Tình người với cái thiện, cái ác

tình người với cái thiện, cái ác

Tôi đã có dịp bàn về cái ác khi xem những clip các cô học trò đánh bạn. Quả thật không đủ kiên nhẫn để xem hết những clip đó. Thấy hình ảnh các nữ sinh, đáng ra phải dịu hiền, nết na, mặt mũi như những bông hoa tô điểm cho cuộc đời thì lại thượng cẳng chân, hạ cẳng tay, bắt bạn bè quì gối và cứ thế đấm đá. Tôi không thể chịu được. Những hình ảnh đó chính là biểu hiện của cái ác. Cái ác đã len lỏi vào mọi ngóc ngách cuộc sống và tất nhiên vào cả nơi đào tạo ra những chủ nhân tương lai của đất nước.

Mấy ngày gần đây, báo chí nói nhiều về sự kiện “cô giáo quỳ” suốt 40 phút trước mặt một số cha mẹ học sinh và một số học sinh vì lỗi lầm cô giáo đã gây ra.

Nhân chuyện “cô giáo” chúng ta hãy bàn đến chuyện sự nghiệp của thày cô với tình người với cái thiện cái ác. Chúng ta đã đào tạo ra lớp người tương lai sẽ làm chủ đất nước như thế nào?

Tôi muốn nhắc lại một chuyện cũng rất lớn khác, mới xảy ra cuối năm 2017, đó là những câu nói cuối cùng của 2 bị can Trịnh Xuân Thanh và Đinh Là Thăng. Ông Thanh muốn xin tòa được tại ngoại trong dịp tết còn ông Thanh thì khóc lóc xin bác Tổng Bí thư “giơ cao đánh khẽ” (cụ thể tôi không muốn nhớ chuyện xin xỏ này của ông Thanh, nhưng hiểu ý là xin giảm nhẹ)

Xin nhớ hai bị can trên là những người có chức vị lớn và rất lớn trong xã hội chúng ta và đều được đào tạo “dưới mái trường Xã hội chủ nghĩa”.

Ở nhà trường chúng ta vẫn dạy cho học trò những tấm gương lẫm liệt của các chiến sĩ cách mạng, những tấm lòng trung hiếu và cả tinh thần trách nhiệm nữa. Vậy thì tại sao, đã phấn đấu trên mức thang danh vọng tới được như vậy trong cuộc đời, thái độ của hai vị đã dẫn lại hèn yếu, hèn yếu đến rõ ràng tạo ra hình ảnh ngô nghê đáng thương như vậy. (Xin nhắc là bên cạnh đó, nhiều trang báo trên mạng đã so sánh với những hình ảnh hiên ngang, kiên cường của các nhà đấu tranh vì dân chủ, môi trường và bảo vệ đất nước). Nó là sự khác biệt giữa những kẻ được học hành, bồi dưỡng tử tế, chu đáo, có bài bản và những kẻ chỉ lớn lên bằng sự nuôi dưỡng của trường đời.

Quay lại chuyện những clip các nữ sinh đánh nhau được phát tán rất nhiều trên mạng và chuyện cô giáo bị quỳ nhé. Rất nhiều chuyện về bạo lực học đường mà ai cũng có thể phán, chuyện các nữ sinh đánh nhau và trừng phạt nhau “dã man” như vậy là sai, ai cũng phê phán chuyện phụ huynh bắt cô giáo quỳ và cô giáo phạt học trò quỳ là sai. Cái đó dễ. Nhưng giải ra được nguyên nhân thì dài dòng và người đời thì vốn dĩ vẫn lười cũng như đa số chưa đủ “trình” để phê cho nó thấu đáo, chỉ đa phần là cảm tính. Tôi cũng vậy. Phê phán cách nào tôi nghĩ cũng đúng nhưng vẫn cảm thấy chưa hết nhẽ. Tôi xin nói theo một hướng khác: Cách đào tạo ra những con người có nhân, có nghĩa dưới mái trường xã hội chúng ta. Chúng ta đào tạo ra con người có nhân nghĩa hay đào tạo ra những con quỷ (hơi quá ?) đội lốt người giả nhân giả nghĩa?

Cái ác được con người sinh ra vì trong  con người chúng ta thiếu lòng nhân ái, thiếu lòng tự trọng và thiếu sự biết ơn. Đó là nội dung một bài viết của tôi bàn về cái ác trong xã hội ta. Xem: (http://anonymouse.org/cgi-bin/anon-www.cgi/http://vinhanh1234.blogspot.com/2017/02/ban-ve-cai-ac.html.)

