Ngẫm về cái chết

Ngẫm về cái chết

Ở tuổi tôi, cái chết không còn xa, nên suy ngẫm về nó cũng là chuyện chẳng có gì ngạc nhiên hay sợ xui sẻo gì hết. Hai hôm nay, đi đâu, gặp ai cũng thấy nói về cái chết của ông chủ tịch nước. Cũng là chuyện thường tình vì ngay ở Liên hợp quốc xa xôi, người ta cũng có một phút mặc niệm ông cơ mà. Ồ, cái chuyện nghi lễ ngoại giao cũng chẳng có gì phải nói, người ta mặc niệm và người ta cũng quên ngay tên tuổi ông thôi, có chăng, họ chỉ nhớ hai tiếng Việt Nam. Cái đáng nói là cái chết đó có để lại gì cho đời? Để lại với cả hai nghĩa, tốt và xấu.

Cuộc đời tôi đã chứng kiến nhiều cái chết, có cái chết tức tưởi và vô lý vô cùng, đó là cái chết của Sáu, thằng lính cùng đơn vị, nó dính mìn vướng, mấy sợi giây nhỏ như sợi chỉ nối với quả bom bằng quả ổi, vướng vào nó. Mộ nó được chôn ngay trên đường 16B, đoạn đường nhánh của chiến dịch Đường 9-Nam Lào. Trong một tháng chiến dịch đó, tôi rất nhiều lần đi qua mộ nó và mỗi lần lại thấy vô lý thêm, hà cớ gì mà mày lại nằm lại nơi đây, cô đơn, lạnh lẽo và rồi chẳng bao lâu nữa, sau một mùa mưa, cây rừng Trường Sơn sẽ phủ kín mộ mày. Liệu có ai nhớ và mang mày về quê? Ôi, thậm vô lý. Vô lý vì mày trẻ quá, vô lý vì mày chết. Cái chết của nó ám ảnh tôi suốt chiến dịch, có lẽ tôi chỉ quên khi đã chìm vào giấc ngủ.

Thời chiến tranh, tôi có hai kỷ niệm về bom đạn, khi biết bom đạn những lần đó chắc chắn sẽ mang theo một vài sinh mệnh. Một lần tôi đứng trên một quả đồi, nhìn pháo ta nã vào trận địa của đối phương, vị trí tôi đứng, rất thuận lợi cho quan sát. Sau vài phát bắn để hiệu chỉnh phần tử, hàng loạt vầng lửa nối tiếp nhau bùng lên, tạo thành một chuỗi dài vành đai lửa bao lấy trận địa đối phương. Chính lúc này tôi lại nghĩ đến những cái chết của những người không quen phía bên kia và con tim chùng lại, nao nao một chút. Nỗi niềm sự đời là đây. Lần khác, cũng ở trên đỉnh đồi, nơi đại tá Nguyễn Văn Thọ bị quân giải phóng bắt. Tiếng B-52 ầm ì như tiếng xay lúa và rầm rầm tiếng bom chát chúa vọng lại. Cùng lúc là những cột lửa bốc cao. Một khoảng rừng rộng bên dòng suối phía dưới kia, cách chỗ tôi đứng phải đến cả nghìn mét đường chim bay, ngập trong biển lửa. Tôi nhớ con suối đó, mới hôm nào rất gần thôi, tôi và đồng đội còn lội xuống rửa mặt, nấu ăn bằng dòng nước con suối đó. Chẳng hiểu loạt B-52 này có bao nhiêu đứa chết. Tôi lại bâng khuâng, nao nao, nếu loạt bom hôm nay, mình trong vùng bom đó thì sao? Chắc là chết! Ồ, cái chết đến nhanh và nhẹ nhàng thế sao? Cái đầu tiên tôi nghĩ đến là ai sẽ báo tin mình chết cho mẹ tôi. Ý nghĩ chỉ thoáng qua thôi và tôi lại nghĩ về cái chết của thằng Sáu, rồi cây rừng sẽ phủ quên, chỉ còn hồn nó lảng vảng với rừng.

Tôi có anh bạn vong niên cùng đơn vị, người cùng nhóm được giải thưởng Nhà nước cho giải pháp phá bom từ trường trong chiến tranh và anh ấy cũng được truy tặng “Danh hiệu anh hùng”. Anh ấy có hành động tuyệt vời, đứng bên hút bom, làm điểm tựa niềm tin cho đồng đội nhanh chóng vượt qua vùng nguy hiểm. Bom nổ, anh chết mất xác. Mộ anh được gia đình xây bên hố bom như một dấu ấn cho hành động của anh. Chúng tôi, bạn học của anh, sau hơn ba chục năm đến viếng hương hồn anh tại nơi anh hy sinh, thấy rõ sự bào mòn bạc bẽo của cả con người và thời gian. Chẳng có gì là tồn tại mãi cả. Và tôi nghĩ, cái chết nào rồi cũng sẽ bị ngấm bởi sự lãng quên. Rồi bụi thời gian sẽ phủ mờ, dù đó là cái chết “bất đắc kỳ tử” khiến lòng ta tức tưởi bởi sự vô lý hay là sự hy sinh thấm đẫm tính nhân văn lãng mạn anh hùng được ca ngợi một thời.

Về cái chết của vị nguyên thủ hôm nay, tôi cũng có đôi điều suy ngẫm.

