Mùa cây rụng
lá
tản văn
tản văn
Đang là mùa
đông. Buốt cóng tay, so vai, rụt cổ khi ra đường. Vậy mà cái lạnh khô phương Bắc
lại thật dễ chịu với mình. Hít một hơi thật sâu, thấy mát tận lục phủ ngũ tạng
vì bầu không khí trong lành, không ô nhiễm. Thành phố nó sạch lắm, hàng cây đã
gần như trút hết lá vàng và rải những cánh lá xuống mặt và hè đường. Nhìn những
đống lá cứ dày thêm lên sau mỗi đêm, lại cảm thấy đâu đây cái mùi rừng ngày xưa
mình sống. Chân đạp lên những xào xạc lá, nghe rõ cả tiếng vỡ của những chiếc
lá khô. Lại hình dung cảnh chú nai vàng ngơ ngác. Là mình đây chẳng?
Thiên nhiên
phú cho mảnh đất này thật nhiều cái đẹp. Nhưng trước hết, mình phải ghi nhận đó
là công lao con người. Một xã hội mà ai cũng biết giá trị, biết giữ gìn từ những
mầm xanh đến những cánh lá vào mùa rụng xuống.
Thật không
ngoa đâu. Ngày xưa, thật ra chưa lâu lắm, mình đã từng đứng trên cửa sổ tầng bốn
của phòng làm việc, ngắm những người đàn bà đi lột vỏ khô của hàng xà cừ cổ thụ.
Cũng người đàn bà đó, gom về hàng đống là vàng, nhồi chúng vào những bao tải,
chất lên chiếc xe đạp gầy guộc, xộc xệch, mang về làm chất đốt, giảm bớt một phần
chi tiêu cho gia đình. Hình ảnh đó xảy ra trong những ngày mùa lá rụng. Đứng
trên cao, cứ mỗi đợt gió, hàng ngàn cánh lá bay rợp trời. Cái đẹp đó có lẽ người
phụ nữ đang mải mê gom lá kia không nhìn thấy. Một thoáng chạnh lòng cho những
số phận mà cuộc đời không cưu mang, không chiều chuộng.
Còn hôm nay ở
đây, con phố Laflin( nghe như tên một cô gái Pháp mỏng mảnh, nhỏ nhoi
“Phăng-tin” trong “Những người khốn khổ”). Nhìn sang phía bên kia là con phố “ẩm
thực”, người đi lại trên hè nhiều hơn. Nhiều hơn nhưng vẫn thưa vắng. Chỉ khi mở
cửa, vào một nhà hàng nào đó, mới thấy con phố đó vẫn bền bỉ và âm thầm hoạt động.
Đất nước của sự tiêu xài, nhà nước khuyến khích tiêu xài, có tiêu xài mới có nền
dịch vụ và sản xuất phát triển, vậy nên nhà hàng vắng sao được bóng người.
Mình không
thích sự ồn ào phố xá, kéo vợ đi dọc con phố nhỏ mang cái tên giống cô gái Pháp
Phăng-tin kia để được im lặng đạp chân lên những thảm lá vàng ngập mặt phố,
nghe tiếng thở than của những hàng cây đã gần trụi hết lá và để đôi khi nghe được
tiếng gió hú để rồi cố tưởng tượng ra cảnh bão tuyết trắng xoá với cô bé Cô-dét
đang lạc trong rừng.
Bên dưới những
tán cây trong một vùng trống, chỗ nào cũng có thể tìm ra những thảm cỏ xanh mượt
mềm như nhung, có thể ngả lưng bất cứ nơi đâu và cái mộng mơ, cái lãng mạn, cái
tình tứ cứ tràn ngập, giăng mắc khắp nơi.
Nhưng bây giờ
đã vào đông, độ lạnh dưới không độ rơi xuống tê buốt. Đã có một ngày tuyết rơi
lẫn với những đợt gió quẩn làm cho những bông tuyết bay lên, lượn xuống như những
binh đoàn côn trùng áo trắng nhảy múa hỗn loạn, quấn quít trong không gian. Tôi
đã thấy mình trẻ lại nhớ cái lần đầu tiên, cách đây nửa thế kỷ, được thấy tuyết
rơi. Mải nhìn, quên cả gió, quên cả lạnh chỉ thấy lâng lâng, vui vui. Cảm giác
đó chỉ có thể xuất hiện ở vào cái thời mà người ta còn trẻ. Cái độ trong trắng
tinh khôi và mong manh của những bông tuyết có thể sánh với sự trong veo chưa cảm
nhận nỗi đời ngoa ngoắt của những chàng trai, cô gái mới lớn.
Một bất ngờ đến
ngạc nhiên, cây lá đỏ trước nhà con gái ở, ngày mình mới sang cũng đang chuyển
màu. Vẫn cứ cố đợi cho cây biến thành màu đỏ sẽ chụp một kiểu ảnh kỷ niệm. Rồi
bận “khám phá” những mới lạ của thành phố, quên mất cái cây trước nhà và một
hôm, sau ngày tuyết rơi, thẫn thờ trước những cành khô khẳng kheo chĩa lên trời.
Sắc thu cuối cùng trước nhà đã đi qua không để lại một lời tạm biệt. Một sự ra
đi có chiều vội vã hay đó là sự hờn dỗi của thiên nhiên? Chỉ biết trong lòng
mình cũng có điều tiêng tiếc không thể nói rõ. Thâm tâm, mình rất không muốn có
một sự chia tay, mình muốn cái cây trước nhà đó vẫn được bao phủ bằng màu lá đỏ,
như hôm đầu tiên mình bất chợt nhận ra. Cây đứng đó và vẫn khoác lên mình chiếc
áo của thời con gái xuân sắc. Ừ lạ nhỉ, tại sao con gái thích màu đỏ và có phải
vì thế, cái cây sắc đỏ đó được mình ví như cô con gái.
Và bây giờ đã
là đông, đông thật sự, đông buốt giá. Trên đất này, hầu hết mọi cây đã lột xác,
trơ ra cái khô héo, mốc meo và mang dáng vẻ già nua, nghèo khó. Lại liên tưởng
đến vòng xoay sinh lý của một đời người. Đời người cũng như đời cây. Mùa này
cây đang độ ngẫm ngợi, cây đứng đó bất động, im lìm lặng lẽ và thấy hết cả. Sự
từng trải về tuổi tác và biến đổi thời gian biến hàng cây thành những ông già
gày guộc, lộ ra ngoài những nét vẻ trầm ngâm, xen những nuối tiếc về một thời
thanh xuân đầy âm sắc và dạt dào những đam mê, quyến rũ.
9 giờ tối, con
đường mang cái tên gần giống cô gái Pháp đìu hiu hơn, quạnh quẽ hơn. Chỉ thấy
cái khô lạnh buốt giá rải trên mọi ngóc ngách. Thi thoảng một bóng xe lăn vội
trên đường quét lên hàng cây trơ khớc toàn cành khô, những vệt loang loáng ma
quái. Phố nhỏ như đã ngừng hoạt động. Đằng xa kia một dáng nhỏ vội vã với những
sải chân dài. Một cô gái đang rảo bước trên hè. Dáng đi vội vã của cô cũng mang
vẻ mùa đông buốt giá, vẫn là hình ảnh liên tưởng về sự cô đơn, lặng lẽ và còn
có cả sự cam chịu nữa.
Mình rất ngại
cảnh tuyết rơi ngập đầy lút chân. Không phải ngại mà là sợ. Cái màu trắng của
tuyết phủ ngập cánh rừng và tiếng gió hú sao mà thấy rờn rợn, thẳm xa và thấm đẫm
nỗi cô đơn nhường vậy. Những bước chân ngập trong tuyết kia biết bao giờ mới đến
đích?
Nhưng khi bình
minh lên, trong rừng cây phủ đầy tuyết lại có vẻ đẹp sững sờ khác, những hàng
cây kia không còn trơ khớc cành khô nữa, tuyết đã khoác lên tất cả bộ áo mới, bộ
áo màu tuyết. Ánh long lanh, long lanh huyền thoại từ những thân cây nào đó nhấp
nháy, ta lại nghĩ đến một vùng đất thần tiên của các hoàng tử, công chúa.
Không, có lẽ đó là những nàng bạch tuyết. Những nàng bạch tuyết trắng trong cổ
tích. Những nàng bạch tuyết tồn tại khiến cho ta cảm thấy đời đáng yêu hơn. Và
ta đã sống vì sự đáng yêu đó.
Nhưng đấy là
tưởng tượng. Chicago hôm nay chưa có tuyết phủ, chưa có cái màu đặc trưng của
mùa đông phương Bắc. Hàng cây trơ trụi lá ở phố nhỏ có cái tên giống tên người
con gái nghèo của “Những người khốn khổ” này buồn lắm. Buổi tối càng buồn hơn.
Phố vắng lặng quặn lòng để ta nhớ về một nơi xa. Tất cả như đã thiêm thiếp chìm
vào cõi lắng hư vô. Chỉ có ngọn đèn đơn độc trên cột đèn toả ánh sáng hắt hiu. Những tia sáng
đó cũng bị cái rét sắc lẹm buốt giá làm cho ngót lại, bớt đi sự toả sáng vốn
có. Ánh sáng cũng biết thu mình để tránh đi những ngọn gió vút qua như những
mũi tên chích vào cơ thể.
Muốn nói thêm
một tí, không thể nói mùa này chỉ toàn những hàng cây đã trụi hết lá, chỉ còn
những cành cây khô khốc, khẳng khiu chĩa lên trời như những lưỡi giáo nhọn, nếu
vô tình ta vướng phải. Không phải chỉ toàn một màu xám xịt bất động như những
ông già đã đến tuổi ngồi trầm ngâm như những triết gia, đúc kết sự đời.