Bởi các con tôi đã lớn, nên một thời gian dài, tôi không cập nhật những trang sách giáo khoa hoặc những chuyện học trò nữa, nhưng tôi luôn cảm thấy, trong nhà trường, nên chăng, chúng ta bớt đi những bài giảng gây hận thù, làm tăng tính ác cho con người mà hãy tăng thêm thời lượng cho các bài giảng bồi bổ khía cạnh nhân văn cho lớp trẻ. Chúng ta hình như đã một thời gian rất dài, chỉ chú ý về giáo dục con người theo hướng: “đào sâu ý chí quyết tâm, căm thù quân giặc cao độ, trung thành và giữ vững niềm tin với Đảng…” mà thiếu khuyết tính nhân văn trong các bài giảng.

Tôi cứ ước, giá như, những “Tấm lòng cao cả” hay “Không gia đình” được đưa vào thành một trong những quyển sách để trẻ con tìm đọc trong tuổi thiếu niên đang ngồi trên ghế nhà trường thì hay biết bao nhiêu. Hãy để cho trẻ con hiểu, lứa tuổi đang là học sinh phổ thông hiểu thế nào là “thương người như thể thương thân và nhiễu điều phủ lấy giá gương”. Hãy tổ chức nhiều đoàn thiện nguyện từ những đứa trẻ này trong các dịp lễ, tết để góp một phần công sức bé nhỏ của chúng, giúp đỡ những người yếu thế trong xã hội. Trường nào cũng nên có những đoàn thiện nguyện như vậy.

Quay lại chuyện, tại sao phụ huynh lại có thể bắt cô giáo mình quỳ và tại sao cô giáo lại cam chịu quỳ? Đó là nỗi ô nhục của xã hội mà xã hội phải trả lời.

Câu trả lời của tôi là do sự hư hỏng, sự xuống cấp của nền giáo dục và đặc hơn nó là sự xuống cấp của đạo đức toàn xã hội. Do hiệu ứng ảnh hưởng của nó( bởi nó là cái máy cái đẻ ra (đào tạo) ra các máy con) các bộ phận khác của thể chế nhà nước này cũng xuống cấp và hư hỏng. Phải nhấn mạnh nó đã xảy ra trên phạm vi toàn xã hội chứ không chỉ trong một vài ngành (Tất cả các bộ, các ngành, đoàn thể trong xã hội nước ta đều có vấn đề về đạo đức). Điều này ai cũng biết, ai cũng nói hay được, duy chỉ có điều không có ai đứng ra sửa, dám đứng ra gánh chịu trách nhiệm. Chúng ta chưa có những con người dám hi sinh cuộc đời mình để chăm lo xây dựng một thế hệ mới. Chúng ta, những con người tục phàm, chỉ biết nghĩ về những gì chúng ta được hưởng thụ đầu tiên. Suy rộng ra, sự kiện “cô giáo quỳ” đâu chỉ liên quan đến mấy ông phụ huynh và cô giáo. Nó liên quan đến tất cả. Ai cũng là người có tội trong chuyện này, đừng trốn tránh!

Thử xem: Mấy ông hội phụ huynh đã không phân biệt được điều hay lẽ phải, không biết điểm dừng, cố sống cố chết trả thù, nhục mạ cô giáo (chắc 4 ông đó ở ngoài đời, cũng công tác tại 4 ngành khác nhau). Nhánh khác, cô giáo bạn đồng nhiệp của cô giáo phải quỳ và bản thân cô giáo là những người được vận hành trong cái máy cái cho ra lò những con người sẽ hết lòng vì nước, vì dân thì sao? Cỗ máy cái này cũng hư hỏng, hỏng trầm trọng. Trong vụ này, chúng ta thấy không ai làm tròn trách nhiệm hết. Vấn đề là ở câu hỏi: Tại sao lại vin vào những lý do vớ vẩn để mặc đồng nghiệp của mình “giữa bầy sói”. Cô giáo N. mất tinh thần cũng là điều tất nhiên, bởi vì ông hiệu trưởng bỏ đi là một sự phản bội đồng nghiệp. Ông Đinh La Thăng và Trịnh Xuân Thanh nói lời xin lỗi cuối cùng trước tòa cũng là một sự phản bội với chính “sự cao quý của địa vị” mà các ông nắm giữ trước khi bị bắt.

