Huyền thoại Tây Nguyên

 

Huyền thoại Tây Nguyên 

 Ngày trai trẻ, nghe đến Tây Nguyên là thấy gian khổ, thấy đói, thấy lạc hậu. Chẳng gì tôi đã đọc “Đất nước đứng lên” của Nguyên Ngọc rất sớm, ngay 1955. Từ đó, ấn tượng của tôi về Tây Nguyên là: đồng bào đóng khố, luôn đói và thiếu muối ăn, thu hoạch lúa thì tuốt từng bông. Làm ăn kiểu đó thì đói là đúng. Tôi nghĩ trong đầu, đồng bào sống được chẳng qua nhờ rừng. Rừng là vàng mà. Nhưng hiểu nghĩa rừng là vàng cũng chật hẹp lắm, thậm chí không giải thích được. Nghĩ được mỗi nguyên do là vào rừng săn thú để sống. Rừng vàng là thế!

 Tây Nguyên với tôi còn là rừng già. Rất già! Vì nó thuộc dãy Trường Sơn. Đụng đến Trường Sơn là thấy oai. Cứ ông nào “thanh niên quê tôi cầm chiếc gậy Trường Sơn là oai” rồi. Vì sao? Vì Trường Sơn nó thiêng liêng. Tây Nguyên là cốt lõi của Trường Sơn, càng oai, càng thiêng liêng. 

Gần cả cuộc chiến, tôi chỉ luẩn quẩn, loanh quanh ở Quảng Trị, Quảng Bình. Vậy cũng là xa lắm rồi, dằng dặc lắm rồi. Số còn may hơn nhiều thằng phải “công tác tận Plây... để đến nỗi cái gì dài dằng dặc đó chẳng biết bao giờ ra”. Gì thì tôi cũng đã qua Sông Gianh, qua Bến Hải, hai cái địa danh in hình vết chém của hai thanh kiếm của hai giai đoạn lịch sử lên thân hình đất nước, cũng thấy đã là xa. Nói nhỏ nhé, cũng thấy đã là oai. 

Cái đận mùa xuân 1975, mới được dịp qua Tây Nguyên. Chỉ ngồi xe tải lướt qua thôi, nên chưa hiểu gì sâu về nó. Ấn tượng là khô không khốc, nóng cháy, thiếu nước. Chẳng là hồi đó vào độ đầu tháng ba, tháng tư, tháng của “mùa con ong đi lấy mật”. Có thấy ong ả gì đâu. Nghe cứ tưởng như mùa phát tiết làm tình của bọn ong bướm. Đâu có gì là tình với tứ, mật với mỡ. Khát là chính, khát là chủ đạo. Khát như thế này, nóng như thế này này thì tình với tự cái gì. 

Tôi ngồi ca-bin với Khắc, tài xế. Chúng tôi làm quen nhanh chóng và trở nên thân thiết. Hai anh em ôm một chiếc xe, xe hỏng, đơn vị bỏ lại, tự lo cho thân, tự chữa mà đi. Chẳng là đang có lệnh thần tốc mà. Trên xe, bộ quần áo Tô Châu chính hiệu Tàu xịn của tôi hết ướt lại khô, mồ hôi thấm ra áo trắng bềnh bệch như tờ bìa mốc và cứng như bánh đa, vỗ vào áo quần là nghe tiếng sột soạt, chỉ sợ bị gãy mất quần áo. Tôi mồ hôi muối, cậu tài xế trẻ măng ngang tuổi cũng vậy. Vậy là khát. Cứ gặp suối là tôi xuống xe, vục hai bi đông, bỏ vào hai viên thuốc và uống. Chuyến đó, tôi uống hết cả số thuốc được phát hành quân. Chẳng hóa chất độc hại gì hết. Uống xong lại thải ngay ra quần áo đang mặc, độc hại có kịp ngấm vào thân thể còn rất trong sạch cuả chúng tôi đâu. Chẳng bệnh bão, vi trùng nào giết được chúng tôi cả. Sau này tôi dính đất, dính bùn cuộc đời nên mới bẩn. Đấy, khát! Tây Nguyên với tôi ngày đó chỉ có ấn tượng nhỏ như vậy thôi. 

Nhưng dù chỉ “dạo chơi” Tây Nguyên bằng xe ô-tô Zin ba cầu, tôi vẫn nhận ra được rừng Trường Sơn là rừng, rừng Tây Nguyên là rừng. Rừng thật, không giả dối gì hết. Mùi rừng già nguyên sơ khác hẳn cái rừng bạch đàn trơ khấc đơn điệu. Đi trong đó, có cảm giác thần linh bên cạnh phù hộ. Dọc đường, tôi có dịp tìm hiểu, biết thêm qua Khắc, một chàng trai quê vùng núi nhiều đất ít, ngoài những đinh lim, sến táu... trên rừng, chim, thu, nhụ, đé dưới biển, tôi chẳng biết gì thêm. Bây giờ còn giổi, sơn ta, sưa lại còn những hoa Pơ–lăng, chim Đ”rao, sông Pa-cô, cây Săng lẻ, cây Kơ-nia, cây Xà-nu... vốn hiểu biết về địa lý và thực vật sơ đẳng của tôi tăng lên. Nghe ca sĩ hát, cũng thấy thinh thích vì mình cũng biết được những loài cây đó, đúng là không phải diện quẩn quanh xó bếp. 

Xe chúng tôi đi xuyên rừng, leo dốc, nhiều đoạn lọt thỏm trong rừng, không nhìn thấy trời thấy sao gì hết. Vậy là hàng cây cổ thụ cao to như những tráng sĩ Đam San là tán che cho con đường hàng chục cây số. Kỳ công! Ngồi trên xe, tôi cảm nhận mình đang vào cao nguyên. Sách vở tôi học là thế. Tây Nguyên là cao nguyên. Nhưng rồi tôi nhận ra kiến thức ít ỏi, nghèo nàn của tôi. Ngay câu hỏi, rừng là gì, bạn có trả lời được không? Xe tôi xuyên rừng, đôi khi tôi thấy những gốc cây khổng lồ bị công binh đặt bộc phá, mở đường, tôi thấy Tây Nguyên như đang rỉ máu để góp phần của mình vào cuộc chiến tranh. Đau lắm. Nhưng phải chịu thôi. Ngày đó, người miền Bắc, ai cũng hiểu, đó là vì “Không có gì quý hơn độc lập tự do”, có khi còn phải “đốt cả dãy Trường Sơn” cũng phải làm, chứ chặt mấy gốc cây cho con đường mở xuyên rừng, ăn thua gì. 

Tây Nguyên là khu vực với địa hình cao nguyên. Tây Nguyên cùng với Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ hợp thành miền Trung Việt Nam. Cái miền Trung dài dằng dặc được ví như khúc ruột í. Cái miền Trung mà tôi mới chỉ biết tí ti qua gió Lào, cát trắng, hầu như chỉ qua giọng nói. Tôi thích cái rõ ràng của miền Trung, rõ ràng giữa “l” với “n” giữa “r” vơi “d”, giữa “tr” với “ch”... Nhiều lúc nghe “l” “n” lẫn lộn khó chịu lắm. Nhưng tôi cũng sợ cái cãi về lý luận miền Trung, vì nó cũ xưa, cả cái cãi, cái lo xứ Quảng vì nó cứ lê thê dài dòng... Thôi thì, là người mình, chỗ nào cũng có thể yêu, có thể thích được hết. Thậm chí, hồi Quảng Trị bảy hai, tôi đã nằm hầm, ở với đồng bào thuộc “thế lực thù địch” mãi mà có hây hấn cái chân lông nào đâu. 

Tây nguyên là vùng trồng cây công nghiệp. Nói đến Tây Nguyên là nói cao su, hồ tiêu, cà phê... Những sản phẩm nông nghiệp, mà tôi được học rất quý giá và nổi tiếng, cũng rất cần thiết cho ta và cho thế giới, nghe cứ như ta là thủ kho của các loại hàng đó. Bấy giờ, tôi còn nghe qua một sinh viên mỏ cùng đơn vị, nhập ngũ theo lệnh tổng động viên: đất Tây Nguyên đỏ thế nhưng là khoáng sản, sản xuất ra nhôm đấy. Ngày đó, tôi nói với cậu sinh viên, tôi những mong các nhà khoa học mau mau biến đất đỏ thành nhôm. Cả Tây Nguyên là đất đỏ, nước mình sẽ giàu to. Tôi đâu có biết được quy trình phức tạp của nó. Nó khiến ô nhiễm môi trường, phá hủy Tây Nguyên là phá hủy môi sinh một vùng rộng lớn và kèm theo rất nhiều hệ lụy, ảnh hưởng đến đời sống cư dân xung quanh, thậm chí gây ra thảm họa, nó tiêu tốn rất nhiều điện, nó đòi hỏi sự phát triển đồng đều, đặc biệt là giao thông... Biết bao giờ mới đến được cái ngày đó.

                 

                                                                ***** 

Ngày còn trẻ đó, tôi dễ xúc động. Một cây rừng bị chặt đổ, một gốc cây bị đào bới, bị đánh bật gốc đi để làm đường cho xe qua, cũng làm tôi đau. Khắc và tôi là lính pháo, loại lính ăn no vác nặng, thuộc dạng “ăn pháo thủ, ngủ lái xe” và vì thế, ăn khỏe, ngủ khỏe, đúng chất lính pháo. Cũng của đáng tội, đang tuổi trai, có thằng lính nào ăn yếu đâu chứ, thậm chí có thằng vừa ăn xong đã kêu đói, đã lại nhồm nhoàm củ khoai, củ sắn ngay được. 

 Vậy là nó chết hơn chục năm rồi. Cái chết của nó tức tưởi lắm. Người ta bảo ở rừng có mấy cái chết bất đắc kỳ tử, đó là thú dữ, là lũ nguồn, đá rơi, lở đất và cây đổ. Nó chết vì lũ rừng. Nó cứu kiện hàng thuốc cho thương bệnh binh bị lũ cuốn và bị đá văng chết. Nó chết, nhưng kiện hàng thuốc cứu được, nên cứu được nhiều người, trong đó có tôi. Nó chết để chúng tôi được sống 

Sau hơn chục năm, tôi đứng đây, nơi ngày xưa cùng đứng với Khắc, cái thằng từng “vào sinh ra tử” với tôi giai đoạn cuối cuộc chiến, giờ thì nó nằm trong lòng rừng già này, linh hồn nó vẫn quanh quẩn rừng già, hình bóng thân xác nó ngấm vào thành Tây Nguyên, thành Trường Sơn. Ngôi mộ nó bị B 52 rải thảm đánh bay. Vậy là nó hai lần chết. Tôi nhớ nó, thằng bạn đoản mệnh, chỉ sống được một đoạn ngắn của cuộc đời. Sao nó chết sớm thế! Tôi cứ nghĩ nó chết để tôi sống thêm phần nó. 

Khắc mới cưới vợ. Cưới kiểu lính thời chiến. Tranh thủ về dăm hôm, cưới luôn. Cũng biết, chúng nó cũng nhấm nhoáy với nhau trước rồi. Khắc kể cho tôi chuyện yêu của chúng nó, lúc hai đứa nằm hầm kèo. Nó bảo với tôi, để tao ôm mày cho đỡ nhớ vợ. Mà vợ là gì, nó bảo chưa thật biết hương vị của vợ nó ra sao đâu. Người nhà tao bảo con vợ tao tướng “vượng phu, ích tử”. Mày biết là những gì không? Còn lâu mày mới biết. Đó là, cái mắt nó tròn đen, cái lông mày thon dài mà người đời gọi là lông mày lá liễu đáng trăm quan tiền ấy... Nhanh quá, ù cái đã hết năm ngày. Sau này tao sẽ khám phá tiếp. Đúng, chưa thật bén hơi. Tối hôm đó, nó cắn tao một cái bật máu. Đây, mày xem này. Vết tích còn đây. Nó vạch vai áo, dưới ánh sáng ngọn đèn ống bơ, đốt bằng dầu xe, khói mù mịt khắp hầm, có vết sẹo ở đó. Nó bảo, mỗi lần lấy ngón tay vê vê, mân mê cái sẹo, tao lại thấy mặt vợ tao đầm đìa nước mắt, lúc đó nó ngoan lắm, chiều tao hết cỡ, nó cứ hôn mãi vết cắn. Vậy là càng ngày càng thương, càng xa càng nhớ. Sờ cái sẹo và nghĩ ra đủ thứ về nó, chẳng quên thứ nào. Tôi hỏi là những thứ gì vậy? Nó bảo mày ngu bỏ mẹ, ai lại nói ra từng thứ, lấy vợ thì biết. 

Những ngày đó trời mưa. Cuối tháng ba, bắt đầu vào mùa mưa, trời lúc nào cũng xậm màu đen xỉn, đầy nước, có thể đổ ụp xuống cả núi nước bất cứ lúc nào. Rồi thì mưa thật, mưa to và rừng âm u dày đặc nỗi trầm tư với mịt mờ những nước. Mưa cuốn trôi mọi thứ. Khắc bảo nó nhớ nhà những ngày mưa. Nhà nó đất bãi, ven sông vãi đầy cải. Mỗi khi nước về, ngập bãi phù sa. Phù sa cho cải tốt. Nó kể chuyện về người con gái nó để ý, là vợ nó sau này. Hai đứá thường ra bên sông hóng gió và yêu nhau. Yêu nhiều lắm. 

Nó bảo ngồi bên sông, ôm người yêu sướng lắm. Nó đẩy ra mà lại cứ như hút vào ấy, lạ lắm. Có lần tao rủ nó tắm đêm. Nó bảo không biết bơi, sợ lắm. Tao bảo có anh, sợ gì. Nó lại bảo sợ lạnh. Lạnh thì anh ôm. Vậy là tao kéo nó xuống. Cứ vậy, cả quần áo, tao lôi nó ào xuống sông. Vùng đất bãi, nên phải ra mãi xa, nước mới ngập đầu. Trên sông chỉ có hai đứa dập dình với nước, đùa chơi như trẻ con. Mày thấy sướng không? Chúng tao hôn nhau đến bật máu môi ấy. Mày thèm không? Nghe nó kể, tôi cứ tưng tưng nóng cả người, bỗng thấy thèm thật, ước gì mình cũng có vợ như nó. Lính tráng nằm với nhau, nhớ nhà, chỉ kể cho nhau chuyện người yêu và vợ thôi. Vợ mới cưới như nó càng lắm chuyện hay. Tôi chưa vợ, chưa người yêu, chỉ thấy tưng tưng nóng cả người và thèm. 

Vậy mà cái đêm tân hôn, nó ứ chịu cho tao đụng vào nó, mày thấy con gái lạ không? Nó giữ thời con gái của nó như thế hay nó trêu tức, muốn làm tao thèm. Tao dỗi, hẩy tay, quay mặt vào trong, giả ngủ. Mãi nó mới dám nằm xuống bên cạnh, nằm nhẹ như con mèo, êm lắm, tao ở ngay bên, vẫn thức mà không biết là nó đã nằm bên mình cơ mà. Rồi sao? Rồi tao ôm nó ngủ chứ sao. Tôi bảo mày bịa. Nó bảo thật mà. Tao ôm nó và hôn nó, rồi nó mê man với cái ôm cái hôn của tao, người nó nóng rãy... nó để tao tự do. Con gái là vậy đấy. Mày chỉ có mấy quyển sách thì không đọ được mưu đàn bà đâu... Rồi cũng lại chết vì đàn bà thôi, con ạ. Nhưng, nói thật với mày, bây giờ tao sợ chết. Tao chết thì vợ tao cũng chết theo. Khổ một đời con người, vợ cũng chưa thật là vợ, con gái thì còn ai bảo là con gái... Nó sẽ thế nào... 

Tôi nói với vợ Khắc: “Đây, Khắc của chúng ta chết ở đây, chính con suối này đây. Bây giờ thì cạn khô, hiền lành và đầy bướm bay lượn. Đến khi trời thật khô nóng, những nơi này ẩm và mát, có tới cả triệu con bướm tụ tập về đây hoan ca. Hôm đó xe bị xập hố, rồi mưa, nước đổ về mênh mông, không rõ đâu là bờ. Hàng hóa trên xe rỡ xuống để kích kéo xe lên, chất ven suối, chưa kịp chuyển lên cao. Nghe nói rất nhiều thuốc quý cho thương binh chứ không phải đường sữa, lương khô, thịt hộp. Lính tráng thì chỉ cần ba thứ đó. Thuốc cũng quý đấy nhưng chỉ biết lấy và dùng vi-ta-min thôi. Tôi bảo với Khắc, mày phải trông coi đống hàng này, tao ra ngoài ngã ba đón xe, chỗ đó nhiều xe. 

Ngớt mưa, khi đưa xe về, thấy hàng hóa chuyển lên cao nhưng rất lộn xộn, tan hoang mà không thấy Khắc. Tôi theo dòng suối vẫn chảy siết tìm nó, thấy nó mắc vào gốc cây bên bờ suối, đầu vỡ toác. 

Hết chiến tranh, tôi nhân danh là thằng bạn thân, viết thư cho vợ báo tin nó hi sinh. Trước đó, gia đình cũng đã nhận được giấy báo tử, nhưng vợ nó không tin. Thư tôi viết kể chuyện nó cứu hàng hóa, thuốc men trong khi lũ dâng nhanh, không kịp chạy. Vợ nó càng không tin, vợ nó bảo anh Khắc không thể chết được vì nước, xuống nước anh Khắc như biến thành cá. 

 Tôi tìm về quê nó, trong đầu ngổn ngang những chuyện nó kể về vợ. Khi nghe tôi nhắc lại chuyện cái sẹo trên vai, cô vợ khóc ngất, lúc đó vợ nó mới tin rằng Khắc đã mất. 

Vợ Khắc ngẩn ngơ một thời gian dài. Cứ chiều xuống, cô ấy đi ra bãi sông. Tôi đi theo đề phòng chuyện xấu có thể xảy ra và lân la ngồi nói chuyện để vợ Khắc nguôi ngoai. Tôi kể chuyện chúng tôi nằm hầm chữ A, kể mọi chuyện về gia đình cho nhau nghe. Thỉnh thoảng tôi thêm chút chuyện của Khắc để cho cô ấy vui. Rồi thì vết thương nào cũng sẽ lành và chỉ để lại vết sẹo. Thời gian trôi và sẹo cũng sẽ mờ đi. Nhưng quan trọng hơn, cô ấy tin tôi, tôi biết rất nhiều chuyện riêng tư của hai người. Cô ấy bảo: “Sao anh biết nhiều thế, chuyện gì anh Khắc cũng kể cho anh à?” 

Vợ Khắc ở vậy, không lấy chồng. Tôi cũng vậy, không lấy được vợ. Tôi xuống thăm nhà Khắc luôn. Có lần, khi đã khá thân, tôi nói về chuyện những đêm Khắc và cô bạn ra sông, có cả những đêm tắm chung nữa, nói cả chuyện những cái hôn bật máu. Tôi đùa, bao giờ tìm được cô gái như thế, tôi sẽ hỏi người đó làm vợ. Vợ Khắc bảo biết người con gái đó, nhưng bây giờ cô ấy xấu và già lắm rồi. 

Trước khi vợ Khắc thành vợ tôi, tôi ngủ mê, thấy vai mình đau nhói. Tỉnh lại, sờ lên vai thấy máu chảy. Nhớ chuyện Khắc kể, tôi cùng vợ Khắc cơm đùm, khăn gói vào với rừng Tây Nguyên. Tây Nguyên không còn âm u như xưa, nhưng âm hưởng những ngày chiến tranh vẫn ẩn hiện váng vất trong tôi. Tôi kể cho vợ Khắc những nơi chúng tôi đã đi qua và tìm được con suối, nơi Khắc hi sinh. Chúng tôi thắp hương, vợ Khắc chắp tay, khăn xô trắng đầu. Khói bay là là trên suối rồi bó hương bùng cháy. Khắc đã về chứng giám. Ở nơi xa xôi, chắc Khắc mỉm cười. 

Vậy là vợ Khắc thành vợ tôi. Cái đêm đầu tiên ôm cô ấy vào lòng, tôi nhớ câu hỏi của Khắc: “ Mày thèm không?”. Tôi cười, ghì tay ôm cô ấy chặt hơn. Tôi hôn mạnh đến mức đôi môi chúng tôi ứa máu. Chuyện chúng tôi góp cho Tây Nguyên thêm huyền thoại. 

Vinh Anh-24/5/21