Ta có thể gặp
nơi đây sự chăm chút của con người với thiên nhiên. Mỗi một cây trồng xuống như
một thân phận đã có lý lịch cuộc đời. Thật xa lạ với thói quen ở xứ ta, bởi mình
đã tham dự vài lần tết trồng cây với những “trống dong, cờ mở” và cuối cùng chỉ
vài cây còn sống. Thật thê thảm cho một cuộc phát động đầy tính nhân văn “Vì lợi
ích mười năm…”.
Nơi đây, trên
một con đường mình đi, cô xã chỉ cho cái cẩn thận, tỉ mỉ mà mình không chú ý: Một
dãy hàng cây nhỏ mới được đánh từ vườn ươm ra trồng. Nếu đem các loại cây đã trồng
ở xung quanh so sánh, loại cây này cũng không phải loại sau này sẽ có một thân
thể cường tráng, nó chỉ nhỏ và cao như hàng xấu, hàng me bên ta. Bao quanh gốc
cây là một bao lưới ni-lon, chất liệu gì không biết, chứa những loại phân bón,
thổ nhưỡng gì không biết, nhưng chắc chắn không phải để chơi, có mục đích của
nó. Cao cao trên gốc cây khoảng nửa mét còn có một cái đai ni-lon có dây khoá
“phéc-mơ-tuya”cho chắc, không để tuột hoặc ai đó táy máy tháo gỡ. Trong cái đai
có dây khoá kéo đó cũng không biết có cái gì. Nhưng chắc cũng chẳng để chơi. Những
cái đó chỉ để khẳng định, người ta trồng cây xuống và người ta phải chăm chút
nó, đảm bảo nó sống được. Chẳng hiểu suy diễn như vậy có đúng không? Thêm điều này
cũng liều nhận xét, tất cả các hố trồng cây, không có một hố nào trống, nghĩa
là cây nào chết. Điều đó cho mình tin rằng nó sẽ được chăm sóc đến tận lúc nó về
hưu, hưởng tuổi già cho đến chết. Lại bật cười, chắc tụi Mẽo này lương cao lắm
hoặc nó thừa nhân lực mới đi làm cái “trò” đó. Chứ cứ như ở ta, hễ có chuyện “xấu”
xảy ra, thì câu đầu tiên mà lãnh đạo phản hồi là kêu thiếu nhân lực, “lực lượng
mỏng, công việc nhiều”. Nghe mãi, quen tai, chán!
Ừ thì ở đất
này, bọn chúng được chăm sóc chu đáo, cũng xuất phát từ cái hoàn cảnh thực của
nó, biết làm sao! Cái nước mình vẫn có đặc thù, có giống ai đâu.
P/s: Viết xong đã lâu mà chưa tìm ra đoạn kết. Sáng
nay, thấy một bà mẹ đưa con đến trường bằng ô-tô, thằng bé khoảng 10 tuổi, lẩn
thẩn nghĩ về cái chuyện chăm sóc con cái ở Tây và ở Ta. Xu hướng Tây nhất định
hay, chắc chắn chiếm thế thượng phong. Mình không nghĩ như vậy.
Đã đành không thể cân đong đo đếm được tình thương yêu
con cái ở các bậc cha mẹ, cả Tây và Ta đều thế. Nhưng nếu bố mẹ người “phương
Ta” phải nuôi con rồi phải để con “bay nhảy”, để con dấn thân vào cuộc đời mà
nó đã chọn, cái điều xót xa của người “phương Ta” có khác người phương Tây? Vận
vào mình, mình thấy khác. Khác nhau nhiều lắm. Cái sự khác đó ngày nay được một
lớp người tân tiến gọi là cổ hủ, không theo kịp thời đại. Mình không đồng ý
nhưng cũng không phản đối. Có lẽ mình cũng không đủ lý lẽ. Một thời đại đã
khác? Chưa đâu!
Mình là người tạm gọi là người có thể chấp nhận sự
thay đổi song không chấp nhận cảnh như thế này (chuyện thường thấy ở phim ảnh)
đứa con còn đang độ tuổi vị thành niên, trong trò chuyện có bất đồng với bố mẹ,
đóng cửa cái “rầm” trước mặt bố mẹ, vì cái quyền tự do của nó, vì cái quyền được
bảo vệ thân thể của nó. Trong khi đó ông bố, bà mẹ nhún vai, lắc đầu, bỏ qua.
Đó cũng là một cách dạy con.
Nhưng bây giờ đã qua mùa lá rụng. Tất cả lá trên cây sẽ
rụng hết, tiếp đó là một sự sống mới, thay đổi mới. Và chắc chắn sẽ còn nhiều
thay đổi khi con người ta sống trong thế giới phẳng.
Vừa mới đọc được tin sẽ có máy nhận biết ngôn ngữ, nói
và dịch ra ngay ngôn ngữ mẹ đẻ. Ừ, vậy thì quá hay. Khoảng cách phân biệt do
văn hoá và ngôn ngữ bất đồng sẽ được những người như mình giải thích một cách
thấu đáo hơn chăng, có sự thông cảm hơn chăng? Hàng cây ngoài kia xám xịt với
những cành khô khẳng khiu đang phải chịu cảnh đông lạnh giá, chờ đón sự lột
xác.
16-11/2014
Ảnh internet
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét