VINH ANH
NẺO ĐỜI
tiểu thuyết
28. Cây phượng trước cửa nhà sao hôm nay bỗng chói đỏ. Ngọc lững thững ra ngoài
sân. Vắng vẻ vì đa phần cán bộ cơ quan ở nơi sơ tán, bộ phận thường trực ở lại
cũng đã nghỉ trưa. Nắng gắt. Những chú chim sâu bé nhỏ lích chích lích chích
nhảy nhót liên hồi. Ngọc nheo mắt và như thấy lại tuổi niên thiếu. Thị xã bé
con con đó trồng rất nhiều phượng. Nhân đã từng đứng trên ngọn núi có giếng
Tiên với Sen, ngắm nhìn thị xã và nói như thế. Một nỗi buồn bảng lảng bay qua,
phảng phất thôi, nhè nhẹ thôi. Ngọc thấy lại bầu trời xanh ngày đó. Ngày đó
hình như không nóng gay gắt như bây giờ. Gió, gió đưa ký ức ngày trẻ trở lại. Bâng
khuâng buồn. Không có bạn thân để chia sẻ. Nỗi niềm ứ đọng lại trong tâm hồn,
tự cảm thấy bỗng chốc thành cô đơn. Vậy là sao? Câu hỏi của thủ trưởng cục vẫn
luẩn khuất đâu đây. Phượng là mùa chia ly hay là mùa tình yêu học trò? Chia ly
để nỗi nhớ biến thành tình yêu. Hà bây giờ thế nào? Mình biết cô ấy sẽ gặp được
Ngân, sâu thẳm trong lòng mình biết sự việc đó sẽ xảy ra. Mình đang theo đuổi
cái gì nhỉ? Những điều đạt được đến bây giờ hình như có rất ít sự nỗ lực mà đa
phần là thuận lợi bên ngoài mang đến. “Bạn phải tìm cho ra mình yêu cái gì
chứ”. Ừ, phải tìm cho ra. Liệu có tìm được không? Mình bị cuốn vào dòng xoáy.
Mình là cái ốc vít vớ vẩn. Mình đâu có làm chủ được mình. Ai hiểu được điều này
với mình, Hà, Nhân, Ngân… Chỉ Hà hiểu được thôi…
ảnh internet
NẺO ĐỜI
tiểu thuyết
Đúng, chỉ có Hà… Mình đang “say”. Con đường mình đang
mở. Có thể nói đó là sự thành đạt sớm với một sĩ quan chính trị do ít nhiều có
sự nâng đỡ và may mắn. Con đường tới danh vọng cần có những điều đó. Lý tưởng,
cống hiến, đạo đức, nghĩa vụ, hy sinh là một chuỗi những giá trị và khái niệm
ước lệ. Mỗi vấn đề của nó chỉ có một vài giá trị khi mà hệ thống xã hội chấp
nhận trong một điều kiện nào đó, thậm chí trong hoàn cảnh khác, điều kiện khác,
nó còn bị phủ nhận. Những điểm mà xã hội thống nhất được chỉ là sự tôn vinh
lòng yêu nước, yêu thương con người. Đó là chủ nghĩa nhân văn trong sáng, thuần
khiết.
Ngọc lan man với những suy nghĩ rất riêng tư của cuộc
đời. Đúng chỉ có Hà… Trong thẳm sâu nhất của tình yêu, Hà đã nhận ra sự biến
đổi của mình mà mình hình như chưa nhận ra. Không, mình giả bộ chưa nhận ra mới
đúng. Mình đã so sánh hơn thiệt giữa Ngân và mình và không có câu trả lời vô tư
như Ngân, bầu nhiệt huyết của tuổi trẻ không sôi sục nữa mà càng ngày càng có
nhiều điều của cuộc sống tác động vào. Đây là sự giả dối đầu tiên của tình yêu
cũng như tình bạn của ba chàng ngự lâm.
Ngọc đau khổ khi nhận ra điều này. Với mọi người xung
quanh, không ai nhận ra, nhưng không thể che dấu với Ngân và đặc biệt với Hà.
Mình có thể vượt qua nhiều cửa ải, nhưng với Hà, mình thấy là một trở ngại lớn
nhất. Phải giải thích thế nào? Bảo đấy là do tính sĩ diện hay làm căng nhau như
giận dỗi khi yêu, hay lý sự cùn, lấy lý do là để bảo vệ hạnh phúc sau này, phân
bua là do tự nhiên được hưởng chăng… Tất cả những lý lẽ do Ngọc nghĩ để đem ra
bào chữa cho mình đều không ổn. Lý do có
thể chấp nhận: tổ chức phân công. Đúng vậy, sự điều động Ngọc đi các nơi đều là
do tổ chức. Ngay cả chuyện điều động Ngọc về cơ quan Tổng cục, Ngọc cũng không
biết có sự can thiệp. Nhưng Hà không đồng ý. Hà bảo Ngọc háo danh và sĩ diện
với bạn bè. Một trong những thói xấu của con người. Con người như vậy sẽ rất
nguy hiểm cho đồng loại. Từ danh vọng đến quyền lực và tội ác rất gần nhau.
Một điều nữa, Hà nói, Ngọc không có tư tưởng phản
biện, chống lại cái trì trệ, ù lì của xã hội. Đó là tiền đề tạo ra sự sống kí
sinh. Ngọc cho rằng cách sống như vậy là khôn, biết dấu mình và xuất hiện đúng
lúc nhưng Hà lại quy cho phương cách như vậy của Ngọc là sự chờ thời, chờ cho
một đối thủ (vô hình) nào đó sảy miếng, mới ra tay. Kiểu đó không quân tử. Xã
hội chúng ta cần những hoạt động chính danh và minh bạch. Không thể nhân danh
đạo đức nhưng lại luôn giấu trong mình sự giả dối. Chúng ta thường lừa dối lẫn
nhau trong cái vỏ đoàn kết nhất trí. Vì thế trong mỗi chúng ta ẩn chứa trong
bụng mình một thùng thuốc nổ.
Nhưng những suy nghĩ của Ngọc hay Hà đều có phần chưa
chính xác. Bản thân Ngọc cũng vẫn chưa nhận thấy rõ rệt. Có thể chính điều này
làm cho con người ta ngày một đi xa cái quỹ đạo lý tưởng thời trẻ mà ta không
biết.
Ngọc chưa kinh qua chiến đấu, những gian khổ, cực nhọc
mà Ngọc nếm trải trên ghế nhà trường không thể so với cái sương gió, trận mạc
của cuộc đời. Cuộc sống của Ngân khác. Ngân có chất liều lãng tử của tuổi trẻ.
Vì thế, Ngân dạn dày, từng trải hơn, dấn thân, phôi pha hơn.
Ngọc ít va chạm với các tầng lớp xã hội. Xã hội của
Ngọc đơn điệu là những người lính được học hành hoặc có chức vị. Dù có thế nào,
đó cũng là một xã hội thuần. Mâu thuẫn trong xã hội của Ngọc dễ giải quyết bởi
tự mỗi người đã có ý thức con người nhất định. Ngân khác, Ngân sống chung với
một tập thể đa dạng, khác nhau nhiều. Từ văn hóa đến tôn giáo, từ suy nghĩ đến
hành động, từ nhận thức đến tư tưởng, mỗi con người đều ở một cấp độ khác nhau.
Đối xử với những con người đó cũng phải đa dạng và tất nhiên là “đời” hơn.
Vậy là từ môi trường sống, Ngọc đã khác các bạn về suy
nghĩ và cách nhìn cuộc đời. Ngọc nhìn cuộc đời có chiều sâu thực và có cả trong
đó những tì vết. Càng ngày càng ít đi sự trong sáng, càng ngày càng đầy thêm
những rác rưởi. Ngọc cứ tự nhiên hấp thu những sản phẩm cuộc đời được đẻ ra
trong một môi trường không hoàn chỉnh: lo toan về danh vọng địa vị, thu vén về
vật chất, giả tạo trong tư duy và suy nghĩ, hời hợt trong giao tiếp, xử thế,
ghen tức và kèn cựa, ngại va chạm, sợ đấu tranh, luôn phải cảnh giác vì cảm
thấy có con mắt nhìn trộm, nghe lén. Đúng là môi trường độc hại! Đó là môi
trường của sự ích kỷ.
Ngọc bị ngâm trong môi trường như vậy. Sự vô tư, trong
sáng chuội dần đi. Ở một nơi được quyền phát đi những mệnh lệnh, chỉ thị có lợi
cho sự tiến thủ, cho sinh mạng chính trị, thì hà cớ gì mình không cùng được
hưởng cái lợi đó?
Người đời vẫn chẳng nói “giàu nhà kho, no nhà bếp” là
gì.
Nhưng cái đáng sợ hơn là sự gian xảo và giả dối. Sự
giả dối bắt nguồn từ những lời cổ vũ, cổ động, hô hào, động viên, kích thích
lòng yêu nước, đề cao sự hy sinh, sự xả thân vì Tổ quốc cho đến việc xây dựng
tập thể điển hình, con người điển hình để cả nước học tập, cả nước sống và noi
theo. Ngọc biết đó là tuyên truyền. Trong những hoàn cảnh nhất định, thời cơ
nhất định, việc tuyên truyền là rất cần thiết. Nhưng nếu cứ triền miên nói
những điều không đúng sự thật, bắt con người ta u mê đi vì những điển hình
không có thì lại là một sự dối trá. Nhưng, Ngọc nghĩ, ta ở trong guồng, ta
không nói và làm như vậy, ta sẽ bị chết chìm trong dòng xoáy.
Phải! Với biện luận giả dối có thể coi như đó là một
lời bào chữa không đủ lý lẽ. Nếu ta không bơi cùng dòng, chắc chắn, ta sẽ bị
vứt ra ngoài như một vật bỏ đi. Và vì thế, ta phải bơi cùng chiều. Có lẽ lời biện
hộ này không chỉ có ở riêng Ngọc, Ngọc tin nhiều người cũng có suy nghĩ đó. Chỉ
có điều, không ai đủ dũng cảm vượt qua mình. Vượt qua chính mình, vượt qua được
sự sợ hãi vốn ở ai cũng có, để thành con người sạch sẽ. Đó chính là điều Hà
hiểu về Ngọc. “Và Ngân chính là con người sạch sẽ”. Ngọc nói với mình. Điều
kiện sống của nó không gắn với những âm mưu, thủ đoạn của người đời.
Ngọc biết vậy và vẫn bước tiếp trên con đường đó như
một định mệnh.
Nhưng tình yêu với Hà, Ngọc chắc chắn như đinh đóng
côt, mình không giả dối. Ngọc yêu Hà thật lòng. Tình yêu có xuất phát điểm từ
những ngày tuy không còn non nớt nhưng vẫn là tinh khôi với cả hai. Một mối
tình tự nguyện và trong sáng:
- Môi trường cuộc sống nhuộm tâm hồn anh. Hà thẳng
thắn nói với Ngọc. Anh sẽ gắn bó cả cuộc đời với những vấn đề mà anh đã dốc sức
cho công việc để chứng tỏ năng lức của anh với cấp trên
- Anh biết và anh đang rất cố gắng điều chỉnh mình.
- Anh không thể. Một mình anh không thể… Trừ phi…
- Anh phải tách khỏi môi trường đó… Đúng không? Nhưng
công việc mà anh đeo đuổi cũng là hạnh phúc của anh. Người đời chẳng nói, “đàn
ông lấy sự nghiệp làm tình yêu”, đó ư?
- Có nghĩa là anh không yêu em bằng cả trái tim. Ở đây
anh cũng có thể vận dụng câu “dẫu rằng một nửa cũng là trái tim” để bào chữa
đấy, nhưng cũng có câu “một nửa sự thật không phải là sự thật”. Em ngại rằng,
phải nói là em rất lo chứ không phải ngại đâu, anh không thể thay đổi được và
càng ngày anh càng dấn sâu. Môi trường công tác đòi hỏi anh, cấp trên đòi hỏi
anh thậm chí cả nguyện vọng, mong ước của anh cũng đòi hỏi anh. Em nói nguyện
vọng tức là nói mục tiêu phấn đấu của anh đấy. Anh sẽ phải đi lên, phải thăng
tiến. Danh vọng sẽ làm anh lóa mắt và có thể khiến anh xả thân vì nó. Lúc đó
thì sao? Anh sẽ trở thành con người của nguyên tắc, mất khả năng nghe những lời
phản lại nguyên tắc, mất khả năng đứng trên cao để phán xét đúng sai.
- Em lại quá nặng nề và đi quá xa tầm ảnh hưởng…
- Chỉ anh nằm trong tầm ảnh hưởng mà thôi, chứ đâu có
em…
- Có chứ. Chúng ta đều nằm trong tầm ảnh hưởng. Nếu em
không rõ điều này thì đúng em không thể thông cảm được với anh.
- Em công nhận anh cũng có lý… Nhưng phần tự điều
chỉnh của mỗi chúng ta… Em lấy chuyện anh và em làm ví dụ. Ngày chúng ta mới
yêu nhau, chính em là người can anh nên thận trọng phát biểu những suy nghĩ của
mình. Một thời gian sau, chính anh lại khuyên em nên thận trọng, còn anh thì
lại là Ngọc càng “già” hơn ngày xưa, thời của ba chàng ngự lâm. Còn bây giờ,
bây giờ anh không phải suy nghĩ nữa mà là anh hành động để cho cái anh không
đồng tình trong suy nghĩ thành cái phải thực hiện trong cuộc sống…
- Em hiểu thế nào về giáo dục, thế nào là tuyên
truyền? Nghề của anh đấy, chuyên môn của anh đấy.
- Em không rõ được như anh. Nhưng em cũng được học và
nó là thế này: giáo dục là một hoạt động có hệ thống đến sự phát triển tinh
thần, thể chất của một đối tượng nào đó, làm cho đối tượng dần dần có phẩm chất
và năng lực như yêu cầu đề ra. Còn tuyên truyền tức là tìm cách truyền cho
người nghe niềm tin vào một vấn đề nào đó. Đó là định nghĩa trong sách giáo
khoa. Còn giáo dục con người của chúng ta ở đây, đối tượng là quảng đại quần
chúng nhân dân, thì chúng ta có chú ý đến sự phát triển tinh thần hay thể chất
gì đó không. Chắc là không. Mà là ép đối tượng được giáo dục phải tin, phải nghe
theo. Điều nay như nó lại trùng với sự tuyên truyền. Em hỏi anh, nếu sự giáo
dục và tuyên truyền nó méo mó và lại còn bắt người ta tin thì đó là giáo dục và
tuyên truyền kiểu gì, không khéo nó thành phản tác dụng, một khi người ta biết
sự thật. Chúng ta muốn người khác tin, nhưng chúng ta cung cấp thông tin ít
lắm, thông tin chỉ toàn “ta thắng địch thua” thì mấy ai tin. Họa chăng chỉ mấy
ông bà nông dân. Theo em, chúng ta cần phải thay đổi cách giáo dục và tuyên
truyền…
Lặng im. Mỗi người theo đuổi một ý nghĩ để con đường
khác biệt như cứ kéo dài thêm.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét