NẺO ĐỜI (tiếp-33)

VINH ANH
                                             NẺO ĐỜI
                                                                                                                                                        tiểu thuyết

33. Ngọc không vào chiến trường, cũng không đi nghiên cứu sinh mà là được cử đi học một lớp cán bộ trường Đảng ngắn ngày. Sự nghiệp buộc cuộc đời Ngọc. Muốn dãy ra cũng khó. Dở dang và những đắn đo. Dường như chuyện học hành là một động tác chuyển vị trí. Ngọc hiểu rõ những chuyện này. Những động tác thăm dò của tổ chức. Sau khóa học, Ngọc nhất quyết xin vào thực tế trong chiến  trường.

 Những cuộc tranh cái với Hà và những gì đang xảy ra đã khiến Ngọc phải suy nghĩ. Nhiều đêm bồn chồn, bất an, đứng ngồi không yên. Dòng suy nghĩ miên man, từ chỗ nọ chuyển sang chỗ kia liên tục đổ về lộn xộn. Mắt trong trong nhìn vào màn đêm. Ngọc tìm ra cách ‘tự điều trị” cho mình, ngồi vào bàn và  viết. Viết liên tục những gì vừa chợt lóe lên trong đầu, viết hết những ý nghĩ lộn xộn đang nhay múa. Gặp gì, nghĩ gì viết nấy. Có sự lộn xộn là chính bởi có sự bất an. Các ý nghĩ va đập vào nhau. Đó chính là sự đấu tranh tư tưởng.

Thực ra, ban đầu Ngọc nghĩ, chuyện tranh cãi với Hà đâu có là chuyện lớn. Quan trọng phải là chuyên môn. Về chuyên môn, Ngọc luôn tự biết đánh giá bản thân. Trẻ và hiểu biết, được học hành bài bản. Cơ quan mấy người như vậy. Đa phần họ chỉ sống lâu lên lão. Có mấy vị tú tài Tây nhưng trong một “đống” người thì thấm tháp gì.

Trong cái cơ chế này, sự im lặng rất đáng giá. Cơ quan chính trị nơi Ngọc làm việc, thường phải viết nhiều bài để tuyên truyền giáo dục và phổ biến cho toàn quân. Nguồn tư liệu viết bài đơn giản là các nghị quyết. Không khó. Ngọc đã sớm nhận ra sự trùng lặp và đơn điệu. Ngọc nhớ, chính từ buổi đầu mới yêu, Hà đã nói vấn đề này với Ngọc, đó là “cái sự na ná, cái sự ăn theo, nói leo”. Ngày đó Ngọc đã phản ứng lại “phát hiện vấn đề mới là công việc cả chục năm, vài chục năm” và đã thấy rất đúng. Nhận biết được thấu đáo vấn đề phải là cả một quá trình! Mình hình như đã lạm dụng điều đó để kéo dài cái tự bào chữa. Nhưng Ngọc cũng không ngờ, chính đó là sự giả dối được phép lặp đi lặp lại. Đó chính là sự na ná mà Hà phát hiện, đó chính là “cái từ từ” mà Ngọc mới nhận biết được.

 Nhưng thực ra, lại cũng thực ra, đọng hơn tất cả lại là những lần nói chuyện có tính “tranh cãi” với Hà. Hà như muốn để một cửa cho Ngọc bước ra. Cái cửa đó là để sau này, Ngọc không thẹn với các bạn và đặc biệt, không hổ thẹn với chính mình.

Trong một thế giới, mà Nhân thường nói nửa đùa, nửa thật, trong bầu không khí phẳng lặng của những cuộc tranh cãi học thuật, cái mới sẽ không bao giờ có. “Chúng ta vẫn cứ bước tiếp trên con đường đã được chỉ sẵn”. Hắn còn nói thêm, cái ý xa xa, một câu châm ngôn: “ Trên đời này làm gì có đường, người ta đi mãi mà thành đường!”

Ai trên đời mà không cần những người bạn. Với Ngọc, những người vừa là bạn lại là đồng nghiệp, từ ngày ra trường nhiều lắm. Bạn cùng ta gánh vác mọi công việc mà nếu như thiếu bạn, chắc chắn công việc sẽ không thành. Vốn là lính, nên nhiều vấn đề rất dễ thông cảm. Nhưng để có người bạn được gọi là tri âm, tri kỷ lại khó. Tìm được người bạn tâm giao, có thể thổ lộ hết nỗi niềm của cuộc đời, nhận được ở bạn những lời khuyên chân thành, khó lắm!

Ngọc nghiệm ra rằng, người bạn tốt phải hội đủ ba yếu tố. Đầu tiên là phải ngay thẳng, chân thành. Dám nói thật hết ý nghĩ với bạn không vì nể, không xuê xoa, không chín bỏ làm mười. Chín bỏ làm mười trong điều kiện khác. Sau đó phải là người hiểu biết. Có hiểu biết mới có tầm nhìn và phân tích khách quan sự việc. Hiểu biết ở đây cũng đồng nghĩa với thông minh, nhanh nhạy. Nắm chắc và phán đoán được con đường đi tiếp. Và nữa, người bạn đó phải vị tha, rộng lượng. Có lẽ chín bỏ làm mười để vào đây mới đúng.

Ngọc nghĩ, hai thằng bạn mình, kết hợp nhau sẽ cho mình một thằng bạn tri âm, tri kỷ. Chúng nó kết lại sẽ thành những người bạn trung thành trong hành trình cuộc đời. Mình đặt vấn đề như vậy có phải là quan trọng hóa cái nghĩa bạn bè lên quá không. Đòi hỏi một người bạn tốt phải hội đủ cả ba đức tính đó. Có ở trên đời không? Đầu Ngọc bỗng lóe sáng, có, người đó là Hà. Hà đã rất tế nhị trong một việc rất khó, tìm cách nói để mình thấy cái đúng, hợp với đạo lý cuộc đời và nhận rõ hơn công việc mình đang đảm nhận. Cái đó là cái gì, ngay Hà cũng không thể biết, Hà chỉ nói ra cách để mình suy nghĩ, tự vấn lại mình.

