Có cái chết nặng nghìn cân

Có cái chết nặng nghìn cân

Tôi không quen Phạm Toàn, chỉ biết ông là một trong ba người sáng lập trang Bauxite và sau này, gặp ông vài ba lần dưới chân tượng đài Lý Thái Tổ. Tôi chưa bao giờ dám chủ động bắt tay ông, nhận là người quen hay người cùng thời, cùng tham gia đấu tranh vì mục đích bảo vệ sự vẹn toàn của đất nước. Tôi chỉ đứng xa nhìn ông, ngẫm về sự “xả thân” của một trí thức, một tấm lòng, một ông già đã ở tuổi cỡ ngoài tám mươi.

Tôi đặc biệt có cảm tình với ông từ ngày giáo sư Huệ Chi bị thẩm vấn 22 ngày. Qua những câu chuyện, được ông thông báo hàng ngày cho bạn bè, để biết tình hình bạn ông, giáo sư Huệ Chi. (Nhân kỷ niệm 10 năm trang bauxite, tôi đã viết một bài liên quan đến chuyện này).

Cùng với thời gian, tôi biết thêm về ông, một nhà văn với bút danh Châu Diên, một dịch giả với những tác phẩm khó dịch từ tiếng Anh, tiếng Pháp và đặc biệt biết ông là chủ biên nhóm Cánh buồm. Điều đặc biệt của Cánh buồm là sự mới mẻ trong giáo dục (tôi thực sự cũng không hiểu hết cái mới mẻ đó) nhưng nó đã đứng vững cùng với các dự án trăm tỉ, ngàn tỉ của Bộ Giáo dục (khi chi phí của Cánh buồm cùng thời gian đó chỉ là 3, 4 trăm triệu.) Tôi vẫn đinh ninh ông là giáo sư. Mãi trước khi ông mất, đọc Đoan Trang, tôi mới biết ông không có bằng cấp gì. Tất cả chỉ là tự học.

Tôi chỉ biết sức khỏe ông qua “Cái ôm cuối cùng” của Đoan Trang. Biết nhưng không tin ông có thể chết. Người như ông khó chết lắm. Tôi cứ vớ vẩn nghĩ như thế.

Ngày đưa tiễn ông, tôi đến sớm vì bận việc nhà phải về sớm. Qua bạn bè và tin tức lan trên mạng xã hội, được biết nhiều hơn về ông. Trên taxi, cả đi và về, không hiểu sao, tôi nói chuyện với hai cậu lái xe và tự nhận mình là học trò của ông, nhận một cách tự nhiên, chẳng một chút đắn đo. Có lẽ ông là người đầu tiên, không quen, mà tôi lại nhận như vậy.

Giữa bao nhiêu nhốn nháo chuyện đời, trong buổi đưa tiễn ông về nơi xa xôi, cho ta một cảm giác khác lạ. Khác lạ nhưng lại thấy hài lòng, có cả nghĩa ấm lòng, đúng như những gì mình mơ ước, trong đó có những điều chẳng bao giờ nghĩ đến. Một cảm nhận không thật đám tang, mà chỉ là một cuộc đưa tiễn. Một cảm nhận chuyện đang xảy ra nơi nào đó xa lạ như chốn thiên đường, không phải, chốn thiên thai, chốn suối mơ, chốn hoang sơ mơ ảo, chứ không phải ở xứ ta. Đám tang không để lại sự rầu rĩ, sự buồn đau. Nhưng ngẫm kỹ thì đau lắm, nuối tiếc lắm. Và chợt muốn, giá mà, ông làm xong bộ sách rồi hẵng đi với điều an ủi, chẳng gì ông cũng đại thọ.

Không muốn so mà vẫn cứ phải so, tình cảm là cái thiêng liêng mà con người dành cho nhau, ở ông nó trọn vẹn. Ông và gia đình đã thể hiện một sự khác lạ với mọi đám tang. Đọc lại những lời tiễn đưa của bạn bè và người thân của ông, thấy sự thương nhớ, kính yêu thật lòng. Không có những lời tâng bốc bay bổng, nhưng lại nhận ra một trí tuệ uyên thâm trong nhiều lĩnh vực, không đánh giá sự mất đi là một tổn thất nhưng lại thấy sự hẫng hụt quá lớn vì từ nay đời thiếu vắng, không nói đến những ấp ủ dang dở, hoài bão to lớn mà vẫn nhận ra sự quyết liệt muốn đổi mới với nụ cười hiền hậu của một người bạn, người cha, người ông… tất cả được trộn vào những cơn gió để dong “cánh buồm” ra khơi, hướng đến những chân trời sáng lạn.

Sự ra đi của ông cho gieo vào chúng ta bao nhiêu ngẫm nghĩ về cuộc đời và về con người. Một sự ra đi trĩu nặng chứ không phải thoáng qua, rồi quên. Người ta đến với ông từ tấm lòng biết ơn và sự tri ân với những gì ông để lại cho đời. Để rồi nhớ, rồi nhắc mãi những gì là thành quả của ông. Cái để lại đó nặng lắm, làm gì có đơn vị đo lường nào đong đo được. Nói nó nặng ngàn cân chỉ là sự ước lệ. Nhìn lên bàn thờ ông, chỉ đơn giản “Vô cùng thương tiếc nhà giáo Phạm Toàn”, thấy sự cao cả vĩ đại của chức danh nhà giáo. Ông đã là nhà giáo thực sự, là con người viết hoa mà tôi xin được gọi là thầy.

Bỗng nhớ đến những lâu đài, biệt phủ và cả những khoảnh đất mênh mông và những người chủ của nó, thấy với ông, sao nó lại nhỏ bé và thô thiển vật chất tầm thường.

Không muốn ca ngợi cũng phải ngợi ca, ông là một tấm gương lấp lánh mà cuộc đời này sẽ mãi còn nhắc đến.

Vinh Anh 30/6/19