Sắp giỗ mẹ hai đứa cháu. Chúng đều ở xa. Gửi để chúng mày nhớ mẹ. (Chú trích ở một chương viết về gia đình, dài lắm, mà chúng mày toàn đồ lười đọc)
1- Trong những người cùng thời của gia đình, mình quý nhất bà chị dâu vợ ông cả. Sự quý mến này cũng từ nhận xét về thái độ cư xử của bà ấy với chồng con và anh em trong gia đình, đặc biệt là với chồng con. Mình quý bà ở sự nhanh nhẹn, sự chấp nhận, phải chịu vất vả vì chồng con. Chữ “chịu” ở đây mình dùng còn có nghĩa là “hi sinh” nữa. Cái nghĩa hi sinh nó nặng hơn.
Bà chị dâu vất vả thế nào, có lẽ chồng bà biết, người nữa là mình. Hai đứa con ngày ấy còn nhỏ, dẫu rằng vào tuổi đó, ở gia đình khác, chúng cũng có thể gánh vác, chia sẻ được khối việc trong nhà giúp mẹ.
Tình cảm của mình với bà chị dâu gắn với hình ảnh người phụ nữ bé nhỏ bươn chải ở ga Hàng Cỏ thời bao cấp, cái thời mà cuộc sống con người sống trên đất Bắc đã xuống đến đáy. Nhưng cái đáy là thế nào và ở thời đoạn nào, chẳng ai trả lời được, chỉ biết là đáy. Đáy là tận cùng của sự tối tăm. Nghĩa là vẫn phải đề phòng cuộc sống sẽ tệ hại hơn nữa, bi đát hơn nữa. Chồng bà ở xa, hai con tuổi ăn học, bà chỉ có đồng lương cô giáo trông trẻ phải buộc thôi việc, về mất sức.
Một thời gian dài, có lẽ phải đến gần nửa năm, mình còn đơn thân, chỗ trú ngụ duy nhất là chiếc giường đơn trong một căn hộ có tới 5 người tá túc của một đơn nguyên gồm 5 căn hộ được xây thời bao cấp. Cả đơn nguyên 5 hộ đó chỉ có một bếp, một tắm, một vệ sinh để giải quyết cho hơn chục con người, lúc cao điểm phải đến 20 người. Duy nhất một căn hộ làm nhà tập thể, còn lại là 4 gia đình. Khu bếp, mỗi gia đình một bếp dầu, nếu cần nhanh, có bếp thứ hai, mời mang vào căn hộ của mình mà chế biến. 5 ông tướng không gia đình bọn mình sống nhờ bếp tập thể cơ quan, riêng mình sống nhờ bếp bà chị dâu, ngày hai bữa đến ăn xong, vác xe di tản, đi đâu tuỳ ý. Đây chính là thời kỳ mình cảm thấy cuộc sống cô đơn, chông chênh nhất.
Thời kỳ này, mình có dịp cọ sát với đời, được nhận xét và bắt đầu dám phán xét cuộc đời. Người đầu tiên mình nhận xét là bà chị dâu.
Cảm tưởng đầu tiên là bà chị nể mình. Có cái nể đó là do mình lớn tuổi hơn bà ấy, cũng có thể mình từng trải và dạn dày chinh chiến, cũng có thể là so với nhiều anh bộ đội thời đó, mình trẻ, quân hàm cao… Đại loại đó là cái nể bề nổi. Cái nể đó cũng chỉ hời hợt và dễ bay qua như ngọn gió mùa hè, cơn gió này đi thì cơn gió khác sẽ tới và những ấn tượng mới sẽ lại xuất hiện.
Hồi đó mình không biết nói chuyện, chẳng hiểu các cô gái nơi mình đi qua trong thời gian chiến tranh nghĩ về mình thế nào chứ bọn lính tráng trong đơn vị khỉ rảnh rang là đứa nào cũng cập kè bên các cô thôn nữ, chỉ riêng mình cô đơn, cứ tối tối lại cặm cụi đèn sách, chẳng cô nào thèm ngó. Vì vậy nửa năm trời ăn cơm do bà chị dâu nấu, mình chẳng có một nhời khen, cũng như chê, nấu gì ăn đó, ăn xong bữa đi luôn, rất đúng giờ như vẫn sống trong doanh trại đợi kẻng báo ăn là vác bát đến. Cảm nhận những bữa ăn của bà chị nấu là ngon, đặc biệt mình ấn tượng món canh dưa cá mè. Sau này không ăn ở bếp bà chị nữa, mấy chục năm trôi qua, chẳng bao giờ được ăn món canh dưa cá mè thời đói kém cô đơn, thất thểu, tạm bợ, vô gia cư… nên mình nhớ mãi.
