Tri âm, tri kỷ

Tri âm, tri kỷ

Mình vẫn nghĩ sẽ không có nổi lấy một mống bạn để đáng được gọi là tri âm, tri kỷ. Thực ra, ngày còn thanh xuân thì cũng cho là có. Nhưng cũng nói thực, mình không phân biệt được lúc nào cần tri âm, lúc nào cần tri kỷ. Cũng biết chuyện Bá Nha-Tử Kỳ, nhưng chỉ cho đấy cũng chỉ là tình bạn ở mức cao, rất cao mà thôi.

Cũng đọc được ở blog nhà văn Kim Dung/Kỳ Duyên: “Yêu cần tri kỷ, viết cần tri âm” nữa. Nhưng rồi lại chẳng biết đấy là đúng sai, nó có tách bạch vậy không? Lại có người nói: “Tri âm là khi ta nói ra, người ta có thể hiểu mình. Tri kỷ là không nói ra người ta vẫn biết lòng mình nghĩ gì” (tri âm là hiểu tiếng, tri kỷ là hiểu lòng). Với mình, mình chỉ hiểu được một nghĩa, đơn giản nó là thế này: Tri âm tri kỷ là người bạn thân hiểu lòng mình nhất.

Nhân một cuộc vui có dính đôi chuyện thế sự, một thằng lớp U40 kể chuyện: nó có hỏi một thằng Tây cùng học, chuyển sang nghề ngoại giao, đã từng 5 năm ở Tàu, 4 năm ở Mã và hiện đang nhậm chức năm ở xứ ta đã được 2 năm: “Trong 5 năm ở Tàu, để lại cho mày ấn tượng gì nhất?” Thằng bạn Tây ngẫm nghĩ: “Ấn tượng nhất ư, khó nhỉ? Vĩ đại ư, xứ Tây bên tao thiếu gì những công trình vĩ đại. Đẹp đẽ ư, xứ Tây bên tao kể ra không hết. Lãng mạn đậm vị tình yêu ư, xứ Tây bên tao cũng rất nhiều chỗ thơ mộng đưa người tình đến đó cứ muốn ở lại mãi… Trong 5 năm làm việc ở đó, ấn tượng nhất có lẽ là tao chẳng có nổi một thằng bạn nào ở xứ đó cả, suốt một thời gian dài dằng dặc, chỉ lo đối phó, đối phó… Hay đấy lại là ấn tượng nhất? Nói xong nó cười, chẳng hiểu nổi tiếng cười của nó, chỉ đoán…”

Vậy thì lấy đâu ra tri âm, tri kỷ ở xứ đó nhỉ? Lặng lẽ ngồi ngẫm cái sự đời, thấy chẳng buồn, chẳng vui. Nếu thế, cái xứ đó, liệu chuyện Bá Nha-Kỷ Từ có thật, hay đấy chỉ là chuyện mong muốn về tình người của đời sau…

Lại nói chuyện hiện tại. Bạn bè mình cứ ngày một vợi đi. Vợi đi theo đúng nghĩa của nó. Nhưng thẳm sâu, cái đau trong lòng mình là không có người nào để “tri âm, tri kỷ” như hồi nào trai trẻ. Bỗng thấy mình ích kỷ, nhỏ bé tầm thường. Tiếc những ngày tinh khiết đã qua và tự hỏi: Sao mà mình lại trở nên phức tạp và tự làm khó cho mình thế?

Trong cái mớ hỗn độn suy nghĩ về con người và thời cuộc, cái dễ nhất là bỏ qua đừng suy nghĩ về nó nữa. Thật sự trong cuộc sống tuổi xế chiều, mình nhận được rất nhiều lời khuyên thành tâm như vậy. Đó là lời khuyên của thằng bạn có thâm niên trên năm chục năm, đó cũng có thể của những thằng bạn từng vào sống ra chết, chia nhau từng miếng lương khô lúc đói, đắp chung một chiếc chăn giữa rừng già lạnh giá, đó có thể là những thằng bạn thành đạt và “hiểu đời”… Thôi thì tất cả đều cứ cho vào cái rọ chung và gọi nó là rọ hỗn độn vậy.

Bạn có hoang mang khi đa phần những lời khuyên rất “tri âm tri kỷ” đó vang lên khi êm ái, nhẹ nhàng, khi to tiếng như tranh cãi, để chứng minh, bảo vệ cho lý lẽ của mình không? Và bạn sẽ ứng xử thế nào với lời khuyên đó? Sự thật thì đã nhiều lúc mình mệt mỏi, muốn bỏ qua lắm. Vậy thì có đúng là “Ai tri âm đó mặn mà với ai-Kiều”.

Mình bị câu Kiều trên đánh thức lại suy nghĩ, đánh thức lại điều trăn trở như vốn có khi tiếp nhận những thông tin từ bên ngoài. Nhớ lại câu kết của thằng bạn U40 khi kể chuyện thằng Tây sống bên đất Tàu 5 năm mà không có bạn. Mà đấy lại là ấn tượng của nó. Vậy thì sao? Nó sống chỉ có 5 năm, còn ta đây những một đời người. Một đời người dài gấp nhiều lần 5 năm chứ. Ta có ai để được thả nỗi lòng “tri âm, tri kỷ” không? Có gì để lại trong ta?

Chuyện “bỗng nhiên” của thằng Tây cho tôi nghĩ về cái sự đồng cảm và vô cảm hiện nay của dân xứ mình. Nói dân mình vô cảm ư? Bị ném đá chết. Dân ta vốn “nhiễu điều phủ lấy giá gương” cơ mà. Nhưng đấy là xưa, các cụ nhà ta mới được như vậy, bây giờ ra sao? Biết cả đấy, biết nhưng không nói, cứ “ngậm miệng ăn tiền”. Đấy có phải là thói xấu của dân ta? Hỏi liệu có ai quan tâm đến ai hay tất cả chỉ vì một chút lợi, vì đồng tiền. Không tin ư, cứ ra chợ hỏi các bà nội trợ thì biết… Đấy là lý sự của tôi. Tôi không sợ bị ném đá nữa.

Con chó rất khôn mang từ Phú Quốc về của nhà lại sủa. Có khách đến chơi. Cái lệ đã ít nhiều phai nhạt nhưng vẫn còn tồn tại ở một số người già: năm mới đi thăm hỏi nhau. Thằng bạn của tôi khập khễnh đứng trước cửa. Nó vẫn vậy, dặt dẹo như cái cây trong bão. Nó “bị” trong chiến tranh biên giới. Bị thương ở cái mặt trận, nơi có rất nhiều tên gọi như là cối xay thịt hay lò vôi thế kỷ với bụi đá lẫn đất lúc nào cũng ngập mắt cá chân và cũng từng là nơi đã kinh qua thử sức của các vị tướng quen trận mạc của ta thời đánh Mỹ. Đó là mặt trận Hà Giang.

Năm nào thằng bạn ân tình này cũng đến. Nó đến và mang hơi thở tình bạn của trận chiến ngày xưa và không bao giờ quên nhắc kỷ niệm chúng tôi đã khênh nó từ chốt chặn về trạm quân y, cứu được cái chân của nó. Vậy là gắn bó, vậy là thành kỷ niệm nhớ đời, vậy là thành cái chỗ để giãi bày, tâm sự mọi chuyện trên đời.

Cầm chén rượu tôi vừa rót, nó bảo: “Nào tôi với ông. Anh em mình hãy quên hết mọi sự trên đời đi cho thanh thản, cho nhẹ người. Chỉ có tôi và ông là thật với nhau mà thôi. Ngoài kia chúng nó đang đánh nhau đấy. Cứ tưởng nó đoàn kết mà không phải vậy ông à. Lại còn đánh đến mức cho nhau vào lò đốt cơ. Khiếp! Chỉ có tôi và ông là thật với nhau thôi. Hắn nhắc đi nhắc lại câu này. “Chỉ có tôi với ông là tri âm, tri kỷ thôi”.

Tôi ngớ người. Ôi, thằng bạn tôi, nó hiểu “tri âm tri kỷ” đơn giản mà sao rõ ràng vậy.

Vinh Anh

3/3/2018