Bạn thiếu sinh quân

Bạn thiếu sinh quân

Ghi chép tản mạn

Bọn chúng tôi ít có điều kiện gặp nhau. Sau năm chục năm, cả tiểu đoàn 1 ngày đó với 6 đại đội, khoảng 600 con người gì đó, không có nổi một mạnh thường quân. Tuy rằng lứa 600 đứa chúng tôi ngày đó cũng có người thành đạt cả về đường tiền tài, cả về đường quan lộ. Nói thế cũng hơi oan với mấy bạn, mấy bạn đó đều cùng đại đội với tôi. Thời kỳ còn đương chức, quyền uy trong tay, các bạn ấy cũng tổ chức cho chúng tôi gặp nhau được một đôi lần. những lần đó, bạn bè đến khá đông đủ. Một phần cũng bởi là những lần đầu gặp nhau sau nhiều năm xa cách nên nó đông đủ. Về gặp nhau là về gặp lại những ngày xưa thơ ngây, niên thiếu, thời đẹp đẽ nhất của một đời người mà lị.

Sau này cứ thưa dần. Trường, một bạn cùng học, hiện làm ăn tận Cao Bằng (mà từ Cao Bằng về Hà Nội để gặp nhau đâu dễ), nói: “Đường thì xa, sức thì yếu, tình cảm có chiều nhạt phai…”. Tôi nghe và thấy đau đau. Đúng! Phần vì xa xôi cách trở, phần vì già, phần thì vì kinh tế, phần thì vì gặp mãi có khi cũng nhàm. Tôi nói vậy không hiểu có đúng không? Nhàm thành ra chán. Gặp gỡ đôi khi chỉ là nghĩa vụ, không còn cái hồ hởi tươi trẻ nữa. Gặp nhau ít nói chuyện thời xưa mà lại nói chuyện thế sự ngày nay. Kiểu mấy ông già ý mà. Nói để mà nói, nói cho xả, cho hả… Một thời chưa xa, chúng tôi đâu có thế… Ừ, cái ngày chưa xa đó bây giờ còn lưu lại trong chúng tôi chỉ là những kỷ niệm đẹp. Nhiều bạn trong chúng tôi muốn lưu giữ nó.

Cái từ “bạn” bây giờ cũng có nhiều kiểu hiểu lắm. Cuộc đời muôn ngả. Đi nhiều nơi, gặp nhiều người và có thể trong muôn ngả cuộc đời đó, may ra cũng tìm được đôi ba người thân thiết. Vẫn muốn so sánh với bạn bè ngày xưa, hồi con thơ ngây ấy. Một điều gì đó nao nao, khiến lòng mình rộng mở, thấy đẹp lại cái ngày xanh… Bạn bè ngày đó thật đáng quý. Đáng quý không chỉ vì không bao giờ có nữa mà là tình bạn ngày đó, cứ mỗi lần nghĩ đến, ta thấy ta trong sạch. Cái nghĩa trong sạch bây giờ nghe chừng rất hiếm. Chính vì thế làm lòng ta nao nao, chính vì thế mà ta yêu quý bạn bè thủơ xưa ấy.

Tôi chơi với bạn không nhiều, cũng không có nhiều bạn thân. Cái nghĩa của từ “thân” cũng tuỳ mỗi người hiểu. Không hiểu nói như vậy mình có khắt khe với bạn bè quá không? Anh em cùng một mẹ đẻ ra cũng mỗi người mỗi tính, huống hồ chúng ta từ khắp nơi hội lại và rồi từ đó trở nên bạn bè. Nếu có thể nói, bỗng nhiên thành bạn bè. Vậy là trở thành bạn bè cũng do trời xui đất khiến.

Một trong những thằng chơi thân với tôi là thằng Ngân. Ngân nhập ngũ với tôi cùng một ngày, lại cùng học với nhau bảy năm trời. Bảy năm đâu có ít. Hồi xưa thân lắm, ăn ngủ lúc nào cũng có nhau, việc gì của nhau cũng biết, từ gia đình đến yêu đương, đều thổ lộ được với nhau. Vậy là thân chứ gì! Ấy vậy mà khi ra trường, mỗi đứa mỗi nơi. Cuộc sống trôi dạt, ít gặp nhau. Vậy là nhạt dần. Những cái “thân” của thời thơ ngây tươi trẻ chỉ còn là kỷ niệm. Đôi khi nó là kỷ niệm rất xa chứ không phải là chưa xa nữa. Nhạt đến nỗi nó ở xa tít mù tắp về, hẹn đến chơi, bù khú với nhau một bữa… Không thành. Tức mình gọi điện, nghe nó thanh minh. Không thèm nghe. Mắng nó té tát một hồi. Nó cười trên điện thoại. 

Và thế là từ đó, lâu lắm rồi, không gặp nhau nữa. Có đúng là nhạt phai rồi không? Có thể. Có thể là về già hết thân rồi nhưng vẫn còn lưu lại trong nhau những kỷ niệm đẹp. Có đẹp và có vị tha. Chỉ khi ta trẻ hoặc ta nghĩ về kỷ niệm thời trẻ, ta mới có lòng vị tha với bạn bè. Quý là quý chỗ đó. Chẳng có gì thay thế nổi tuổi trẻ là ở chỗ đó.

Thực ra, lòng vị tha đâu chỉ có trong thời tuổi trẻ. Nhưng thời trẻ, lòng vị tha vẫn nhiều hơn và nếu con người biết nuôi dưỡng, lại ở trong một điều kiện sống phù hợp, tính cách đó sẽ được phát triển và sẽ có thể đi suốt cuộc đời, kể cả sau này nếu có gặp những điều không thuận lợi cho cuộc sống cá nhân.

*****

Lớp thiếu sinh quân chúng tôi không có mạnh thường quân với đúng nghĩa của nó nhưng có anh hùng. Cũng với đúng nghĩa của nó. Tuy được công nhận có muộn mằn nhưng chúng tôi, những người bạn cùng học với người anh hùng đó, khi nói về anh, cũng đôi chút tự hào: “Ừ, thằng đó, ngày ấy, cùng ở với chúng tớ…”. Ra cái vẻ mình cũng có những người bạn tiếng tăm đấy…

Thực ra với anh, Hoàng Kim Giao-người anh hùng mà tôi nói tới, (Anh hơn tuổi tôi và học trên tôi một lớp) tôi không có nhiều kỷ niệm. Anh chỉ ở với lớp chúng tôi quãng một năm rồi vào đại học Tổng hợp ngay. Chúng tôi xa nhau từ lâu lắm rồi, ngày mà cuộc chiến tranh phá hoại trên miền Bắc còn chưa xảy ra. Ngày đó, lứa chúng tôi, lớp thiếu sinh quân tiểu đoàn 1 ấy, không mơ vào đại học trong nước nhiều đâu, mơ là mơ được đi Liên-Xô học kia. Vậy là anh Giao vào đại học Tổng hợp, một năm sau, tôi đi Liên-Xô. Chúng tôi bặt tin nhau từ đó.

Ba mươi năm sau, năm 1990, cuộc hội ngộ đầu tiên lớp thiếu sinh quân tiểu đoàn 1 chúng tôi. Chúng tôi hầu như đã trưởng thành “hết cỡ” cả rồi, hầu như tất cả đã vào tuổi “tri thiên mệnh”. Ở cuộc gặp đó, chúng tôi nói nhiều về các bạn đã mất. Lần đầu tiên gặp lại nhau đông đủ mà. Anh Giao cũng ở trong số đó, nhưng ngày đó, chúng tôi chỉ biết sơ sơ về trường hợp hy sinh của anh mà thôi.

Sau này, đất nước nhiều thay đổi và có điều kiện hơn, công lao của anh với đất nước được lớp người cùng lứa với anh xem xét, đề nghị. Anh được tuyên dương là anh hùng trong thời kỳ chiến tranh chống Mỹ. Cụ thể hơn, anh là những người thuộc lớp đầu tiên góp công trong việc phá bom từ trường, một loại bom mà trong chiến tranh, đế quốc Mỹ sử dụng và gây nhiều khó khăn cho quân và dân ta. Anh đã hy sinh trên chiến trường khu bốn năm 1968, thời kỳ chiến tranh đang vào giai đoạn ác liệt nhất.

Chuyện được truy tặng anh hùng của anh Giao có lẽ cũng “kinh qua nhiều gian khổ”. Sự tích và chiến công anh hùng của anh được phát hiện và phát động cùng những ngày mà thanh niên cả nước sôi nổi thảo luận và học tập cùng với các tấm gương Nguyễn Văn Thạc, Đặng Thuỳ Trâm… Những ngày đó, không hiểu sao, tên và chiến công của anh ít được nhắc đến. Tôi đã được tiếp xúc với chị Thái, em ruột của anh Giao, người có công làm cho những chiến tích và thành tựu nghiên cứu khoa học của anh trai mình được rõ ràng và được công nhận. Và tới hôm nay, tôi nghĩ, dù thể xác anh đã hoà tan vào tiếng bom nổ, dù có muộn mằn nhưng linh hồn anh chắc đã mãn nguyện. Chúng tôi, những người bạn của anh ở đại đội 20 cũng đã có dịp đến nghĩa trang liệt sĩ ở quận Ngô Quyền thắp cho anh nén nhang, dẫu rằng dưới mộ chỉ là nắm đất người em gái anh mang về từ hố bom anh hy sinh nơi mặt trận khu bốn.*