾ng, lÆng ®i mét lóc ®Ó nh×n nhau, th¨m dß nhau, õ mµ l¹ nhØ, nh­ng mµ suy cho cïng th× còng ch¶ l¹ g× c¶, c¸i viÖc ®ã x¶y ra cø tù nhiªn th«i, tù nhiªn c¸i dßng ch¶y ban ®Çu lµ ph¶i nh­ thÕ, ®Ó råi th× sau ®ã cã thÓ tiÕp tôc quan hÖ kiÓu x· giao, cã thÓ sÏ th©n mËt h¬n, nång Êm h¬n vµ ®Õn mét møc nµo ®ã nã anh em h¬n. Còng tïy vµo c¶ hai phÝa. PhÝa nµo ban ®Çu còng ph¶i gi÷ c¸i thÕ cña m×nh, ®ã lµ lßng tù träng pha Ýt nhiÒu mÆc c¶m. ThÝ dô nh­ thÕ nµy: t«i mÆc c¶m lµ v× nh×n chung gia ®×nh, cuéc sèng cã phÇn nghÌo h¬n so víi c¸i vÎ hµo nho¸ng, trong tói cã tiÒn cña mÊy anh ViÖt kiÒu, cßn «ng anh hä cña t«i cã mÆc c¶m v× c¸i ph¶i xa cè h­¬ng, sèng n¬i ®Êt kh¸ch quª ng­êi. Cã thÓ cßn s©u xa h¬n n÷a: c¸i chiÕn tuyÕn v« t×nh ph©n chia t×nh anh em chóng t«i ngµy nµo ®ã b©y giê mét phÝa ®· bÞ chäc thñng, bÞ thñng nªn míi ph¶i rót ch¹y sang m·i tËn bªn kia ®¹i d­¬ng. Trong s©u th¼m t©m t­ cña t«i, t«i còng ch¼ng lÊy g× lµm tù hµo khi nãi chuyÖn ®­îc thua cña cuéc chiÕn. T«i chØ nghÜ tíi mét ®iÒu, c¸i ®iÒu ®ã lµ cuéc chiÕn tranh võa qua ®em l¹i cho chóng ta qu¸ nhiÒu bÊt h¹nh, qóa nhiÒu ®au khæ. B©y giê mçi khi nghÜ l¹i nh÷ng ngµy gian nan ®ã, t«i vÉn c¶m thÊy nã v­ît qu¸ søc chÞu ®ùng cña d©n téc m×nh. L¹ mét ®iÒu lµ v­ît qu¸ søc chÞu ®ùng mµ m×nh l¹i vÉn ®øng v÷ng ®­îc, vÉn trô ®­îc. T«i cã nãi ®iÒu nµy víi b¹n bÌ vµ sau nµy víi c¶ «ng anh hä cña t«i ®Ó t×m mét lêi gi¶i hîp lÝ nh­ng th­êng lµ kh«ng ai ®­a ra ®­îc mét c¸i nh×n chung, mét tiÕng nãi chung c¶. Qu¶ thËt, nh÷ng kÕt luËn vµ nh÷ng bµi häc kinh nghiÖm rót ra ®­îc tõ cuéc chiÕn nµy ®· rÊt nhiÒu ng­êi nãi, s¸ch ®· viÕt vµ ®· tæng kÕt, nh­ng t«i vÉn ch­a cho lµ ®· ®Çy ®ñ. Khi nãi vÒ sù hi sinh anh dòng cña nh©n d©n, cña bé ®éi ®­îc kh¾c häa qu¸ lÝ t­ëng. Trªn d­íi rÊt ®ång lßng, rÊt quyÕt t©m. T«i kh«ng phñ nhËn sù hi sinh rÊt to lín cña d©n téc trong cuéc chiÕn tranh. T«i lµ ng­êi trong cuéc nªn t«i còng biÕt kh¸ râ nh÷ng sù hi sinh ®ã, thËm chÝ cã nhiÒu sù hi sinh khiÕn t«i ph¶i kÝnh cÈn nghiªng m×nh, ph¶i r¬i n­íc m¾t vµ quÆn th¾t con tim. Nh­ng mÆt kh¸c, cã lÏ t«i gÆp nhiÒu h¬n, ®ã lµ sù b¾t buéc, sù cam ph¶i chÞu ®ùng, sù cam ph¶i hi sinh, kiÓu nh­ nÕu kh«ng thÕ th× còng ch¼ng cßn con ®­êng nµo kh¸c. NghÜa lµ ®©u ®ã cßn mét sù thËt, c¸i sù thËt ®ã phò phµng h¬n mµ nÕu nãi ra lµ cã thÓ sÏ bÞ g¹t ra khái con ®­êng ®ang ®i, thËm chÝ g¹t ra khái cuéc sèng ®ang sèng. C¸i sù thËt nµy võa phò phµng võa ®éc ¸c vµ v« nh©n tÝnh. T«i còng rÊt muèn bá qua, vøt nã ra lÒ ®­êng, kh«ng suy nghÜ vÒ nã. Nh­ng cuéc sèng vÉn ®«i lóc x¶y ra: c¸i m×nh kh«ng muèn mµ nã vÉn ®Õn gièng nh­ nã cø lu«n s½n sµng lµ b¹n ®ång hµnh mçi khi ta gÆp mét t×nh huèng ph¶i so s¸nh, ph¶i suy nghÜ ®a chiÒu vµ c¸i quan träng lµ ta kh«ng ®­îc dùa dÉm vµo ng­êi kh¸c, kh«ng ®­îc Ø l¹i vµo nh÷ng c¸i ®· ®­îc xÕp ®Æt s½n.

T«i vµ «ng anh hä ngåi ®èi diÖn nhau, qua phót th¨m dß th× ®Õn phót th¨m hái. Nh÷ng c©u chuyÖn xa x«i vÒ mét ph­¬ng trêi nµo ®ã cña ngµy x­a mµ chóng t«i cïng ®­îc h­ëng, c¸i kh«ng gian xa x«i ®ã dÇn kÐo chóng t«i vÒ víi nhau. H×nh nh­ c¶ ®«i bªn ®Òu cè gi¶m ®i c¸i phÇn tù träng c¸ nh©n, ®Òu mong muèn c¸i chung xÝch l¹i gÇn h¬n. V× mong muèn nh­ vËy, nªn c¶ hai ®Òu tr¸nh nãi ®Õn thêi cuéc, nãi ®Õn chÝnh trÞ. NghÜa lµ  kh«ng ®ông ch¹m ®Õn c¸i hÖ t­ t­ëng kh«ng thÓ hßa hîp cña nhau. Nh­ng khèn nçi, muèn g× th× muèn, dï c¶ hai ®Òu tr¸nh, nh­ng råi c¶ hai ®Òu vÊp ph¶i. Khi nãi ®Õn cuéc sèng cßn khã kh¨n, «ng anh hä cña t«i nãi tù nhiªn: “§ã lµ c¸i chñ nghÜa xÕp hµng c¶ ngµy cña chó, c¸i chñ nghÜa ®ã ë chç chóng t«i mµ x¶y ra th× chÝnh quyÒn tiªu lu«n”. T«i nh­ bÞ ch¹m näc: “C¸c anh kh«ng hiÓu thÕ nµo lµ sù hi sinh, thÕ nµo lµ sù vÎ vang. Mét ®Êt n­íc víi tiÒm n¨ng kinh tÕ kh«ng b»ng mét bang bÐ nhÊt cña n­íc Mü mµ d¸m chèng l¹i c¸i n­íc Mü ®å sé ®ã, vËy ë ®©y lµ tõ c¸i chñ nghÜa mµ anh gäi lµ xÕp hµng c¶ ngµy ®ã ®· biÕn thµnh chñ nghÜa yªu n­íc mµ kh«ng mét «ng quèc gia nµo cã. Anh b¶o c¸i nµo vÎ vang?” ¤ng anh t«i kh«ng nãi g× c¶, t«i ch¾c «ng Êy ch­a hµi lßng vµ c¶ t«i còng vËy, t«i còng ch­a hµi lßng víi nh÷ng lêi cña m×nh. T«i thÊy t«i rÊt yÕu lÝ nÕu nãi tiÕp vÒ c¸i môc tiªu sau cïng ph¶i ®¹t ®­îc cña chÕ ®é m×nh lµ hµng hãa sÏ tháa m·n tÊt c¶ mäi nhu cÇu cña x· héi, vËy mµ b©y giê ta vÉn thiÕu. NÕu ®i ng­îc l¹i tr­íc ®ã mÊy chôc n¨m, c¸i chÕ ®é cña ta cßn bi ®¸t h¬n nhiÒu, sèng trong sù thiÕu thèn, sèng trong sù cµo b»ng, sèng trong sù kh«ng thËt vµ dÊu diÕm vµ sèng trong c¸i hi väng ë t­¬ng lai kh«ng biÕt ®Õn bao giê míi ®­îc nh­ thÕ nä thÕ kia, nh­ n­íc nµy n­íc kh¸c. Qu¶ thËt nÕu nãi n÷a lµ t«i bÝ, còng may mµ «ng Mü rëm còng kh«ng hiÓu t­êng tËn l¾m vÒ c¸i qu¸ khø ch­a xa cña ta hoÆc gi¶ cã biÕt nh­ng «ng Êy ch­a tiÖn nãi mµ th«i. T«i chuyÓn ®Ì tµi qua c¸i sù häc cña con c¸i, tõ c¸i sù häc l¹i nãi qua c¸i gi¸o dôc. C¸i ngµy míi vµo Sµi Gßn sao t«i thÊy bän trÎ con nã ngoan thÕ, ban ®Çu m×nh cø nghÜ lµ nã sî cho nªn c¸i hµnh ®éng khoanh tay chµo hái, lÔ phÐp th­a göi nã cã vÎ qu¸ qu¸, nã cã vÎ gi¶ gi¶, nã cã vÎ phong kiÕn. Nh­ng cµng ë l©u, t«i cµng thÊy c¸i sù gi¸o dôc nh­ vËy thËt hay. MÊy «ng tó tµi miÒn B¾c quen ¨n nãi trèng kh«ng tõ håi nhá. Cña ®¸ng téi, håi häc mÉu gi¸o th× cßn ®ì, ®i vÒ ®Òu cã chµo hái, th­a göi ®µng hoµng nh­ng cµng lín ch¼ng hiÓu sao cµng khã b¶o, cµng ngç ng­îc, m¾t nã cø trßn ra mµ nh×n kh¸ch, nÕu cã ®­îc c©u chµo th× cø lÝ nhÝ, lóng bóng trong måm nh­ ngËm hét thÞ, thÕ míi l¹.

¤ng anh hä t«i kÓ vÒ c¸i lÔ gi¸o ngµy x­a, c¸i t«n s­ träng ®¹o. NghÒ thÇy nã cao quÝ, thiªng liªng l¾m. X· héi rÊt träng ng­êi thÇy ®Õn nçi thÇy lu«n ph¶i cã c¸i vÎ rÊt m« ph¹m. c¸i m« ph¹m ®ã nã dÇn thÊm, dÇn ngÊm vµ lµm cho ng­êi thÇy kh«ng thÓ sèng tr¸i víi sù t«n träng mµ x· héi dµnh riªng cho, mäi hµnh ®éng, lêi nãi, cö chØ cña thÇy tÊt tÊt ®Òu lµ tÊm g­¬ng cho bän trÎ noi theo. Anh t«i cßn nãi nhiÒu n÷a vµ còng thËt may «ng anh ch­a cã nhËn xÐt g× vÒ nÒn gi¸o dôc ®¹i trµ nhanh nh­ giã cña ta. ¤ng Êy míi chØ c«ng nhËn lµ chÕ ®é ngoµi nµy ®µo t¹o ®­îc nhiÒu tó tµi, cö nh©n. Trong hµng ngò binh sÜ còng khèi tó tµi, thËm chÝ cßn cã c¶ nh÷ng cËu gÇn cö nh©n n÷a chø. Nãi chung lµ «ng anh t«i còng nÓ tr×nh ®é häc thøc cña chiÕn sÜ ta, nh­ng mµ «ng Êy còng ng¹c nhiªn khi thÊy mét «ng sÜ quan cña ta bËt ®iÒu hßa ch¹y vo vo l¹i cø më toang c¶ cöa sæ, thËm chÝ c¸i ®¬n gi¶n nhÊt lµ thiÕt bÞ vÖ sinh còng cã ng­êi kh«ng biÕt sö dông. §iÒu Êy t«i gi¶i thÝch cho «ng Êy hiÓu còng dÔ th«i. C¸i g× mµ kh«ng cã th× bao giê còng bì ngì. ¤ng anh t«i ®· biÕt mét x· héi tiªu xµi, sèng b»ng nguån viÖn trî tõ n­íc ngoµi nh­ng l¹i ch­a biÕt mét x· héi ph¶i th¾t l­ng buéc bông, h¹t g¹o chia ba. Víi vµi c¸i thÝ dô mµ b¶n th©n t«i ®· tr¶i qua trong nh÷ng n¨m th¸ng sèng ë Tr­êng S¬n, t«i nãi cho «ng anh t«i hiÓu c¸i khã kh¨n, c¸i thiÕu thèn cña chóng t«i trong nh÷ng n¨m th¸ng ®ã, vµ trong c¸i ®iÒu kiÖn v« cïng gian khæ, ¸c liÖt ®ã chóng t«i vÉn kiªn c­êng b¸m trô vµ ®¸nh th¾ng. C¸i dèt cña nh÷ng ng­êi lÝnh chóng t«i trong sö dông mÊy c¸i thiÕt bÞ ®ã còng dÔ kh¾c phôc th«i vµ c¸i ®ã cã kh¸c g× chuyÖn ngay c¶ nhµ vua cña ta ngµy x­a còng kh«ng tin lµ cã c¸i ®Ìn th¾p ng­îc c¬ mµ. Ngay c¶ c¸i h×nh ¶nh mçi anh bé ®éi vÒ lµng ®Òu lñng l¼ng mét c¸i khung xe ®¹p vµ mét con bóp bª nhùa còng rÊt ®Ñp trong kÝ øc cña t«i. Chóng t«i cã ®ßi hái g× nhiÒu ®©u, thËm chÝ kh«ng hÒ ®ßi hái, trong mu«n vµn c¸i cÇn thiÕt cña cuéc sèng, anh bé ®éi vÉn cßn nhí ®Õn mét mãn quµ cho con hoÆc cho ch¸u. Hä chiÕn ®Êu cã môc ®Ých ®Êy chø, môc ®Ých ®ã chÝnh lµ v× thÕ hÖ t­¬ng lai, chÝnh v× t­¬ng lai mµ hä ®i chiÕn ®Êu, chÝnh v× t­¬ng lai mµ hä d¸m hi sinh. C¸i ®ã l¹i lµ c¸i hay ë m¸i tr­êng x· héi chñ nghÜa. Chóng t«i ®­îc d¹y vÒ lßng yªu n­íc, vÒ sù s½n sµng hi sinh, vÒ c¸c tÊm g­¬ng anh hïng lÉm liÖt chÝnh tõ d­íi nh÷ng m¸i tr­êng nµy. T«i lÝ gi¶i c¸i ®Ñp vµ c¸i xÊu nghe chõng cã m©u thuÉn, nh­ng thùc ra kh«ng hÒ m©u thuÉn. C¶ mét thêi gian rÊt dµi ®Êt n­íc lu«n ë trong t×nh tr¹ng chiÕn tranh, nh÷ng nhµnh non t¬ vÉn ®­îc ch¨m sãc chu ®¸o, v× thÕ nh÷ng tiÕng chµo: “Chóng ch¸u chµo chó bé ®éi ¹! Mçi khi ta ®i qua mét nhµ trÎ nµo ®ã bao giê còng vang lªn th©n thiÕt tõ nh÷ng t©m hån trÎ th¬, tõ nh÷ng bóp m¨ng non. ChÝnh tõ nh÷ng nô c­êi vµ lêi chµo ®ã, còng cã mét bé phËn ®· kÞp lín ®Ó tham gia cuéc chiÓn tranh, tõ trong s©u th¼m t©m hån c¸c bÐ th¬ x­a, anh bé ®éi lµ mét h×nh t­îng ®Ñp, mét nh©n vËt mÉu vµ khi ®· kho¸c bé quÇn ¸o mµu xanh rõng nói lªn ng­êi, trë thµnh anh bé ®éi th× nã bçng vôt thay ®æi, anh bé ®éi ngµy x­a mµ bÐ yªu quÝ ®· chÝnh lµ m×nh h«m nay, anh bé ®éi ngµy h«m nay nhÊt ®Þnh kh«ng lµm hæ thÑn anh bé ®éi ngµy h«m qua. C¸i mµ chóng t«i häc ®­îc ë nhµ tr­êng x· héi chñ nghÜa lµ vËy. V©ng, thËt ra vÉn cßn rÊt nhiÒu ®¸ng bµn vÒ c¸ch d¹y vµ häc. T«i c«ng nhËn, t«i ®· biÕt vµ t«i rÊt bÝ c¸ch gi¶i quyÕt. Mét nÒn gi¸o dôc mµ ai còng ch¨m ch¨m vµo ®Õn tËn ®¹i häc th× ch¾c g× ®· lµ mét ®iÒu tèt? Nh­ng c¸i t«i quan t©m ®Õn nhÊt lµ chÊt l­îng cña thÇy vµ trß. C¸i lÝ cña «ng anh t«i vÒ c¸i ®¹o lµm thÇy ngµy x­a nã ®óng qu¸, t«i kh«ng c·i nh­ng t«i ch­a thËt phôc. C¸i m« ph¹m cña ng­êi thÇy lµ rÊt cÇn thiÕt, ng­êi thÇy ph¶i vù¬t qua ®­îc mét c¸i ng­ìng nµo ®ã míi ®­îc t«n vinh, ®Ó v­ît qua c¸i ng­ìng ®ã con ng­êi mµ ë ®©y lµ ng­êi thÇy cÇn cã c¸i t©m trong s¸ng. Con ng­êi ®ã cã t¸ch khái c¸i c¬ chÕ thÞ tr­êng ®ang vËn hµnh trong x· héi cña ta? C¸i t©m, bao nhiªu ng­êi b×nh th­êng cã c¸i t©m trong s¹ch vµ bao nhiªu con ng­êi cã c¸i ®Þa vÞ cao sang mµ l¹i kh«ng trong s¹ch c¸i t©m? C©u tr¶ lêi t«i nghÜ lµ kh«ng khã, vËy mµ bao l©u råi ta cø tuyªn chiÕn víi c¸i t©m kh«ng s¹ch ®ã nh­ng vÉn cø bÞ nã lÊn ¸t, nã ®¸nh b¹i. Hái thö xem nh÷ng ai ®· thùc sù tuyªn chiÕn, nh÷ng ai chØ h« hµo su«ng?

        BiÕt hÕt vµ ®Ó ®ã. §ông ®Õn lµ ®æ bÓ c¶ nót, t«i ®· tõng nghÜ nh­ vËy. Ngµy cßn thanh niªn, t«i cã ®äc Na-p«-lª-«ng, nghe nãi «ng ta tuyªn chiÕn víi n¹n trém c¾p trong vßng s¸u th¸ng vµ «ng ta lµm ®­îc. T«i ­íc cã mét «ng hoµng nh­ thÕ qu¸!

          NÕu cø lan man d©y cµ d©y muèng thÕ nµy m·i th× ®ªm nay qu¸ ng¾n víi chóng t«i. T«i muèn chÊm døt nh÷ng c¸i chuyÖn kh«ng thuéc tÇm cì cña m×nh, nh­ng qu¶ thËt khi nªu vÊn ®Ò ra råi, t«i l¹i kh«ng thÓ ngõng “xem xÐt”. ¢u còng lµ mét kiÓu trong phong c¸ch con ng­êi ViÖt Nam ta. ChuyÖn g× còng quan t©m, chuyÖn g× còng gãp ý ®­îc, b×nh luËn ®­îc. Trong n­íc, thÕ giíi, c¸i g× còng biÕt. ChØ kh«ng biÕt ch¾c r»ng trªn thÕ giíi hä cã ®¸nh gi¸ vai trß hiÓu biÕt, ph©n tÝch t×nh h×nh cao cña nh©n d©n ta kh«ng? Tri thøc cña d©n ta hä cã xÕp h¹ng kh«ng?

            B÷a c¬m tèi bµ vî t«i chuÈn bÞ tiÕp kh¸ch ®· ®­îc dän ra. ¤ng anh hä ng­êi Mü gèc ViÖt cña t«i cø suýt soa t¹i sao l¹i bÇy vÏ l¾m thÕ. C¸i thãi quen ¨n nhËu cña d©n B¾c m×nh míi cã tõ ngµy thèng nhÊt n­íc nhµ. Tr­íc kia d©n B¾c ta chØ nãi lµ ¨n “t­¬i” th«i. Cßn tr­íc n÷a th× t«i cßn bÐ l¾m, bÐ ®Õn nçi ch­a cã mÆt t«i ë trªn ®êi kia nªn t«i kh«ng biÕt. Mét th¸ng may ra cã mét b÷a ¨n t­¬i, vî chång con c¸i ngµy h«m ®ã ai nÊy ®Òu vui vÎ ra mÆt. Nh÷ng b÷a ¨n nh­ thÕ nã ®Çm Êm vµ ®· rÊt xa x«i, nã gîi l¹i mét thêi khèn khã nh­ng còng rÊt hµo hïng xen bi tr¸ng.

            T«i mang chai r­îu T©y mua ®­îc tõ håi ®i c«ng t¸c n­íc ngoµi ë cña hµng miÔn thuÕ ra ®Ó ®¶m b¶o víi «ng T©y rëm nhµ m×nh lµ hµng thø thiÖt. ¤ng anh t«i l¾c ®Çu: “Chó mang chai quèc hån, quèc tóy ra ®Ó anh em ta uèng, lo¹i nµy ®¾t l¾m, t«i biÕt, ®Ó dïng vµo mét dÞp kh¸c. H«m nay ®Õn víi chó thÝm, t«i muèn lµ ng­êi ViÖt th× dïng hµng ViÖt”. ¤ng T©y rëm nµy nãi hay thËt! T«i bÊt ngê tr­íc lêi ®Ò nghÞ cña «ng anh hä. Hãa ra t«i míi thËt lµ th»ng rëm, c¸i tÝnh “sÜ” nã cã ë trong t«i tõ bao giê t«i kh«ng biÕt, c¸i tÝnh “sÜ” nµy hÇu nh­ cã ë mäi ng­êi ViÖt ta. Thãi chuéng ngo¹i, sÝnh ngo¹i! T«i bÇn thÇn ®Ó chai r­îu ngo¹i sang mét bªn, l«i trong tñ r­îu ra mét chai r­îu thuèc ®· pha ch¾t s½n. ¤ng anh hä t«i cÇm lªn vµ nãi : “O.K, d©n téc ®©y”

Ph¶i nãi lµ sau có huých “d©n téc” ®ã, anh em chóng t«i nãi chuyÖn tho¶i m¸i h¬n rÊt nhiÒu, céng víi mét chót men, lêi ra nh­ cã c¸nh. T«i nãi vÒ thø r­îu thuÇn ViÖt nµy, c¸ch lµm ra lµm sao, men ph¶i chän thÕ nµo, c¬m ph¶i ñ bao l©u, muèn cÊt n­íc trong, n­íc ®ôc thÕ nµo, ¤ng anh t«i võa nghe, võa l¾c. T«i nghÜ ch¾c lµ «ng Êy ph¶i phôc s¸t ®Êt kh¶ n¨ng nÊu r­îu cña m×nh. §ét nhiªn «ng Êy hái: “Chó cã biÕt nÊu r­îu, c¸i quan träng nhÊt lµ g× kh«ng? Võa råi t«i nghe chó thao thao, ®Êy lµ qui tr×nh, ®Êy lµ b­íc mét, b­íc hai… nh­ng c¸i qui tr×nh chó nãi chØ ra r­îu h¹ng bÐt, chua loÐt… chó nãi phÐt , biÕt chöa?” T«i l¹i giËt thãt m×nh. “Lµm sao mµ l·o Êy biÕt m×nh nãi phÐt nhØ? ¦ th× nãi phÐt ®Êy, nãi phÐt còng lµ mét nghÖ thuËt. ¤ng kh«ng tin chø g×, nh­ng t«i nãi cho «ng biÕt nhÐ, sÏ cã èi ng­êi tin t«i.” “Hä kh«ng nãi l¹i ®ã th«i, hä biÕt chó cã quyÒn, ®ang n¾m quyÒn, hä nhÞn ®i mét chót ch¼ng sao, hä cho chó biÕt h¬n mét chót, ch¼ng sao. C¸i ®­îc cña hä lµ ë chç kh¸c, thÝ dô nh­ chiÕm ®­îc c¶m t×nh cña chó, cßn c¸i mÊt cña chó th× nhiÒu l¾m, chó ®· ®Ó lé ra c¸i yÕu ®iÓm ®ã lµ tÝnh khoe khoang, tÝnh hiÕu th¾ng muèn m×nh h¬n ng­êi, m×nh c¸i g× còng biÕt, muèn ai còng ph¶i nghe. Ng­êi ta nghe lµ nghe c¸i ghÕ chó ®ang ngåi ®Êy. Chó lµm g× biÕt nÊu r­îu mµ nghe. R­îu chó nÊu ra cã mµ ®æ ®i”. L·o T©y rëm gËt gï, t«i ngåi ®éc tho¹i víi b¶n th©n, t«i còng nh­ ®ang nghe nh÷ng lêi nh­ vËy tõ chÝnh c¸i miÖng cña l·o.

            Bµ x· nhµ t«i nhanh nh¶u, võa g¾p miÕng thÞt gµ tiÕp cho «ng anh chång, võa nãi: “B¸c ¨n ®i, c¸i l·o nhµ em mµ r­îu vµo th× trªn ®êi ch¼ng cßn g× hÕt… Sao mµ anh em l¹i kh¸c nhau thÕ… C¸i thø nµy lµ hµng s¹ch ®Êy, cã chøng chØ h¼n hoi”. T«i nghÜ “mô” nµy l¹i ®éng vµo chuyÖn chÝnh trÞ mµ ng­êi ta ®ang tr¸nh råi. Kh«ng thÊy ai nãi g×, mô l¹i chªm: “Ch¼ng biÕt c¸c «ng chèng víi phßng c¸i qu¸i g× mµ d©n th× bá c¶ ngµn, c¶ v¹n ®i tong…ch«n , hñy, ®Òn bï bao giê tiÒn nã míi tíi tay «ng bµ n«ng d©n, khÐo l¹i mÊy «ng trung gian ¨n hÕt. Mäi chuyÖn thÕ, chuyÖn nµy ®· ch¾c g× tr¸nh ®­îc… ®Êy, ®Òn bï, gi¶i táa cø n¨m nä tiÕp n¨m kia…nhµ em cã m¶nh ®Êt trªn Hßa L¹c, cø bÞ treo m·i. Kh«ng biÕt bao giê míi gi¶i táa, kh«ng biÕt bao giê míi cã tiÒn, hµng n¨m cø mÊt non chôc triÖu vµo ®ã, thu vÒ th× ®­îc mÊy qu¶ v¶i, ¨n m·bni chua c¶ måm…” “Th«i, bµ ¬i, bµ nãi thªm chót n÷a th× bµ l¹i l«i c¶ t«i, c¶ con c¸i vµo c¸i vßng téi ph¹m hÕt ®Êy”. T«i ph¶i g¹t c¸i “mô”l¾m lêi, hay kªu ca, chØ nh×n thÊy phÇn tèi cña x· héi nµy ra. “Mô” nhµ t«i chØ cÇn lª tõ nhµ ra qu¸n n­íc c©y ®a c¸ch vµi tr¨m mÐt lµ tha vÒ khèi chuyÖn x· héi. Mµ l¹, chuyÖn nµo còng tèi t¨m, chuyÖn nµo còng bi ®¸t, nã cø tù nhiªn nh­ ®· cã s½n ë gèc ®a qu¸n n­íc Êy. §Æc biÖt lµ t¹i sao “mô” l¹i biÕt ®­îc nhiÒu chuyÖn c¸c «ng lín ®Õn thÕ. T«i lµ t«i cø mï tÞt, mµ t«i ®©u cã mò ni che tai, t«i còng biÕt khèi chuyÖn, t«i l¹i ®ang cã chøc, cã quyÒn. Tuy c¸i chøc vµ c¸i quyÒn ®ã h¬i bÐ, nh­ng còng ®«i khi t«i thÊy c¸i sai cña t«i còng g©y ra l·ng phÝ, thÊt tho¸t b¹c triÖu råi. (Ch¼ng lµ t«i lµ anh chuyªn viªn chuyªn theo dâi vÒ c¸c ®Þnh møc mµ) NÕu t«i mµ cì c¸c «ng to to h¬n th× thÊt tho¸t sÏ lµ bao nhiªu nhØ? T«i kh«ng biÕt con sè ®ã, nã kh«ng ph¶i lµ c«ng viÖc cña t«i, nh­ng t«i nghÜ nã còng kh«ng nhá, ch¾c thÕ! Nh­ng nãi ra th× ®­îc c¸i g×, cã khi kh«ng vµo ®Çu l¹i còng vµo tai. Ch¶ d¹i! Ng­êi nh­ t«i cßn nhiÒu l¾m, biÕt mµ kh«ng nãi, nhiÒu l¾m. Cã khi nã cÇn mét “c¬ chÕ nãi”. §óng, c¸ch nãi cña ta ch­a ®­îc v× ta ch­a cã c¬ chÕ. T«i l¹i tháa m·n víi lêi tù biÖn hé ®ã. H·y ®îi c¬ chÕ!

            ¤ng anh hä cña t«i, c¸i «ng ng­êi Mü gèc ViÖt Êy, chØ nghe vî t«i nãi vµ kh«ng thªm bít c¸i g× hÕt. T«i cø t­ëng ë lÜnh vùc nµy ch¾c «ng Êy còng ó í th«i. T«i nghÜ , ®a phÇn mÊy «ng cì tuæi nh­ t«i thÕ nµy lµ còng cßn hËn l¾m, mçi mét vÕt ®au trªn c¬ thÓ chóng ta lµ mÊy «ng l¹i ®­îc dÞp bµy tá c¸i chÝnh kiÕn bÊt ®ång, bu«ng c¸i lêi chª tr¸ch. Hi väng ®Õn ®êi con c¸i chóng t«i , c¸i vÕt h»n v× cuéc chiÕn sÏ nh¹t dÇn, chóng nã sÏ coi nhau lµ b¹n, lµ anh em dÔ h¬n thÕ hÖ chóng t«i ngµy nay. Sau khi n©ng cèc chóc søc kháe lÇn n÷a vî t«i, c¸m ¬n vµ cã ®«i lêi khen thµnh thËt vÒ sù ®ãn tiÕp cña vî chång t«i, «ng anh t«i nãi: “C« chó biÕt kh«ng, nh÷ng ng­êi nh­ chóng t«i suy nghÜ rÊt nhiÒu vÒ c¸i thÊt b¹i cña cuéc chiÕn. Chóng t«i biÕt l¾m chø, qu©n lùc céng hßa ®­îc trang bÞ vµ yÓm trî kh¸ h¬n qu©n ®éi c¸ch m¹ng nhiÒu, chóng t«i cã Mü, c¸c chó cã Nga x« vµ Trung céng gióp ®ì, nh­ng sù gióp ®ì cña Mü cho qu©n lùc céng kßa lín h¬n sù gióp ®ì cña Nga X« vµ Trung céng cho c¸c chó nhiÒu. VËy mµ c¸c chó vÉn chiÕn th¾ng. T«i c«ng nhËn lµ c¸c chó ®· chiÕn th¾ng trong cuéc chiÕn nµy. Nh­ng trong c¸i chiÕn th¾ng ®ã t«i cã nçi lo, thùc chÊt th× trang bÞ qu©n ®éi cña c¶ hai phe chóng ta ®Òu do nhËn ®­îc tõ bªn ngoµi. C¸i thùc chÊt cña c¶ hai phe chóng ta lµ kh«ng cã. Søc m¹nh b©y giê ngoµi lßng dòng c¶m, nghÖ thuËt t¸c chiÕn, nghÖ thuËt chØ huy cßn phÇn phô thuéc quan träng vµo vò khÝ. Vò khÝ trong t­¬ng lai cã vai trß rÊt quan träng. C¸c chó ®õng cã nhÊn m¹nh vµo con ng­êi nhiÒu qu¸ vµ còng ®õng t­ëng ta ®©y lµ nhÊt nh× thÕ giíi. T«i nghÜ chiÕn tranh b©y giê nÕu næ ra sÏ kh¸c cuéc chiÕn ngµy x­a, ¸c liÖt h¬n, ®au khæ còng nhiÒu h¬n. Mµ ®au khæ th× chØ nh©n d©n ph¶i chÞu. Nh©n d©n lµ sè ®«ng, c¸i sè ®«ng Êy ph¶i chÞu. T«i kh«ng muèn x¶y ra cuéc chiÕn ®ã n÷a, kh«ng bao giê muèn.”

        T«i thÊy quan ®iÓm cuØa «ng anh t«i nh­ ®· xÝch l¹i gÇn t«i, nh­ng c¸i luËn ®iÓm cña «ng vÉn cßn cã vÎ “vò khÝ luËn” l¾m, «ng ch­a thËt gièng t«i vÒ c¸ch ®¸nh gi¸ vai trß con ng­êi. Nh­ng mµ th«i, viÖc ®¸nh gi¸ ®ã theo thêi gian vµ sù tiÕn bé cña khoa häc kÜ thuËt sÏ thay ®æi, nh­ng «ng anh t«i l¹i cã mét ý mµ t«i thÊy ®ång t×nh: ng­êi chÞu ®au khæ nhiÒu nhÊt vÉn lµ nh©n d©n. §óng qu¸, ®©u còng vËy hÕt. Nh÷ng c¶nh chÕt chãc tang th­¬ng chØ x¶y ra víi nh©n d©n mµ th«i.

            T«i còng suy nghÜ nhiÒu vÒ sù hi sinh cña nh©n d©n. Sù hi sinh Êy lín lao l¾m, t«i chÞu kh«ng h×nh dung ra hÕt. C¸i thiÕu thèn còng lµ hi sinh, mµ thêi ®ã ë miÒn B¾c ta ai lµ ng­êi kh«ng thiÕu thèn. Ph¶i xa nhµ ®i chiÕn tr­êng, ph¶i t¹m biÖt ng­êi th©n còng lµ sù hi sinh, mµ ë miÒn B¾c ngµy ®ã mÊy gia ®×nh kh«ng cã ng­êi th©n ®i chiÕn ®Êu. Råi th× c¸i chÕt ®Õn víi ng­êi ra ®i, ng­êi ë quª nhµ cø vß vâ chê ®îi , chê ®îi cho ®Õn hÕt cuéc ®êi mµ ng­êi ra ®i kh«ng trë l¹i, bao nhiªu hßn väng phu nh­ thÕ trªn ®Êt n­íc ta, bao s¾c xu©n ®· óa tµn trªn kh¾p mäi miÒn ®Êt n­íc. Mét h¹t g¹o câng ba h¹t ng«, h¹t s¾n còng lµ sù hi sinh. Ph¸ nhµ, ®Ó lµm ®­êng cho xe qua còng lµ sù hi sinh. Ph¶i bá dë dang chuyÖn häc hµnh còng lµ sù hi sinh. ¤i nhiÒu qu¸, cßn bao nhiªu ®iÒu, bao nhiªu sù viÖc kh¸c n÷a chø, ai thèng kª næi. Nçi ®au cßn gi»ng dai, cßn in vÕt l©u h¬n ë nh÷ng gia ®×nh mang di chøng chiÕn tranh. Nh×n nh÷ng c¶nh th­¬ng t©m ®ã, hái cã tr¸i tim nµo kh«ng xóc ®éng, tr¸i tim nµo cã thÓ thê ¬?

            ¤ng anh t«i lau m¾t, c¸i d¸ng giµ nua ®Õn thª th¶m cña «ng còng chøa bao nçi ®au. Em trai chÕt trËn. Con trai ®Çu còng chÕt trËn. Ngµy tr­íc gi÷a chóng t«i lµ hai trËn tuyÕn, h«m nay t«i kÝnh cÈn xin khãc anh vµ ch¸u mét nÐn nhang, xin thµnh t©m chia sÎ nh÷ng mÊt m¸t nµy víi «ng anh hä cña t«i. B©y giê dï víi ng­êi th©n cña anh hä t«i ®©y hay víi nh÷ng ng­êi ®· ng· xuèng khi  cßn ë phÝa bªn kia, ®èi víi t«i còng ®Òu lµ d©n mét n­íc, ®Òu thuéc dßng dâi con L¹c, ch¸u Hång. Dï ë bÊt cø n¬i ®©u, t«i ®Òu cÇu mong cho nh÷ng linh hån ®ã ®­îc siªu tho¸t.

            - Th«i chóng ta h·y vui lªn ®i, trong buæi gÆp l¹i nhau ®Çu tiªn nµy ®õng nãi chuyÖn kh«ng vui n÷a, mµ sao anh em nhµ c¸c «ng cø thÝch nãi chuyÖn chÝnh trÞ thÕ nhØ, nãi chuyÖn vui xem nµo? “Mô” vî l¾m ®iÒu cña t«i ®iÒu tiÕt c©u chuyÖn ®ang ®Õn thêi k× bi ®¸t. Ph¶i nãi lµ “mô”dÉn ch­¬ng tr×nh cßn hay h¬n èi c¸c M.C chuyªn nghiÖp. T«i c­êi µo µo ®Ó cho qua gi©y phót “tang th­¬ng ngÉu lôc” cßn ®ang ®äng l¹i. ¤ng anh hä t«i còng c­êi, c¸i c­êi lµm cho «ng ta trÎ l¹i ®óng m­êi tuåi. C¸i c­êi cña thêi niªn thiÕu ®· qua tõ bèn chôc n¨m nay, sau nh÷ng n¨m th¸ng b«n ba nhäc nh»n, sau nh÷ng tru©n chuyªn ®Çy ¶i, sau c¶ nh÷ng nçi ®au vß xÐ… tr¶i qua bao nhiªu c¸i “sau” ®ã lµm g× mµ «ng Êy kh«ng giµ. BÊt gi¸c t«i thÊy l¹i mét t×nh yªu thña nµo xa x­a víi «ng Êy. T«i c­êi rÊt t­¬i, c¸i c­êi cña t«i b©y giê kh«ng ph¶i lµ c¸i c­êi ngo¹i giao lóc ®Çu gÆp l¹i, mµ lµ c¸i c­êi “du lÞch”. C¸i nô c­êi “ViÖt Nam, ®iÓm hÑn cña thiªn niªn kØ”, chØ tiÕc lµ t«i kh«ng mÆc ¸o dµi vµ phÊt ph¬ nãn l¸. ¤ng anh t«i b¶o: - Chó ph¶i chuyÓn sang lµm c«ng t¸c bªn du lÞch míi ®óng. ThËt ®Êy, trong c¸i quan hÖ x· héi mµ t«i míi ®­îc tiÕp xóc Ýt nhiÒu, t«i thÊy ë ta cßn Ýt nô c­êi l¾m.

            - V« lÝ. T«i l¹i giËt thét nh­ bÞ kiÕn ®èt. “Em nhí nh­ in thÕ nµy. Ch¼ng lµ ngµy x­a em ®­îc ®i häc ë n­íc Nga, l­u häc sinh ta th× tiÕng t¨m kÐm l¾m. NghÜa lµ hä nãi m­êi, kÌm c¶ nhiÒu ®éng t¸c tay ch©n nh­ móa hay tËp vâ g× ®ã, th× m×nh may ra còng hiÓu ®­îc mét. H×nh nh­ lµm nhiÒu ®éng t¸c qu¸, c¸i ng­êi chÞu tr¸ch nhiÖm h­íng dÉn cho m×nh mÖt qu¸, l¾c ®Çu, c­êi. VËy lµ anh em häc sinh ta còng c­êi lu«n theo. VËy lµ vui. Nh­ng sau ®ã hä dÉn m×nh ®i ch¬i phè, ph¶i nãi lµ d©n ViÖt m×nh nhµn nhÊt thÕ giíi, chóng em cø t»ng t»ng ®i tho¶i m¸i sang ®­êng, ch¼ng cÇn chó ý ®Ìn ®á, ®Ìn vµng g× c¶, th»ng cha dÉn ®­êng th× ®i nh­ ma ®uæi, qu¸t nh¾ng lªn, mÆt ®á quµu qu¹u, tay vung lia lÞa lªn giêi xuèng ®Êt. Häc sinh ta ch¹y nh­ vÞt trªn hÌ phè ®«ng vµ… c­êi”. Th»ng cha h­íng dÉn nãi: “t¹i sao lóc nµo chóng mµy còng c­êi, ng­êi ta vui th× c­êi, khen th× c­êi, chø ai l¹i ng­êi ta m¾ng cho mµ còng c­êi. ThËt l¹!” H¾n ta im, l¾c ®Çu vµ bän l­u häc sinh bän em l¹i c­êi. §Êy, Ng­êi ViÖt m×nh vui thÕ ®Êy, hay thÕ ®Êy. Ta ®©u cã thiÕu nô c­êi. Mêi thÕ giíi ®Õn ®Êt n­íc ta víi nô c­êi lµ dÔ ît!”

            - ¤ng nµy ®óng lµ ë trªn trêi r¬i xuèng. “Mô” vî cña t«i giéi cho t«i mét g¸o n­íc l¹nh sau c©u chuyÖn tõ xa x­a mang nhiÒu dÊu Ên mét thêi cña t«i. “Ch¼ng v« lÝ khi ta ph¶i tuyªn truyÒn cho kh¸ch quèc tÕ ®Õn b»ng nô c­êi, c¸i nô c­êi ë ViÖt Nam m×nh hiÕm l¾m”. T«i nghÜ, “mô” nµy võa n·y cßn khuyªn anh em t«i kh«ng nãi chuyÖn ®êi mµ b©y giê tù nhiªn l¹i kh¬i mµo chuyÖn ®êi nãi l¹i, t«i im lÆng nghe “mô”ta nãi tiÕp “¤ng lµ c¸n bé cña c¸i c¬ quan to, ng­êi ta ®Õn víi «ng lµ ph¶i hÖ lôy, ng­êi ta ph¶i c­êi tr­íc víi «ng, cã khi lµ hä c­êi tõ ngoµi cöa mµ «ng kh«ng biÐt ®Êy. Lóc «ng ngöng ®Çu lªn th× thÊy ng­êi ta toe toÐt råi ch¶ lÏ «ng l¹i kh«ng nhÕch mÐp. ¤ng nhÕch mÐp chø kh«ng ph¶i «ng c­êi ®©u nhÐ. T«i nãi cho «ng hay, c¸c c¬ quan nhµ n­íc ta, c¬ quan nµo còng thiÕu nô c­êi t«n träng con ng­êi, nô c­êi tiÕp kh¸ch. BÊt cø ai ®Õn c¸c c¬ quan c«ng quyÒn ®Òu c¶m thÊy m×nh lµ ng­êi ®i xin, lµ ng­êi nhê v¶. T×m ®­îc mét nô c­êi cña mÊy «ng bµ tiÕp d©n, gi¶i quyÕt viÖc cho d©n lµ khã l¾m. ¤ng cø thö ®Õn c«ng an, bÖnh viÖn xin c¸i chøng nhËn hay lµm c¸i xÐt nghiÖm mµ xem, ngåi tr­íc bµn d­íi c¸i khÈu hiÖu “víi d©n ph¶i tËn tôy, víi bÖnh nh©n ph¶i tËn tôy, l­¬ng y nh­ tõ mÉu”lµ bé mÆt l¹nh lïng víi c©u hái céc lèc “cÇn g×, lµm g×, hái g×, viÖc g×, xin g×, nghÒ g× hoÆc lµ kh¸m g×, bÖnh g×, ®au ®©u… nghÜa lµ «ng kh«ng ®­îc ®èi xö tËn tôy ®©u. §­¬ng nhiªn lµ cuèi cïng «ng sÏ cã ®­îc c©u tr¶ lêi. C©u tr¶ lêi cã thÓ lµm «ng tháa m·n nÕu …gÆp may, cßn nãi chung lµ sÏ cã hÑn ®Õn lÇn kh¸c, b»ng giÊy tê h¼n hoi, rÊt ®óng c¸c qui ®Þnh vµ qui tr×nh, nh­ng nã kh«ng mang l¹i c¸i sù tho¶i m¸i cho con ng­êi khi ra vÒ mét khi ph¶i b­íc qua cæng vµo c¸c c¬ quan c«ng quyÒn ®ã”. §óng lµ t«i còng ®· nghe nhiÒu vÒ c¸c cöa quan thêi nay, chç t«i lµm viÖc còng lµ mét cöa quan, t«i chØ quen gi¶i quyÕt c«ng viÖc, viÖc gi¶i quyÕt mang c¸i nghÜa ban ph¸t cho thiªn h¹ chø kh«ng ph¶i v× thiªn h¹, cho nªn t«i cø v« t­. “Mô” vî t«i ë nhµ b¸n hµng gi¶i kh¸t sau khi nhËn “mét côc”nªn “mô” ta ®êi h¬n t«i t­ëng nhiÒu. “§Êy, t«i kÓ thªm nhÐ, h×nh nh­ c¸i bùc m×nh trong mô ch­a gi¶m nhiÖt, c¸i xe cña th»ng con nhµ m×nh ®Ó ë ngoµi ®­êng bÞ lÊy mÊt c¸i biÓn sè. MÊt biÓn sè xe th× ph¶i lªn c«ng an mµ khai b¸o, xin c¸i giÊy chøng nhËn ®Ó ®Ò phßng nh÷ng chuyÖn r¾c rèi sÏ x¶y ra ®Ó khi cÇn thiÕt cã c¸i lµm b»ng, cã c¸i tr×nh bµy. VËy mµ nã lªn c«ng an, ®­îc hái mét c©u: “ ý anh lµ thÕ nµo?” Vµ ®­îc h­íng dÉn lµm tê khai. “ThÕ nµo lµ thÕ nµo?” ThËt khã hiÓu cho c©u hái. H«m sau, ®óng hÑn mang giÊy khai ®Õn th× mét vÞ kh¸c b¶o lµm kh«ng ®óng, ph¶i viÕt l¹i. Anh mÊt biÓn sè xe ë ph­êng nµo th× ®Õn ph­êng ®ã lµm chøng nhËn. Th«i th× tèt nhÊt lµ xin lµm biÓn kh¸c, muèn vËy th× lªn së hái thñ tôc. ¥ ®©y kh«ng gi¶i quyÕt ®­îc v× kh«ng ®óng thÈm quyÒn. §Êy, xe cña nã cø vËy ®i, ch­a xin ®­îc biÓn sè. Khi nµo bÞ b¾t th× chÞu nép ph¹t. L¹i ch¹y tiÕp. Lóc ®ã th× «ng bè liÖu mµ ®i xin cho «ng con. Lóc ®ã «ng míi biÕt thÕ nµo lµ cöa quan nã khã kh¨n, nã gian tru©n ®Õn nh­êng nµo. ¥ ®ã «ng kh«ng cã nô c­êi ®ãn tiÕp ®©u, ë ®ã «ng lµ d©n ®en ®Õn cöa quan nhê cËy. Råi khi nµo cÇm sæ h­u míi biÕt, «ng sÏ gÆp nh÷ng con bÐ mÆt non choÑt tuæi con, tuæi ch¸u d¹y b¶o!

Nãi vÒ c¸i khÝa c¹nh con ng­êi, chóng ta lu«n cã nhiÒu ®iÓm gièng nhau, ai còng muèn cã xu h­íng v­¬n lªn, muèn cã cuéc sèng tèt ®Ñp h¬n. VÒ c¬ b¶n con ng­êi lu«n cã c¸i t©m, c¸i thiÖn lµm gèc. Dï ë bÊt k× ph­¬ng trêi nµo b»ng c¸i t©m vµ c¸i thiÖn, con ng­êi ta ®Õn víi nhau ®­îc hÕt, hiÓu nhau hÕt. Nh­ng cuéc ®êi x« ®Èy, mçi ng­êi mçi ph­¬ng, mçi ng­êi mét cuéc sèng. ¥ ng­êi nµy th× c¸i khã lµm con ng­êi ta cµng trong s¸ng, ë ng­êi kia th× c¸i khã lµm lßng d¹ u tèi. H·y vÊt ®i nh÷ng cõu hËn, h·y bá ®i c¸i qu¸ khø nÆng nÒ, h·y quªn ®i nh÷ng kØ niÖm u buån. G¹t qua tÊt c¶ nh÷ng ®iÒu ®ã ta cµng con ng­êi h¬n, cµng ®¸ng tr©n träng h¬n. Chóng t«i, t«i vµ «ng anh hä Ng­êi Mü gèc ViÖt kia vèn lµ anh em d­íi mét m¸i nhµ, nh­ng do hoµn c¶nh cuéc ®êi nªn cã nh÷ng quan niÖm kh¸c nhau vÒ nhiÒu vÊn ®Ò cña cuéc sèng, cã nh÷ng quan ®iÓm chÝnh trÞ kh¸c nhau, tõng cÇm sóng ®¸nh nhau. NghÜa lµ chóng t«i, hai ng­êi ®· tõng ë hai chiÕn tuyÕn, h«m nay ®©y còng ®· g¹t ®i ®­îc nh÷ng mÆc c¶m tµn d­ cuéc chiÕn, ®· ngåi l¹i víi nhau bªn mét b÷a c¬m thuÇn ViÖt, vÉn hiÓu m×nh lµ con ng­êi ViÖt, cèt c¸ch ViÖt. Tõ c¸i hiÓu nguån gèc vÒ gièng nßi cho ®Õn c¸i quan niÖm vÒ t×nh th­¬ng, chóng t«i vÉn mét dßng suy nghÜ vµ c¸i ®ã lµm chóng t«i xÝch l¹i gÇn nhau h¬n. C¸i phót ®Çu dÌ chõng ®Ó ra miÕng kh«ng cßn n÷a. Bµ x· t«i sau khi ®· x¶ ra ®­îc c¸i “uÊt øc” mang mét b¸t canh cua rau ®ay lªn ®Ó mäi ng­êi ¨n c¬m. C¬m canh cua rau ®ay ®Çy d©n d· mµ l¹i lµ ®Æc s¶n. B¸t c¬m chan canh cua cã c¸i nhít cña rau ®ay quyÖn c¶ b¸t c¬m trong mét khèi kÕt dÝnh, tr¬n tuån tuét tr«i vµo miÖng. H­¬ng lµng ë ®©y, hån quª ë ®©y, chÊt ViÖt ë ®©y. Mäi thø cao sang sÏ chØ lµ gi¶ t¹o khi ta vÉn nhí c¸i n¾ng nång oi bøc ®i mãc cua ven c¸c bê ruéng, khi chiÒu tèi ®Æt chòm b¾t con l­¬n, th¶ vá vã b¾t con t«m, con tÐp, khi ®Çm m×nh xuèng ao sen xanh l­ít vµ hÝt hµ c¸i mïi th¬m ng« n­íng bÕp than ®ªm ®«ng trong c¸i ng«i nhµ giã lïa tø phÝa. TÊt c¶ nh÷ng c¸i ®ã lµ c¸i nghÌo cña nhµ t«i, cña quª t«i, cña n­íc t«i. Dï sèng ë n¬i ®©u, mçi khi nhí ®Õn ¸nh n¾ng tµn chiÒu trªn c¸nh ®ång víi con tr©u thñng th¼ng, t«i l¹i nhí m×nh lµ ng­êi ViÖt, mét ng­êi ViÖt chÝnh hiÖu.

 

                                                                                                            Vinh Anh

                                                                                                                                                    2005