Vu lan

Vu lan

Ngần nay tuổi đầu rồi, mãi chục năm gần đây mới nghe nói về tết vu lan. Cái thời của tôi, thời đói khổ mà vẫn sĩ vì hạt gạo chia ba, nghèo lắm. Cái nghèo rải đều khắp toàn dân nên chẳng thấy ai nghèo. Bây giờ nhìn lại ngày xưa, rùng mình, ờ vậy mà sao vẫn sống, vẫn tồn tại.

Cũng chẳng hiểu cách mạng về thay đổi thế nào và cái vô thần xông vào nhà tôi ra sao, mà dòng họ nhà tôi biến từ đạo sang đời, chẳng mê tín thờ phụng ông Chúa, ông Phật nào hết. Có thể vì cái duy vật “đáng tự hào” đó, nên chẳng ai trong nhà tôi biết về vu lan. Nhưng đó là riêng nhà tôi, nhà tôi do gặp khúc quanh bão táp cách mạng tác động. Chứ ngoài đời kia, chắc chắn khối người, khối nhà họ vẫn biết “vu lan”. Cái biết đó, tôi nghĩ, phải được dạy bảo truyền đời cho nhau. Chứ với tôi, từ bé cho tới lớn, tận khi lấy vợ, có con, lại gặp ngay thời đói kém, tôi có mấy khi được mời đi ăn giỗ đâu. Nếu họa hoằn được mời ăn giỗ ở đâu đó thì cũng chỉ biết là ăn giỗ, chứ có ai nói là ăn cái “vu lan” mà biết được trên đời này lại có cái ngày tết vu lan.

Bây giờ đời sống khấm khá hơn. Sự khấm khá này thể hiện ở việc người đời “phục cổ” nhiều thứ lễ, cũng như du nhập vào nước ta nhiều thứ lễ, có xuất xứ từ nước ngoài, tôi không thích, nên chẳng viết vào đây. Vu lan cũng là một sự “phục cổ”, nhưng chẳng hiểu vì sao, tôi lại thích nghi được.

Có lẽ sự thích nghi được xuất phát từ trong máu vốn có. Chuyện biết ơn cha mẹ sinh thành, nuôi dưỡng thì đứa con nào mà không có. Cũng phải tùy điều kiện sống từng đứa để chúng nó tỏ bày cách này, cách khác. Đừng vội chê đứa nghèo, quà cáp bình dân. Sự tích bánh chưng bánh dày chẳng chỉ ra cái điều con cái  từng đứa, tỏ lòng kính yêu và báo hiếu cho cha mẹ từng cách khác nhau đó sao và cái giản dị, gần gũi nhất trong đời sống lại chính là cái làm cha mẹ hài lòng nhất. Cái chính vẫn là từ tấm lòng chân thật! Đến tuổi nhận “lễ vật” rồi, tôi đoan chắc, bậc sinh thành sẽ chỉ thương những đứa con hiếu thảo, không màng mấy đến “lễ vật” chúng mang đến đâu.

Tháng vu lan năm nay đến có những điều khiến tôi phải suy nghĩ. Cái nghĩ đầu tiên của phận làm con là nghĩ đến mẹ già. Mẹ già lắm, gần trăm tuổi rồi, nhưng tùy từng vấn đề, vẫn minh mẫn. Cái minh mẫn của tuổi già. Người ta khen mẹ vẫn còn minh mẫn vì mẹ già, tôi biết điều đó. Khen như một lời cổ vũ, một lời động viên cho mẹ vui. Tôi đau xót khi nhận ra điều đó. Mẹ có biết điều đó không?

Người đời nói, hạnh phúc là được chăm sóc lúc bố mẹ về già. Tôi thấy cái lý đó cũng hay vừa vừa thôi. Hãy cố hiểu thêm khi những đứa con ở tuổi ngoài “cổ lai hy” chăm sóc ông bố, bà mẹ tuổi dài cả thế kỷ. Tùy điều kiện của con cái để nói cái điều “hạnh phúc” đó. Lại phải nói điều kiện ra. Chăm người già khó hơn chăm trẻ nhỏ nhiều. Tôi đang chăm cả người già lẫn trẻ nhỏ, tôi có so sánh đó. Vậy mới có câu thơ “ đút cơm cho con/con cười bố cười/ đút cơm cho mẹ/ mẹ khóc, con khóc”. Có nhiều không những đứa con chăm được bố mẹ mình như bố mẹ mấy chục năm trước chăm chúng? Không nhiều đâu! Người ta còn lập ra những trại nuôi dưỡng các ông bà già để chờ chết đó thôi và loáng thoáng trong đó, tôi nghe có giọng “các ông bà già ở với nhau, có những điều dễ tâm sự, dễ bày tỏ…” Không hẳn là như vậy. Đó là cách dùng tiền để đẩy cái khó cho người khác, cũng là dùng tiền để trả ơn cho bố mẹ lúc về già đấy. Cách làm như  vậy mà yên tâm, mà hài lòng được ư? Tôi không muốn cách báo hiếu đó.

Người già thích có con cháu ở bên hơn, dẫu có ở bên cả tiếng đồng hồ hay cả ngày cũng chẳng nói ra được lời nào. Mẹ tôi là như thế. Tôi nhận ra điều đó khi nhìn vào mắt mẹ mỗi lần tôi đến, rồi lặng lẽ ngồi im bên mẹ.

Chăm sóc người già không dễ nếu lại là người già khó tính. Mẹ tôi là một người khó tính. Cả mấy anh em đều đã ở cùng mẹ, nhưng mẹ không ở được cùng ai trọn vẹn. Các đứa con có lỗi không? Chắc có. Có, nhưng lỗi không lớn, không nhiều mà ngược lại, chúng tôi đứa nào cũng muốn làm hài lòng mẹ, muốn mẹ vui. Nhưng với mẹ tôi, mẹ như muốn, như cần có một sự thay đổi, ở loanh quanh một chỗ buồn chăng? Chỉ ở một thời gian là mẹ tôi lại sinh chuyện với đứa con cùng ở. Làm con khổ thế, mấy ai biết? Chỉ anh em tôi biết với nhau và an ủi nhau mà thôi.

Cái khó tính của mẹ di truyền sang đời chúng tôi, những đứa con. Bọn con cháu của tôi, chúng nó nhận xét như vậy. Tôi cười gượng vì thấy hình như… đúng quá. Chẳng có gì qua mặt được con cháu trong nhà. Chúng nó có im vì “phận” chúng nó phải im mà thôi. Rồi cái khó tính của mẹ đó sẽ vận vào chúng tôi, những đứa con của mẹ. Ai biết được?

Tôi nói vậy để tìm sự thông cảm, cũng là cần sự sẻ chia. Có được không? Nhân tháng vu lan, cái tôi hiểu là từng đứa con phải có trách nhiệm với bố mẹ đẻ ra chúng, dù rằng có thể có những ông bố bà mẹ phạm phải sai lầm trong cuộc đời. Bố mẹ càng già các con càng phải có trách nhiệm hơn, bởi sau này, khi về già, chính chúng là những bản sao của ông bà, bố mẹ chúng ngày hôm nay.

Vinh Anh-20/8/2018 (10/7 âm lịch)