Bà chị dâu vất vả thế nào, có lẽ chồng bà biết, người nữa là mình. Hai đứa con ngày ấy còn nhỏ, dẫu rằng vào tuổi đó, ở gia đình khác, chúng cũng có thể gánh vác, chia sẻ được khối việc trong nhà giúp mẹ.
Tình cảm của mình với bà chị dâu gắn với hình ảnh người phụ nữ bé nhỏ bươn chải ở ga Hàng Cỏ thời bao cấp, cái thời mà cuộc sống con người sống trên đất Bắc đã xuống đến đáy. Nhưng cái đáy là thế nào và ở thời đoạn nào, chẳng ai trả lời được, chỉ biết là đáy. Đáy là tận cùng của sự tối tăm. Nghĩa là vẫn phải đề phòng cuộc sống sẽ tệ hại hơn nữa, bi đát hơn nữa. Chồng bà ở xa, hai con tuổi ăn học, bà chỉ có đồng lương cô giáo trông trẻ phải buộc thôi việc, về mất sức.
Một thời gian dài, có lẽ phải đến gần nửa năm, mình còn đơn thân, chỗ trú ngụ duy nhất là chiếc giường đơn trong một căn hộ có tới 5 người tá túc của một đơn nguyên gồm 5 căn hộ được xây thời bao cấp. Cả đơn nguyên 5 hộ đó chỉ có một bếp, một tắm, một vệ sinh để giải quyết cho hơn chục con người, lúc cao điểm phải đến 20 người. Duy nhất một căn hộ làm nhà tập thể, còn lại là 4 gia đình. Khu bếp, mỗi gia đình một bếp dầu, nếu cần nhanh, có bếp thứ hai, mời mang vào căn hộ của mình mà chế biến. 5 ông tướng không gia đình bọn mình sống nhờ bếp tập thể cơ quan, riêng mình sống nhờ bếp bà chị dâu, ngày hai bữa đến ăn xong, vác xe di tản, đi đâu tuỳ ý. Đây chính là thời kỳ mình cảm thấy cuộc sống cô đơn, chông chênh nhất.
Thời kỳ này, mình có dịp cọ sát với đời, được nhận xét và bắt đầu dám phán xét cuộc đời. Người đầu tiên mình nhận xét là bà chị dâu.
Cảm tưởng đầu tiên là bà chị nể mình. Có cái nể đó là do mình lớn tuổi hơn bà ấy, cũng có thể mình từng trải và dạn dày chinh chiến, cũng có thể là so với nhiều anh bộ đội thời đó, mình trẻ, quân hàm cao… Đại loại đó là cái nể bề nổi. Cái nể đó cũng chỉ hời hợt và dễ bay qua như ngọn gió mùa hè, cơn gió này đi thì cơn gió khác sẽ tới và những ấn tượng mới sẽ lại xuất hiện.
Hồi đó mình không biết nói chuyện, chẳng hiểu các cô gái nơi mình đi qua trong thời gian chiến tranh nghĩ về mình thế nào chứ bọn lính tráng trong đơn vị khỉ rảnh rang là đứa nào cũng cập kè bên các cô thôn nữ, chỉ riêng mình cô đơn, cứ tối tối lại cặm cụi đèn sách, chẳng cô nào thèm ngó. Vì vậy nửa năm trời ăn cơm do bà chị dâu nấu, mình chẳng có một nhời khen, cũng như chê, nấu gì ăn đó, ăn xong bữa đi luôn, rất đúng giờ như vẫn sống trong doanh trại đợi kẻng báo ăn là vác bát đến. Cảm nhận những bữa ăn của bà chị nấu là ngon, đặc biệt mình ấn tượng món canh dưa cá mè. Sau này không ăn ở bếp bà chị nữa, mấy chục năm trôi qua, chẳng bao giờ được ăn món canh dưa cá mè thời đói kém cô đơn, thất thểu, tạm bợ, vô gia cư… nên mình nhớ mãi.
Ga Hàng Cỏ là nơi mà mình rất ngại đến vì sự xô bồ, bẩn thỉu, trộm cắp, và đủ loại thói hư tật xấu của đủ mọi loại người. Không nghi ngờ gì nếu muốn tồn tại được ở nơi đây, con người phải thích nghi với hoàn cảnh của lớp người gần như dưới đáy. Những con người không lấy lẽ phải làm đạo lý mà lấy cái tư lợi làm mục đích. Phải chấp nhận cái lý của cuộc sống là nhờ ở sức mạnh cơ bắp và của đồng tiền. Đây là nơi dân anh chị, thảo khấu, đầu gấu… phân chia khu vực hoạt động và đồng thời cũng phải biết giữa bọn họ đã ngầm phân chia nguồn lợi do địa bàn mang lại. Những người dân lam lũ như bà chị dâu lọt vào đây để tranh mua, tranh bán các loại hàng từ các con tàu chợ về từ mạn Bắc, đổ buôn. Trong cái chợ nhao nhao đầy tiếng chửi rủa văng mạng và ăm ắp tiếng quát mắng, chửi thề, ai cũng cần phải có sự bảo kê không của bọn người này thì cũng bọn người khác, mà tất cả những hư đốn, lý sự của bọn họ đều có nguồn gốc xuất phát từ cái nghèo, từ miếng ăn vào bụng, đều có nguyên nhân từ sự đói khát, thiếu thốn và một điều quan trọng hơn, nhưng không ai chú ý tới (vì đó là thứ hàng xa xỉ), tình yêu thương con người với nhau hoàn toàn vắng bóng.
Một người phụ nữ yếu đuối mỏng manh như vậy phải chạy đôn chạy đáo giữa bao nhiêu cái ác rình rập, đổ sập xuống đầu bất cứ lúc nào. Bất chấp! Tất cả đều vì cuộc sống và sự học hành của những đứa con, chị đã chấp tất cả, vượt qua tất cả và trên hết, phải dấn thân, phải chèo chống.
Mình chí ít hai lần thấy cảnh chị vất vả, tất tả, bươn bả, hối hả giữa chốn chỉ có những khuôn mặt ác thú ngự trị như vậy.
Đã hai lần mình gợi ý có bạn hàng từ phương Nam, có thể đổ buôn hai mặt hàng là dưa hấu và dừa quả. Nhưng nghe chị giảng giải, tự thấy kiến thức mình quá ấu trĩ, đành bỏ qua. Quả thật lại nghĩ cụ Cay đắng nói quá đúng “Có trải qua những thời khắc bão tố cuộc sống, mới cảm thấy mình thật là người…”(trích gần đúng)
Mỗi sáng với mớ tiền dắt lưng và chiếc cân tạ, chị ra ga từ lúc không rõ mặt người để đón những chuyến tàu sớm và sau một vài ba tiếng “mua đầu chợ, bán cuối chợ” ngay tại sân ga, lại tất tả đạp xe về lo cho hai đứa con ăn uống, học hành, đến trường. Cái vất vả đeo đuổi như vậy bao tháng, bao năm, chị phải chịu và mình biết mình không thể chịu được. Chị gày tong, lả lướt như một cọng rau. Chỉ đến khi ông chồng được chuyển về gần nhà, có thêm một bờ vai gánh vác việc chung, thuê được một cửa hàng bán tạp hoá, chị mới có chút thời gian để thở, mới mở mặt được.
Bà chị dâu mình có sức chịu đựng dẻo dai mà mình nghĩ, chỉ thân phận phụ nữ Việt mới có khả năng. Khả năng tiềm tàng, và không cạn đó xuất phát từ tấm lòng yêu thương mang màu rất “cổ xưa” của người phụ nữ Việt, đó là “yêu chồng, thương con”. Đó là cái đẹp, cái đẹp sáng lóng lánh. Có câu rất phong kiến, rất Tàu mà mình lại thích: “Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử”. Bà chị dâu chắc đã thực hiện được 2 điều. Nhưng cũng có thể nói, bà đã thực hiện được cả ba. Chẳng thế, cái ngày khó khăn cùng cực nhất, vắng chồng chia sẻ, bà chẳng đã tự lo toan, gánh vác cơ đồ đó sao?
Ông cả nhà mình cũng có cái đẹp riêng mà trên đời không có. Đã không một lần mình kể về ông anh với bạn bè. Có một người nhận xét “Lòng chung thuỷ khiến người ta trở nên khó hiểu và chỉ chuốc lấy đau khổ”. Không muốn viết về ông cả hôm nay, ông ấy đọc lại phán những lời bâng quơ, cũng chẳng hay ho gì, (anh em mình luôn xung khắc). Nếu có dịp, mình sẽ viết cho con cháu cùng đọc.
Đấy là đạo vợ chồng
Một người phụ nữ yếu đuối mỏng manh như vậy phải chạy đôn chạy đáo giữa bao nhiêu cái ác rình rập, đổ sập xuống đầu bất cứ lúc nào. Bất chấp! Tất cả đều vì cuộc sống và sự học hành của những đứa con, chị đã chấp tất cả, vượt qua tất cả và trên hết, phải dấn thân, phải chèo chống.
Mình chí ít hai lần thấy cảnh chị vất vả, tất tả, bươn bả, hối hả giữa chốn chỉ có những khuôn mặt ác thú ngự trị như vậy.
Đã hai lần mình gợi ý có bạn hàng từ phương Nam, có thể đổ buôn hai mặt hàng là dưa hấu và dừa quả. Nhưng nghe chị giảng giải, tự thấy kiến thức mình quá ấu trĩ, đành bỏ qua. Quả thật lại nghĩ cụ Cay đắng nói quá đúng “Có trải qua những thời khắc bão tố cuộc sống, mới cảm thấy mình thật là người…”(trích gần đúng)
Mỗi sáng với mớ tiền dắt lưng và chiếc cân tạ, chị ra ga từ lúc không rõ mặt người để đón những chuyến tàu sớm và sau một vài ba tiếng “mua đầu chợ, bán cuối chợ” ngay tại sân ga, lại tất tả đạp xe về lo cho hai đứa con ăn uống, học hành, đến trường. Cái vất vả đeo đuổi như vậy bao tháng, bao năm, chị phải chịu và mình biết mình không thể chịu được. Chị gày tong, lả lướt như một cọng rau. Chỉ đến khi ông chồng được chuyển về gần nhà, có thêm một bờ vai gánh vác việc chung, thuê được một cửa hàng bán tạp hoá, chị mới có chút thời gian để thở, mới mở mặt được.
Bà chị dâu mình có sức chịu đựng dẻo dai mà mình nghĩ, chỉ thân phận phụ nữ Việt mới có khả năng. Khả năng tiềm tàng, và không cạn đó xuất phát từ tấm lòng yêu thương mang màu rất “cổ xưa” của người phụ nữ Việt, đó là “yêu chồng, thương con”. Đó là cái đẹp, cái đẹp sáng lóng lánh. Có câu rất phong kiến, rất Tàu mà mình lại thích: “Tại gia tòng phụ, xuất giá tòng phu, phu tử tòng tử”. Bà chị dâu chắc đã thực hiện được 2 điều. Nhưng cũng có thể nói, bà đã thực hiện được cả ba. Chẳng thế, cái ngày khó khăn cùng cực nhất, vắng chồng chia sẻ, bà chẳng đã tự lo toan, gánh vác cơ đồ đó sao?
Ông cả nhà mình cũng có cái đẹp riêng mà trên đời không có. Đã không một lần mình kể về ông anh với bạn bè. Có một người nhận xét “Lòng chung thuỷ khiến người ta trở nên khó hiểu và chỉ chuốc lấy đau khổ”. Không muốn viết về ông cả hôm nay, ông ấy đọc lại phán những lời bâng quơ, cũng chẳng hay ho gì, (anh em mình luôn xung khắc). Nếu có dịp, mình sẽ viết cho con cháu cùng đọc.
Đấy là đạo vợ chồng
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét