SỰ VÔ CẢM, VÔ ƠN VÀ... (ngẫm)

                                  Sự vô cảm, vô ơn và…

 

                                                          Người việt mình nổi tiếng với những câu tục ngữ nói về nhân cách con người và cái đạo làm người, phương cách xử lí, thái độ ứng xử như “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây, là lành đùm lá rách, thương người như thể thương thân, chị ngã em nâng…” ấy vậy mà hiện nay như không còn nữa, như đã là của hiếm của xã hội. Không còn nữa vì chúng ta đang sống trong xã hội chỉ biết thu vén cho mỗi cá nhân mình, cho gia đình và nội tộc của mình. Mới chỉ mấy chục năm mở cửa, đánh giá lại giá trị đồng tiền, hiểu đồng tiền cho hợp lý, nào ngờ nhận ra, đồng tiền hiện nay đã làm băng hoại tất cả những gì dân ta đã xây dựng cả ngàn đời.

                 Đã rất nhiều người đặt câu hỏi vì sao. Đã rất nhiều người muốn qui trách nhiệm. Đã rất nhiều người muốn cứu vớt, tiếp nhận cái mới và giữ lại những gì tinh túy của ngày xưa. Nhưng tất cả hình như là vô vọng, tất cả, chỉ là một sự cố gắng của giai đoạn cuối con đường đời của một người sắp lìa đời. Kết quả là số không và sự tụt dốc càng ngày càng nhanh hơn, mạnh hơn, dẫn đến nguy hại hơn. Ngẫm cái triết lý mà nhà thơ Lê Thiếu Nhơn nói: “Tập làm người biết sốt ruột với ngày mai” mà thấy… sốt ruột quá, lo quá.

                  Nói “lo quá” cũng là như quá lời, lại thấy ngượng với bản thân, mình “phận con ong cái kiến…” an ủi được phần nào. Rồi sự đời tiếp dòng chảy của nó, việc nọ nối tiếp việc kia. Mọi sự trôi qua, chẳng mấy khi bận tâm nhớ lại từng có phút giây nào đó, trong ta có cảm giác ngượng ngùng, ta đã biết cảm thấy ngượng với bản thân, nghĩa là thấy xấu hổ. Cái ngượng, đó, cái xấu hổ đó chẳng ai biết, chẳng ai để ý nữa, chỉ ta biết với ta mà thôi.

 

                  Còn sự vô cảm thì sao? Có thể cái sự “ngượng với bản thân” kia mãi rồi cũng quen. Quen nghĩa là không phải lăn tăn ngượng ngùng gì nữa, quá nhiều lần xảy ra thành ra nhàm, nên thành quen mà thôi. Đó là con đường dẫn dắt cảm xúc, tình cảm con người đến chai sạn. Trước đây, gặp những sự việc trái ngang, chẳng vì bất cứ nguyên do gì, ta bỗng thấy lòng trắc ẩn trong ta xuất hiện. Nhưng rồi nó dần biến mất, ta không còn động lòng xa xót với những điều đau khổ, nghĩa là lúc đó, sự vô cảm đã chiếm lĩnh tâm hồn ta.

Chuyện vô cảm này xuất hiện và tồn tại ở nước ta nhiều lắm. Nhiều cả sự việc và nhiều cả về con người. Lòng trắc ẩn, vốn được coi như một phạm trù của đạo đức, biến mất, chỉ còn lại sự thờ ơ. Quanh ta chỉ là những sự thờ ơ, bàng quan. Thờ ơ một con chó bị chẹt chết trên đường, thờ ơ trước những đứa trẻ chúi đầu đánh giày bên các tiệm ăn, thờ ơ trước bàn tay nhăn nheo của bà già ăn mày, thờ ơ đến cả số phận những đứa trẻ mang bệnh hiểm nghèo và cuối cùng là thơ ơ đến cả những cái chết tức tưởi, vô lí hiện diện khắp nơi bởi sự vô tâm, thậm chí cả sự dã man của con người. Ta chỉ biết có ta, cái bên ngoài là gì, ta không quan tâm, ta gạt bỏ được hết với một câu nói phũ phàng “chuyện đó thiếu gì trên đời”.

 

Nhưng tôi muốn bàn về sự vô cảm của lớp người vốn vẫn tự coi mình là người có hiểu biết, thậm chí, hiểu biết hơn người thường mà xã hội đương nhiên công nhận vì những danh hiệu mà họ có. Và cũng chỉ gói gọn về một vấn đề, theo tôi là nhức nhối mà ngôn ngữ hiện nay là nhạy cảm. Đó là “chủ quyền lãnh thổ và lòng yêu nước”.

Đối tượng hạn chế vì đề tài thật ra trong thời điểm hiện nay, số người hiểu và quan tâm không nhiều, mặc dù nó là vấn đề rất quan trọng đối với mỗi người dân.

Thường trong các vấn đề chính trị, trí thức ít tham gia và với những vấn đề nhạy cảm, trí thức càng ít tham gia. Bởi trí thức vốn muốn yên ổn, bình lặng và nói chung hiện nay, hàng ngũ trí thức đã có được sự yên ổn, bình lặng mà xã hội tạo cho vì những cống hiến của mình.

Nhưng chính trị là vấn đề phức tạp. Như nhà tình báo vĩ đại thời đại chiến thế giới 2, Ri-sác Giooc-giơ: “nó là công việc phức tạp nhất trong các công việc phức tạp”.

Bởi phức tạp nên nó đòi hỏi nhiều thời gian.

Bởi phức tạp nên nó đòi hỏi sự hiểu biết

Bởi phức tạp nên cần có dẫn hướng chỉ đường mà chỉ trí thức là người có thể làm được, chỉ trí thức mới đủ khả năng dắt dẫn quần chúng và tác động lên số đông im lặng.

Và còn bởi vấn đề hôm nay “nhạy cảm” nên nó còn đòi hỏi sự dũng cảm.

Bởi tính phức tạp nên ngoài những vấn đề đã nêu ở trên, với mỗi trí thức còn cần sự nhạy bén và cần có một lương tâm trong sáng.

Những vấn đề nêu ra đó trí thức Việt Nam hiện nay không có. Nếu ai đó nói có, người viết bài này cũng công nhận, nhưng quả thật vẫn muốn cãi thêm, cái đó vẫn nằm dưới dạng tiềm năng.

Nằm dưới dạng tiềm năng vì trí thức thiếu sự dũng cảm, không vượt qua ngưỡng sợ hãi, ranh giới mong manh để trở thành người dắt dẫn, chỉ đường, khi đó trí thức trở thành người trí thức chờ thời, chùm chăn. Từ đó trở thành người cơ hội không xa.

Vì sự im lặng của hầu hết trí thức Việt Nam trước vấn đề quan trọng của đất nước nên cần thiết trong giới trí thức có một người đủ bản lĩnh lãnh đạo, một người đứng đầu có uy tín, đủ sức qui tụ. Nhưng chúng ta hiện nay có phải chưa có con người đó?

Tôi không tin là không có. Trí thức chúng ta đang nhìn nhau, chờ nhau và cũng không loại trừ so sánh xem vị thế của những người đã ít nhiều xuất hiện, để tính bước kế tiếp cho bản thân. Đó là cái tâm không sáng.

Những điều đó dẫn đến sự lừng khừng, chần chừ và thiếu đi lòng nhiệt thành, quyết tâm tạo nên sự đổi mới.

Vậy là trí thức đang dấu mình. Tôi tin trong hàng ngũ trí thức im lặng đó nhiểu người đang dấu mình, muốn dấu mình, cũng có thể nói, không dám lộ mình, bởi chúng ta đã từ lâu quen “mặc đồng phục” về mọi phương diện và chỉ còn biết mỗi việc của ta. Sự vô cảm là bắt đầu từ đấy.

Có sự “mặc đồng phục” về mọi phương diện của giới trí thức (đặc biệt về tư tưởng) là bởi cuộc sống và xã hội chúng ta đang sống đã tạo ra, trí thức đã không vượt nổi mình trước những vấn đề cấp bách của xã hội. Ai khiến chúng ta tự nguyện chui vào bộ đồ đồng phục đó? Chính là trí thức chúng ta, trí thức đã một phần tự giác chui vào đó. Khi cuộc sống đạt đến một độ nào đó sẽ tất yếu dẫn đến sự thỏa mãn và thỏa hiệp. Dần dần quen và sợ hãi sự thay đổi. Lười suy nghĩ với những vấn đề dễ nảy sinh phức tạp trong đời sống và đặc biệt là sự sợ hãi, không muốn thay đổi, không muốn bị mất đi những gì ta đã có. Nỗi đắn đo, sợ hãi xâm chiếm hết thảy mọi tâm hồn vốn được số phận trao cho một bộ óc sáng láng, thông minh hơn nhiều người và làm cho tâm hồn mất đi sự trong sáng, nhạy cảm với cuộc sống xung quanh.

                  Trí thức lười suy nghĩ và đang sống trong vỏ ốc, không biết những gì xung quanh hoặc giả nếu biết, cũng chỉ rất hời hợt. Hỏi một vài bạn trẻ có trình độ học vấn về sự quan tâm của các bạn ấy, đều được trả lời là tìm cách kiếm tiền. Hỏi về một vài sự kiện chính trị xảy ra gần đây, ở cả trong nước và nước ngoài, thấy một sự ngô nghê trên mặt. Các bạn ấy không biết một chút gì hết, nếu có ai trả lời, thì đó chỉ là chỉ nghe “phong thanh” mà thôi. Tình hình này ở những vị dưới sáu mươi, cũng không khá hơn bao nhiêu.

                  Vậy là sự việc xảy ra thường ngày với hàng trăm dân oan thường xuyên ăn chực nằm chờ đưa đơn khiếu nại về đất đai ở vườn hoa Mai Xuân Thưởng và tại các nơi trên khắp miền đất nước có địa điểm tiếp dân của mọi cấp chính quyền, các bạn đó không biết; vậy là hơn hai chục cuộc biểu tình chống xâm lược Tàu của một số nhân sĩ, trí thức, sinh viên, thanh niên, các bạn đó đều không biết; vậy là xương máu của sáu trăm ngàn chiến sĩ, đồng bào năm 1979 đã đổ xuống nơi biên giới phía Bắc hoàn toàn không có trong đầu của các bạn. Câu trả lời của các bạn ấy là rất thật. Không biết và vì thế không quan tâm!

                  Đành rằng, những điều “không biết” của các bạn không hẳn là lỗi từ phía các bạn đó. Lỗi đó là do các bạn không được tuyên truyền, không ai nói với các bạn và một điều nữa, quan trọng hơn, các bạn mải kiếm tiền.

 Nhưng lẽ nào cuộc đời lại như vậy? Nếu bảo tôi không quan tâm vì tôi không biết thì những người đó có xứng đáng với danh trí thức? Bởi trí thức còn có trách nhiệm hướng dẫn dư luận xa hội. Đây đó trên một số phương tiện thông tin đại chúng vẫn có những tin tức về chủ quyền lãnh thổ đấy chứ. Và trong thời đại thông tin bùng nổ ngay trên bàn phím hôm nay, liệu câu trả lời không biết, không quan tâm có thể gỡ tội cho trí thức. Vâng, tôi khẳng định, sự hi sinh của sáu trăm ngàn đồng bào chiến sĩ nơi biên giới mà sự hiểu biết rất “vô tình” của giới trẻ, sự không được đối xử bình đẳng như  những người chiến sĩ đã hi sinh để bảo về lãnh thổ của Tổ quốc như hiện nay là một điều đáng sỉ nhục của đất nước, cách gọi không gì xứng đáng hơn là sự vô ơn của đất nước này với sự hi sinh của họ.

Cũng cần nói thêm, trí thức rất ít can thiệp vào những sự việc bất công xảy ra. Vụ án năm công an đánh chết nghi can ngay trong đồn là một ví dụ. Trước đó, quanh đi quẩn lại vẫn chỉ là những tác giả quen biết lên án trên những trang mạng quen biết. Vậy mà khi có ý kiến của chủ tịch nước (một hình thức cho phép công khai bàn luận), lúc đó mới thấy các vị lên đài, lên báo bênh vực cho người khốn khổ. Và hiện nay, còn biết bao vụ án khác (nhất là những vụ án có hơi hướng chính trị), trí thức vẫn không dám vượt rào, nghĩa là chưa vượt qua nỗi sợ hãi, vòng cương tỏa, chưa dám đưa ra tranh luận công khai sự đúng cái sai, để bảo vệ công lí.

Thêm một ví dụ nữa cho sự không dám vượt rào, đó là “vụ án” tước bằng thạc sĩ của Nhã Thuyên. Liệu một hội đồng được lập ra gồm những vị có nhiều chức danh “chính trị” là chính có dám đối diện với các vị trong hội đồng đã chấm điểm ưu cho Nhã Thuyên. Trong “vụ án” này, công lý vẫn đang khép và chưa biết khi nào sẽ được công khai.

Những điều nêu trên tạo dần nên sự vô cảm trong mỗi con người trí thức chúng ta. Chúng ta đang và đã “quen” dần đi với những hoàn cảnh khó khăn, vất vả, chịu đựng chống chọi bão giông của nhiều người nghèo khó, “quen” dần với những tiếng chửi thề của các bạn trẻ, “quen” dần với những clip nữ sinh đánh nhau, “quen” dần với những chuyện chưa từng có trên ghế nhà trường, nét đẹp của “tôn sư trọng đạo”, “quen” dần với những phong bì phong bao khi đến cửa công quyền, “quen” dần với những lời mắng mỏ của các vị gọi là lương y áo trắng, “quen” dần với chuyện bắt bớ trái pháp luật của công an và chết trong đồn công an, “quen” dần việc dùng hàng Tàu, “quen” dần hình ảnh những người Trung Quốc dạo trên phố Việt và các biển hiệu chữ Tàu treo tràn phố, “quen” dần những hình ảnh phụ nữ Việt được coi như một món hàng để các ông Tàu, ông Hàn, ông Đài mua về làm vợ… Tất cả những chuyện đó đã diễn ra thường xuyên, thường xuyên lắm, khiến chúng trở nên bình thường trong cuộc sống chúng ta, khiến chúng chẳng có gì đáng để chúng ta quan tâm. Con đường để biến chúng ta trở thành người vô cảm là thế!

 

                                                                                                                                                                      Vinh Anh-13/4/2014