Đúng. Chỉ có thể là Hà. Cái quan trọng nhất, hai thằng bạn kia không có là chúng nó vẫn không dám nói thật ý nghĩ của chúng về mình trong một vấn đề tế nhị. Hoặc giả không nhận biết được cụ thể sự phức tạp con người mình. Đức tính ngay thẳng. Dẫu gì, ở chúng nó, vẫn có sự nể nang, vẫn muốn chiều theo ý của bạn. Chuyện Nhân nhiệt tình ủng hộ để Ngân yêu Sen chẳng là một ví dụ đó ư? Hà không thế. Hà chưa nói rõ nhưng đã động chạm đến. Có thể đó là bản tính phụ nữ, không đốp chát, thẳng ruột ngựa. Hà đã nhận ra điểm yếu cốt tử của mình và nàng đã rất kiên quyết. Phải! Cái điều khó nói nhất của mình, đáng xấu hổ nhất của mình, Hà đã chuẩn bị cho mình tự giác và từ từ tiếp nhận.

Vậy thì có điều gì nữa mà ta phải dấu Hà. Cứ vậy hàng đêm, Ngọc chong đèn, viết những gì đã nghĩ, với ý định sẽ gửi  lại cho Hà trước khi lên đường.

Sau mỗi trang viết, Ngọc như được cởi bỏ một phần gánh nặng, giải tỏa được cái gọi là “trường” kiềm tỏa vô hình mà từ bao giờ và từ đâu đó áp đặt lên tư tưởng, suy nghĩ mỗi chúng ta một cách rất từ từ, chầm chậm. Để đến nỗi, ta, ngay cả một người trong cuộc, nếu không ngoảnh lại nhìn, vẫn có thể cứ ung dung bước tiếp với một niềm tin. Một niềm tin, nếu để ý đến, có khi rất xa vời.

Phải rồi, đó là sự hoài nghi. Câu trả lời của Mác với con gái. Mình có dám hoài nghi những vấn đề hệ trọng như vậy không? Thực ra là không dám. Bởi trong mình còn có cả sự sợ hãi. “Hoài nghi tất cả” là bản lĩnh của con người không chịu để cái cũ kỹ, cổ hủ thâm nhập vào cuộc sống tư tưởng con người. Chỉ khi tư tưởng con người được giải phóng, được thoải mái, lúc đó con người mới dám hoài nghi. Hoài nghi là cách lật ngược lại vấn đề, như định lý đảo của bài toán hình học. Đó là chấp nhận lời chê của bạn mình và từ lời chê đó rút ra bài học cho mình. “Người chê ta là thầy ta”. Bao nhiêu năm nay trong lĩnh vực tư tưởng, ta chỉ biết đơn thuần chấp nhận một cách giáo điều những gì trên cao truyền xuống. chính cái “trường” kiềm tỏa đó đã buộc chặt mọi tư duy của ta.

Nhưng khó khăn hơn cả của người làm công tác chính trị là nhận thức về bạn và thù, đúng và sai ngay trong thực tiễn cuộc sống thường ngày. Để rồi từ đó, phân tích có lý lẽ cho người khác, nhiều người khác nữa hiểu.

Đó chính là công tác nghiên cứu, nếu sai, hậu quả sẽ rất to lớn. Đánh giá sai của một cán bộ làm công tác chính trị sẽ kéo theo một tập thể sai, và cái tập thể đó càng lớn thì càng tai hại. Trong chừng mức nào đó, chúng ta cũng đã có những bài học. Nhưng, vì chịu tác động và chịu ảnh hưởng của nhiều xu hướng bên ngoài, ở một chừng mực nhất định, dẫn đến sự hạn chế trong công tác nghiên cứu, phân tích nên các nhà lý luận của ta vẫn chưa đạt được thành tựu gì trong khoa học. Ta vẫn chưa có đột phá. Do đó không có sự quyết đoán để mở ra con đường mới.

Từ ngày chính thức yêu, hình như Hà chưa có điểm nào hoàn toàn đồng ý với mình. Ấy vậy mà vẫn yêu. Khó hiểu sao con gái! Có phải là do những câu thơ? Có thể thế lắm. Những câu thơ ngọt ngào rất dễ làm rung động trái tim thiếu nữ. Không thể. Người như Hà không đơn giản như vậy. Ngọc phủ nhận ngay lý do đó. Nhất định với Hà, “cái đáng yêu” của Ngọc phải khác. Đó có phải là sự biết im lặng để soi xét lại mình. Im lặng là bản nhạc du dương để cho trí óc ta tưởng tượng, bay bổng. Im lặng cũng là sự thẳm sâu suy nghĩ. Biết suy nghĩ, biết dừng lại hoặc quay lại để nhìn và đánh giá mình là cái điều cần thiết của mỗi con người. Nhưng không phải ai cũng có phẩm chất đó. Liệu mình có được những đức tính đó? Chắc là không, mình không hội tụ đầy đủ những đức tính như vậy. Đó là một đỉnh dốc cao thách thức lòng trung thực của con người. Đó là cái trở ngại khó vượt, để nếu qua được nó, có thể tự hào trở thành một người tử tế trong xã hội. Mình đang mới ì ạch bò lên đỉnh dốc đó.

 

      ảnh internet