Thằng Ngân

Thằng Ngân

Được tin thằng bạn thân thuở đẹp nhất của đời người đã đi xa. Đi xa nghĩa là chết. Thương nhớ nó. Lại đọc được cái ký cuả thằng bạn khác viết về nó, tự dưng cũng muốn viết đôi điều, dẫu hình như, cái thân thiết thuở xưa cũng đã đi xa, đi xa bởi vì khi lớn lên, già đi cùng thời gian, mỗi đứa có một hoàn cảnh sống sống, tiếp nhận cuộc đời khác nhau. Cái muốn viết vì là có cái vương vấn ngày xưa, cái thuở chúng mình vô tư, trong sáng, tinh khiết như… chính chúng mình. Có lẽ nó là thằng bạn duy nhất với mình chỉ  xưng hô “mày tao”, không anh em đồng chí gì cả, cũng chẳng cậu cậu tớ tớ gì sất.

Mình vào lính sớm hơn nó một ngày hay vài tiếng gì đó không nhớ. Nghĩa là tụi mình đến trường văn hóa Quân Đội Lạng Sơn trước tụi Nam Định. Phần khai lý lịch khi tham gia cách mạng của mình ngày 13/6/60, vì từ chiều 13/6, bọn Hải Phòng phải tập trung ở thành đội, phố Lạch Tray, ngủ doanh trại đêm 13 để hôm sau ngày  14 lên tàu hỏa, hướng Lạng Sơn. Bọn Nam Định của thằng Ngân ghi nhập ngũ ngày 14. Cả hai đoàn đều nhập ngũ trước ngày 15 và như vậy, đều được hưởng trọn tháng phụ cấp 5 đồng. Mình vẫn nói, vậy là mày kém tao một ngày tuổi quân.

Mình chú ý đến nó ngay vì nó nhanh mồm nhanh miệng. Nói thế là nói tốt cho nó. Chứ mình thường bảo nó “mày bẻm mép, mồm miệng đỡ chân tay, cái mồm suốt ngày liến thoắng và chỉ được cái bốc phét… những điều mà mày nói khó tin lắm, liệu được bao nhiêu phần trăm…” Đại loại là muốn nói “mày xấu hơn tao, mày kém tao, mày giỏi cái mồm…” Đấy là cái đành hanh, cái sĩ diện của mình. Thằng Ngân không bao giờ cãi lại, điều đó làm mình lại nghĩ “mày không thèm cãi hay mày coi thường tao, không coi lời tao ra gì?”

Nhớ cái hôm tập trung, hơn ba chục đứa lứa đầu Hà Nội, Hải Phòng, Nam Định học điều lệnh, bài học về xưng hô theo điều lệnh quân đội.  Ông Giao trung úy nói về cách xưng hô, trong quân đội chỉ có “tôi và đồng chí”, không có chú cháu , anh em gì hết. Ông Giao đang thao thao thì một con chim bay vào lớp. Con chim còn non, nó không bay lên cao được, nó cố chạy và cố nhấc cánh bay ra, nhưng không được. Cả lớp hơn ba chục đứa ồn ào. Thằng Ngân xô về phía con chim, ứng dụng ngày bài học: “Báo cáo thủ trưởng, có một con chim vào lớp, đồng chí cho tôi bắt sống…” Hay một câu gì tương tự như thế, nhưng chắc chắn có “từ tôi và đồng chí”. Cả lớp cười khoái trá. Cười vì chim bay vào lớp, cười vì câu ứng dụng bài học rất đúng lúc của thằng Ngân. Nó nhanh mồm nhanh miệng là thế, nó bẻm mép là thế.

Lại môt kỷ niệm khác. Hôm đó là chủ nhật. Bọn mình được nghỉ. Lính được nghỉ và được ra ngoài một nửa quân số. Mình cùng thằng Ngân, thằng Tiên, hai đứa cùng đại đội nhưng khác lớp hẹn nhau đi chơi cùng nhau. Đi chơi xa một chút, vào bản trong rừng chứ không loanh quanh thị xã, mua vài ba qua mắc cọoc chua vãi đái hay chục hồng ngâm xuống chùa Tiên gọt vỏ ăn, ăn hết về, chán chết.

Ba thằng hôm đó đi xa, có đói không, không nhớ nhưng mà thích thì nhớ. Chúng mình đi vào bản. Cứ theo đường mòn đi, chẳng biết đích là đâu, cứ đi thôi. Thằng Ngân đi đầu, nó nhanh nhẹn. Thằng Tiên đi sau, mình đi giữa. Bỗng mình nhận ra phía trước có người, đang định nói gì đó thì thằng Ngân đã nhận ra trước. Một cô gái cỡ tuổi bọn mình khoảng mười lăm, mười sáu, đúng tuổi trăng tròn. Mình tránh đường còn thằng Ngân nhìn cô gái chăm chăm. Mình có cảm giác cô bé đẹp, lại ngạc nhiên vì ở giữa vùng rừng núi có người đẹp như thế. Khi cô bé đi khuất khuất, đang muốn bình luận thì thằng Ngân đã nói: “Một bông hoa, đẹp thế, một bông hoa rừng!” Thằng Ngân cứ nức nở “Bông hoa rừng…” Đấy, cái mồm thằng Ngân là như thế, nó phản ứng nhanh và trong trường hợp này còn đúng nữa. Mình thù nó vì nó nói trước mình, lại nhận xét hay nữa chứ. Ngày đó, bọn mình đâu có ví von được như vậy. Riêng mình còn không dám nhìn cô gái nào lâu lâu một chút. Nhìn con gái ngượng lắm! Sau này nghe tin nó lấy vợ người Lạng Sơn, mình cứ đinh ninh đó là cô gái mà nó ví như bông hoa rừng ấy. Mình tin vậy. Cũng có vài lần gặp lại nó, chẳng hiểu sao mình không hỏi “vợ mày có phải là bông hoa rừng ngày xưa không?” Thôi thì cứ để cho cái lãng mạn tuổi trẻ chúng mình bay bổng một chút.

Mình chỉ chơi với nó thời còn học chung với nhau một trường. Ra trường là “anh đi đường anh, tôi đi đường tôi”. Vậy mà tính ra, học chung với nhau lâu phết, những tám năm. Từ Lạng Sơn tới Tây về Tàu, nó là những thằng ít ỏi cùng một đoạn đường học hành. Điểm lại, chỉ có nó, thằng Tiên, thằng Thiệu. Thằng Tiên cũng đã khuất xa rồi, giờ thì thằng Ngân, chỉ còn mình và thằng Thiệu. Có những lúc nhớ về nhau nhưng phải có thằng bạn khác cùng gợi về, riêng một mình, mình không hay nhớ về nó.

Ngày Tây học, bọn nó thế nào mình không biết, riêng mình, mình sướng và tự hào lám. Mười tám tuổi xuất ngoại, lại đúng là nơi mơ ước. Ngày đó cũng như “lão đầy tớ” của Tố Hữu, ngồi mơ nước Nga. Gì chứ văn học Nga ngấm vào bọn mình từ những ngày ở Lạng Sơn ấy. Ngày đó bọn mình chuyền tay nhau đọc Chiếc khuy đồng, Con đường đau khổ, Những cuộc chiến đấu trên đường Vô-lô-kô-lam- skơ. Ngấm vào mình còn từ những phim ảnh nói về cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại nữa. Không biết thằng Ngân thế nào chứ mình thì rất yêu nước Nga và Liên Xô. Thằng Ngân sau này còn sang Đức, mà nghe mồm nó thì cũng là cuộc phiêu lưu, mình không tin lắm. Mồm nó vẫn vậy.

Thời Tây học, bọn mình mới chỉ học xong năm thứ nhất. Kỳ nghỉ năm học dự bị đầu tiên, mình và nó đi Mát chơi. Địa chỉ đến chơi rất vớ vẩn là chỗ ông anh họ nó học ở Lô-mô-nô-sốp. Vậy mà hai thằng đi. Leo lên tầng cao nhất cho dành cho sinh viên tham quan, nhìn ngắm thành phố, thấy cái mê hồn không thể nói. Đến đó thế quái nào lại chia tay nhau. Nó ở với ông anh họ còn mình bơ vơ. Cũng không nhớ thế nào mà mình “lăn lộn” ở Mát trong các trường Công Binh, Hóa Học cả tháng trời với những người chỉ lần đầu quen biết. Có lẽ ngày đó mình rất dễ thương nên có người cưu mang(!) (Tự tô vẽ mình một chút.)

Năm sau nghỉ hè, được về phép. Đến bắc Kinh, khách sạn Hải… gì đấy (giờ quên bố nó tên, cái khách sạn mà lưu học sinh Việt Nam nào cũng biết ấy) ăn và đi chơi. Mình và nó đi phố mua định mấy thứ vớ vẩn làm quà, vớ vẩn nhưng mà về xứ mình thì quý vô cùng: bút máy anh hùng, cắt móng tay, khăn mùi sao, sổ sách… cái gì của tàu cũng đẹp, cũng thích nhưng mà tiền không có. Thằng Ngân ra giáng với mình biết tiếng Tàu, chẳng là cậu có mấy năm học ở Quế Lâm. Hắn cầm cái thứ muốn mua, hỏi người bán hàng : “ cẩy pú cẩy?”. Mình tiếng Tàu không biết, thấy người bán hàng cười, lắc đầu. Nó kéo mình đi chỗ khác. Cũng lại “cẩy pú cẩy?” Lần này không có nụ cười, giằng lấy cái gì đó trong tay thằng Ngân, quay đít. Mình hỏi: “Mày nói cái gì?” “Tao hỏi bao nhiêu tiền…” “Sao nó nhìn mình khinh khinh…” “Tao không biết…” “Mày nói chẳng ra câu ra cú gì  phải không?” Thằng Ngân im. Chuyến đi chơi chẳng mua được gì. “Cẩy pú cẩy?” thì đào đâu ra. Mình nhớ mãi “Cẩy pú cẩy”. Sau này biết tiếng Tàu, kể lại chuyện đó, thằng Ngân lặn mất hút.

Về nước bọn lưu học sinh phải học nghị quyết 9 (nghị quyết chống xét lại). Bọn mình lính tráng, nhưng do học ở Nga, cho nên được học cùng cán bộ trung cấp cho nó kỹ. Khi học mình ngại nhất là phát biểu, thảo luận và mục rút ra bài học mà kỳ học chính trị nào cũng có. Mình ngại và rất sợ thảo luận vì chẳng biết nói gì cả. Bởi cái gì cũng hiểu thì còn việc gì phải nói. Thằng Ngân khác, nó nói rất trôi chảy các vấn đề, nói y như sách, mình cũng chẳng thèm nghe. Mình lại thù cái bẻm mép của nó vì dẫu nói như sách thì vẫn cứ phải nói và chắc người ta đâu đó muốn thế. Nhưng cũng có ý nó nói rất hay, đại ý “Có mâu thuấn Xô-Trung là có sự yếu đi của phe Xã hội chủ nghĩa, nếu không có mâu thuẫn đó thì phe ta đương nhiên mạnh hơn. (Hình như bài giảng không nói về vấn đề này mà chỉ nói phe ta vẫn rất mạnh. Mình phục nó lắm nhưng mà cú, rất cú! Chuyện học hành thì nó không vượt qua mình nhưng dùng đến cái mồm, nó ăn đứt, mà ăn đứt thật sự đấy.

Sau đó đa phần du học sinh lại được về Lạng Sơn, học tiếng Tàu. Vậy là khi đó, Việt Nam mình ngả theo Tàu, đánh Tây.

Lại nhớ thêm một chuyện.

Bọn Tây biết mấy thằng mình không sang học nữa, chúng nó gom đồ dùng học tập và tư trang đóng thùng gửi về trả. Bữa nhận đồ mới lộn xộn làm sao. Mấy ông quản lý bắt mình bọn mình nộp hết quân trang, chỉ cho nhận cái áo bay và mấy bộ đồ lót. Quần ga-ba-din đẹp mới, cũ đều phải thu. Thực sự thì thằng nào về nước cũng mang 2-3 cái quần ga-ba-đin về, phần thì cho mình, phần thì biếu bố mẹ, anh em, quần ga-ba-đin ngày đó quý lắm, phải cán bộ cấp tá mới được may đo. Cỡ lính tráng binh bét, biết bao giờ mới có. Thằng Ngân khai không mang về, vậy là nó giữ lại được. Mình ngu lâu, khai mang về và đem nộp. Vậy là nó hơn mình cả sự láu lỉnh trong cuộc sống. Cách nói bây giờ là kỹ năng sống của nó cao.

Vinh Anh 15/3/20