Vị phố

Vị phố

Lâu lắm rồi không lên phố. Phố ở đây là phố đông, nơi mình không quen biết ai, là người dưng của tất cả, mọi hành động của mình chẳng sợ bắt gặp những cặp mắt hay nhòm ngó, tất cả mọi thứ đập vào mắt đều có thể nhìn ngắm đến chán chê như tò mò, như ngớ ngẩn, ngạc nhiên. Vậy mà, dẫu là dân kề cạnh nơi phố đông, dù không đến nỗi như dân phố thị miền xa, vẫn cảm thấy lạ, vẫn rất nhiều điều muốn ngó nhìn và với riêng mình, còn muốn tìm hiểu thêm.

Cảm giác từ bao giờ mình xa lánh phố đông, nơi ồn ào với bụi bặm phố phường cả nghĩa đen lẫn nghĩa bóng và vào ngưỡng tuổi mình, mình còn cố tình xa lánh vì phải nhìn thấy nhiều thứ kệch cỡm, khó lọt mắt. Tự thấy mình đã trở thành “cổ kính”, không thuận nữa với những gì người đời gọi là đương đại.

Phố đông đây nó xô bồ, khác cái nhàn tản văn minh của phố cổ mà chúng ta “học” được từ phố đi bộ Arbat ở Mát-scơ-va hay từ một nơi nào đó khác mà mình mong được đến. Đến đây thấy phố đi bộ của ta chưa đạt đến cái ngưỡng văn minh đâu. Chẳng phải chê, cứ tưởng như ta đang chập chững, đang học. Cái gọi là văn hóa Việt, bị văn hóa thương trường kèm lẫn tính cách kiểu phố thị lấn át. Người đi bộ thấy ồn ào nhiều hơn, giải trí nhiều hơn và tất nhiên, ít có điều kiện chiêm nghiệm để ngẫm về văn hóa Việt, về kiến trúc cổ hay những món ăn đã từng nổi danh, được nhâm nhi trong khung cảnh vừa đủ độ "xưa".

Thêm một chút nữa. Phố đi bộ của ta, thực ra, cũng là nơi phục vụ cho việc giải quyết thiếu điều kiện vui chơi cho thành phố. Những ngày cuối tuần nhàm chán, tầng lớp trung lưu, viên chức của dân một nước đang phát triển, đang “ngóng cổ” hướng nhìn cách sống của lân bang và học theo.

Bỗng hoài cổ, muốn được nghe tiếng leng keng tàu điện khi ngồi dựa lưng bên một gốc cây, lơ đãng nhìn nét cong cầu Thê Húc, để hồn lắng vọng tiếng leng keng. Thấy lại cái tất bật một thời vất vả, một thời bươn bả, một thời ắp đầy những nỗi lo cơm áo. Vị phố ngày đó ùa về. Nơi đây, ta từng ngồi gặm chiếc bánh mì đổi từ 225 gram tem gạo, thay bữa cơm chiều, chẳng pa-tê giò chả gì hết mà vẫn xong. Rồi nhận ra, cái đói khát trong vinh quang ngày đó mà nuôi dưỡng được con người ta, tâm hồn con người ta, nuôi dưỡng được cả cái tự hào rất trìu tượng vu vơ “hạt gạo chia ba” nữa. Thật kỳ lạ và tự ngẫm, cái đó là cái gì? Xin bạn đừng giảng giải, chỉ ai có cái ngày xưa đó mới ngẫm và lý giải được nó mà thôi.

Thoáng như thấy vắt vẻo lọn tóc đuôi sam của một cô bé chưa được gọi là thiếu nữ trong bộ váy diêm dúa. Nhận ra cái nhí nhảnh ngày xưa của bọn con gái cùng lớp, chúng nó đều vắt vẻo đuôi sam. Bọn tóc dài ngày xưa đều thế. Mộc mạc ư? Không, duyên dáng lắm! Chính em của ta ngày xưa cũng vậy. Ta yêu em cũng từ cái vắt vẻo này à? Hỏi mà không biết trả lời có đúng không? Chắc là chẳng vì cái đuôi sam đâu. Ở em có nhiều thứ đáng yêu chứ!

Chạy không thoát khỏi ngày xưa, cái cũ xưa cứ chen vào cái hiện tại. Chỗ kia, trước cổng chợ Đồng Xuân, nơi ngày xưa là chỗ đường tàu điện tránh nhau, vòng trong vòng ngoài là người đứng, người ngồi đang nghe hát xẩm. Thật khéo chọn chỗ. Tiếng hát cô bé “xẩm tàu điện, xẩm chợ quê”, mình quen lắm. Lại nhớ cô bé với nét mặt lạnh, không biểu lộ sắc thái tình cảm, mà mỗi khi nó cất giọng, lại như thấy rõ nỗi lòng ai oán cùng nỗi xót xa. Nhưng lúc này nghe, không còn thấy dư vị của tiếng than trong lời ca, dù vẫn là lời ca ấy, không thấy nỗi xót xa, dù đời vẫn đầy oan trái. Vậy là mất cái thấm đậm của nỗi lòng mang nặng ngày xưa trong cái hôm nay rồi. Chăm chú nhìn người hát, người nhị, người cầm nhịp hay cầm chầu gì đấy mà tôi không rõ, thấy họ biểu diễn tự tin, sáng sủa quá… không đúng cái ngày xưa của cô bé. Bất đắc dĩ quay đi, muốn tìm cái rầu rĩ, lạnh lùng của con bé gày gò, hơn chục tuổi chứ mấy, mà nó ca “thuở trời đất nổi cơn gió bụi…”mới não nề, da diết, trách móc làm sao… Đấy mới là hồn của xẩm chứ. Bây giờ không còn xẩm, người ta chỉ diễn lại tích xưa mà thôi. Nghĩa là nó nhạt. Trong mình vụt thoáng ý nghĩ, chỉ có nghèo mới sinh ra xẩm. Đấy, con bé gày gò, cầm cái nón mê, mặt lạnh vô hồn, quần áo vá víu, đi vòng quanh đám người đứng nghe. Nó lướt qua mình, mình đã cầm sẵn đồng xu trong túi, nhưng nó lướt qua, không thèm nhìn. Nhìn mặt nó, nghĩ, nó coi mình là trẻ con. Đúng thôi, nó hát để kiếm ăn còn mình thì đang sống nhờ bố mẹ.

Cái vị phố này có gì đăng đắng, khó nói. Nó là gì, là cái hồn, cái tinh túy đã nhạt mất rồi, đúng không?

Lại lững thững hít hà hương vị phố phường. Không hít cũng phải hít. Cái mùi kích thích dạ dày. Cái mùi luôn lảng bảng trên phố đi bộ, nó quyện vào trong hơi thở, phảng phất trong mọi tán cây. Mình không thích không gian ẩm thực ồn ào, nó mang dáng vẻ phàm tục với hình ảnh của những ông bụng bia, mà ngày xưa bọn trẻ con mình thường hát nhại từ bài hát rất hay “hành quân xa dẫu có nhiều gian khổ” thành “bụng ông to như cái thùng nấu phở…” Vậy mà không thoát. Cả dọc phố bày la liệt bàn ghế với đám trẻ, rất trẻ, ngồi uống trà sữa và sinh tố, cả phảng phất mùi thịt nướng nữa. Đâu đó có nhiều đứa cắm mặt vào smart phon, đứa ôm đàn ghi ta bập bùng trong hỗn tạp, bùng nhùng âm thanh phố phường. Ồ, có lẽ phố phường cứ mãi tồn tại trong trẻ trung, náo động thế này đây.

Vị phố nay đã khác xa với hương xưa mà mình đeo đẳng suốt cuộc đời. Cuộc đời mình sóng gió hơn chúng nó và bây giờ, cái mình cần đến là sự yên ả. Đó là điều an ủi để che giấu sự già cỗi, không bắt kịp nhịp đời. Biết vậy để tự tặng cho ta bàu trời riêng, ta có cuộc đời của ta. Rồi gật gù, bọn trẻ kia là sự nối tiếp. Thế hệ nào cũng có sự nối tiếp của nó, triết lý chưa?

Chưa hết chốn ồn ào với những gương mặt phồn thực, tôi thấy một bà mẹ ăn mặc đúng cách tân kỳ, váy ngắn bó khuôn hình nhưng được cắt xẻ để hở gần hết chiếc đùi trắng ngà, cổ rộng, thơm mùi nước hoa, giọng miền Trung không lẫn, nhắc cậu con giai bé xíu: “Coi chừng, té đó…” Lặng ngắm cậu bé mải chạy đang chơi trốn tìm, một trò chơi ưa thích của trẻ nhỏ, nghĩ về một Hà Nội pha tạp. Sự pha tạp thể hiện nét văn hóa vùng miền mang về đất kinh kỳ. Đa dạng là lời khen còn phía sau đó là sự hỗn tạp, đầy những nét thể hiện sự thủ cựu, khó sửa đổi. Mơ hồ nhận ra sự phức hợp của đa nhân cách. Xấu ư? Không hẳn, nhưng, hình như có phần không đẹp. Nói to, nói tục, nói ngọng và vô số điều khác nữa chứ… nó làm cho vị phố thiếu vắng sự nhuần nhị, thiếu mùi thơm hoa nhài, dù chỉ thoang thoảng nhẹ thôi, man mát thôi, để người ta hiểu, đó là sự ý nhị, một nét văn hóa.

Rồi cũng phải về. Về với phố thị, xóm nhỏ nơi mình sống. Một không gian thoáng đãng, một mặt hồ mờ ảo, một cơn gió lướt nhẹ qua mặt và những cái gật đầu thay cho lời chào. Nơi đây, mình thấy gắn bó. Đậy mới thất là vị phố của mình.

Vinh Anh-28/10/19