Điều đầu tiên, hình như đó là sự thờ ơ mà không hẳn thờ ơ, bởi đấy là vị nguyên thủ. Chính thái độ “thờ ơ không hẳn thờ ơ” đó khiến tôi chẳng một chút cảm xúc, tôi đón nhận tin như một điều dĩ nhiên, cái chết hình như đã được xác định quá lâu và bây giờ nó đến như là một sự “phải nhẽ”. Cái “phải nhẽ” hàm ý cho sự hợp lý.

Tôi để ý đến bộ mặt vị sĩ quan công an này từ lâu. Nói xấu là điều không nên. Tôi nhận ra ông giống vị nguyên thủ bên nước Nga ở nụ cười. Nhưng tôi chưa bao giờ nhận ra nụ cười thật sự nơi ông. Nghề nghiệp cho ông sự kín đáo, cái đó chẳng trách được. “Cha mẹ sinh con, Trời sinh tính”. Tôi thấy cái “lành lạnh” của nụ cười ở cả hai người.

Chúng ta có cái lẽ, thường không nói về những điều không hay của người đã khuất. Tôi cũng vậy. Bởi vậy bài này tôi sẽ đưa lên cộng đồng muộn hơn. Nhưng những ngày còn đang trong lễ tang này, tôi muốn nói về “cái nhẽ”.

“Cái nhẽ” với tôi là quyền chức càng cao, càng phải có trách nhiệm trước cộng đồng. Tôi đang nói về “quyền cao, chức trọng” của ông Quang. Ở vị thế đó, người ta có thể làm nhiều điều lợi cho dân và cũng có thể làm nhiều điều hại cho dân. Đó không còn  là “Cha mẹ sinh con, Trời sinh tính”. Đó là bản lĩnh nguyên thủ, đó là phép trị quốc.

Tôi nhớ lại về ông và vẫn nghe phảng phất đâu đây tiếng ai oán của hàng nghìn linh hồn người dân Tây Nguyên chết trong những năm 2000 đến 2004, cho cái gọi là Nhà nước “Ê-ga” ở Tây Nguyên. Viết lên con số người chết mà tôi rất đắn đo, liệu có chính xác? Nếu là con số đó thì quả là một sự dã man, khác gì Thiên An môn? Chúng ta chẳng từng lên án vụ Sơn Mỹ đó sao? Vụ Sơn Mỹ chỉ có 600 người chết mà còn vang vọng đến tận hôm nay. Tiếng vĩ cầm của người lính Mỹ năm nào cũng vang lên van xin, cầu khẩn, như một lời tạ lỗi với người dân Sơn Mỹ đó sao?

Còn gần đây, tôi muốn hỏi, vì lẽ gì mà những người dân xuống đường chống sự bành trướng và xâm lược của Trung Quốc, bị công an, dưới quyền ông, đàn áp? Tôi muốn hỏi hàng trăm cái chết của những công dân bị bắt lên đồn công an. Ông từng là chỉ huy của họ, ông phải biết và phải trả lời. Những cái chết này còn tức tưởi hơn trăm lần cái chết của thằng Sáu, lính đơn vị tôi ngày xưa, khi vô ý vướng chân vào “sợi chỉ.”

Ở cương vị phụ trách phần tư pháp, xây dựng pháp luật nước nhà, có bao giờ ông nghĩ công lý phải thuộc về phía người dân? Đã bao giờ ông thật sự nghĩ mình “thà chết bảo vệ công lý” và phải trừng trị những kẻ thủ ác gây ra tội lỗi là lẽ sống ở đời. Đó cũng là đòi hỏi của công lý. Không, ông chưa từng nghĩ đến những điều trên, ông vẫn khăng khăng giữ nguyên những việc làm của ông ở cả hai cương vị Bộ trưởng Công an và nguyên thủ quốc gia

Do những hạn chế về hệ tư tưởng và cách nhìn thiếu công minh, ông không hề muốn người dân được hưởng nền pháp lý văn minh và vì thế ông không ngăn được cái ác càng ngày càng nảy nở trong một xã hội càng ngày càng hỗn loạn. Nhiều người dân hôm nay phải sống trong sự tuyệt vọng của nền pháp lý độc tài, phải chịu nỗi oan mà thể chế độc tài sản sinh. Trong một xã hội khi cái ác quá nhiều thì cái thiện sẽ ít và người cầm chịch phải nhanh chóng rút ra bài học trị quốc. Nhưng ông không làm như vậy. Bằng chứng là dân chúng bị kiểm soát hà khắc hơn (luật An ninh mạng là một thí dụ), dân oan mỗi ngày mỗi nhiều hơn (biểu tình cả nghìn người là một thí dụ). Để xảy ra những hiện tượng đó, tên tuổi ông nằm ở trang sách đen tối của lịch sử nước nhà.

Nhìn cách dân chúng đón tiếp tổng thống Hoa kỳ, lẽ nào ông không thấy trạnh lòng. Đó là ý dân. Ông và đồng chí của ông vẫn nói “Ý dân là ý Trời” đó thôi và qua những hành vi cư xử của các ông với người dân, người dân chúng tôi hiểu đó chỉ là những lời giả dối.

Qua cách phản ứng của dân với cái chết của một nguyên thủ, những bạn bè đồng chí còn sống của ông, những người sẽ thay thế ông đảm nhận trọng trách, hãy nhìn tấm gương ông để học phép trị quốc.

Để “An dân” thật khó làm sao!

Vinh Anh-23/9/2018