Tất cả họ, những người có liên quan đến sự kiện “cô giáo quỳ”, đều không được dạy bảo đến nơi đến chốn cách làm người, cách đối nhân xử thế. Thực ra, những sự việc xảy ra như thế này nó là kết quả của một quá trình dài, những người có trách nhiệm đã buông bỏ, coi nhẹ tình người trong các mối quan hệ.

Nguyên do từ đâu? Đó là do người Việt hiểu về triết lý sống, triết lý giáo dục một cách què cụt, sống sượng và rất thiếu tầm nhìn.  

Triết lý sống thể hiện ra cách đối nhân xử thế và rộng ra là đối với các giá trị Chân, Thiện, Mỹ. Những người trong cuộc vụ “cô giáo quỳ” đều không hiểu các giá trị về Chân, Thiện, Mỹ. (Tham khảo thêm về TLGD ở cuối bài).

Cần hiểu cái chính yếu mà ta thiếu trong cách đào tạo con người là tính nhân văn. Con người chúng ta thường mắc phải “tính ác” trong giao tiếp. (Có một thời và đến nay vẫn tồn tại việc cổ súy cho việc phạt nặng những người vi phạm Luật Giao thông để đến nỗi hình ảnh CSGT là hình ảnh của kẻ “ác” và đó là một hình ảnh rất ấn tượng với những ai phải làm việc với công an; sự vô cảm trong giao tiếp của quan chức với dân). Nếu như có một trong bốn vị phụ huynh kia can ngăn, ông hiệu trưởng không bỏ cuộc, cô giáo và đồng nghiệp kia nhớ lại được những lời mình từng nói với học sinh, chắc chắn sự kiện đau lòng kia không xảy ra. Tiếc thay, học trò trong tuổi ấu thơ có được ươm trồng để cho chúng lớn lên làm người tử tế đâu. Triết lý giáo dục của ta đã không quan tâm, thậm chí là coi thường cái “nhân văn” của con người. Cái cốt lõi để làm nên một con người tử tế, một xã hội tử tế. Đó cũng là cái mất mát lớn nhất trong xã hội ta. Đừng đổ tội cho chiến tranh đã cướp mất điều thiêng liêng cao quý đó. Chính chúng ta đã đánh mất nó. Vậy  thì hãy tôn trọng con người!

Đọc thêm để tham khảo về triết lý giáo dục:

Điều đầu tiên, xã hội ta chưa có triết lý giáo dục hoặc có, nhưng không rõ ràng. (Triết lý giáo dục của chính quyền Việt Nam Cộng hòa là: Nhân bản, dân tộc, khai phóng. Triết lý này được đưa vào Hiến Pháp. Giáo dục là bắt buộc và miễn phí. Tính nhân văn cốt cách con người, ý thức dân tộc đã được đưa vào giáo dục cho trẻ ngay từ khi đến trường. Của Mỹ là: Thuyết bản chất, thuyết trường tồn, thuyết cải tạo xã hội, thuyết tiến bộ và thuyết hiện sinh (trên internet). Nghe và đọc thì thấy cái sự học của con người cứ đeo đẳng và ràng buộc con người tới suốt đời ý. Còn của ta thì: Triết lý giáo dục của Việt Nam từ ngàn xưa được gói gọn bằng những câu: “Tiên học lễ, hậu học văn, Học đi đôi với hành, Học thày không tày học bạn… và cả “Học để ấm vào thân…”.

Triết lý giáo dục của Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Trên các phương tiện thông tin đại chúng mấy năm gần đây nói nhiều đến triết lý giáo dục (TLGD) VN, có thể gom lại thành ba loại ý kiến:

- Lâu nay (ý nói nền giáo dục cách mạng) không có TLGD;

- Có TLGD, nhưng là triết lý sai lầm;

- Một vài (rất ít) đề xuất TLGD cho thời nay, có khi chỉ trong một bài rất ngắn gọn, ví dụ, đề xuất: giáo dục “con người tự do”, giáo dục “thực học, thực nghiệp”…

Những ý kiến này có tác động nhất định đến suy nghĩ của một số người, trong đó có phụ huynh học sinh, sinh viên, phần nào tạo tâm lý không tin tưởng vào nhà trường hiện nay, thậm chí có người còn hoang mang… nơi này nơi kia có tình hình mất ổn định. (Mã số: B2011-37-05NV (Đề tài Cấp Bộ)Chủ nhiệm đề tài: GS.TSKH. Phạm Minh Hạc)(Tham khảo trên internet)