Chợt nghĩ khi về vùng đất Hai Bà

Chợt nghĩ khi

 về vùng đất Hai Bà

Từ đầu năm đến giờ mới đi chơi xuân vì được một lời mời bất ngờ từ một người bạn của bà xã. Bởi chẳng gì hôm nay cũng là ngày cuối cùng của tháng giêng-tháng du chơi, lễ hội của người Việt, đi chơi xuân và vất lại phía sau những cám cảnh đời thường.

Trời lạnh. Cũng không lạnh ghê gớm. Lạnh vừa đủ để ăn mặc thoải mái. Có thể mang tí đỉnh chất chơi xuân vì có gió, lất phất tí mưa rồi lại tạnh ngay, một tí mặt trời ấm áp nhẹ và mỏng như cánh chuồn ló ra rồi lại chìm vào bóng mây. Đủ để suýt soa nhưng không co ro, đủ để các quý bà có thể khoác lên mình những bộ cánh lễ hội, cũng đủ để các thiếu nữ muốn khoe các đường con thân thể không đến nỗi phải gồng mình làm duyên.

Vùng đất hôm nay đến là ngoại thành Hà Nội, huyện Mê Linh, quê của Hai Bà Trưng. Chẳng hiểu sao, trong đầu mình, vùng đất này không ấn tượng thật sự như những vùng khác. Có thể lịch sử xảy ra đã quá lâu và với người Việt, những gì quá lâu đều bị méo mó, sử sách không có, đa phần chỉ truyền miệng. Những gì hôm nay ta nghe nói, đều phảng phất một điều gì đó có tính truyền thuyết. Nghĩa là câu chuyện nó đã pha màu cổ tích.

Quý bà của mình vẫn chiếc mũ vải đã được gìn giữ hai chục năm có dư vì nghe nhiều người nói, nó hợp với khuôn mặt “người đàn bà xa lạ”. Bộ cánh du xuân cũng đơn giản của đa phần phụ nữ đã có tuổi nhưng sắc xuân vẫn còn đọng, nàng ung dung với một dáng te tẩy trẻ trung, bước xuống xe trên một vùng toàn những cánh đồng hoa. Nghe ông bạn giới thiệu, đất này nhờ hồng phúc Hai Bà và tổ tiên, dân giàu lên vì bỏ lúa trồng hoa. Cái sự giàu lên đó không thấy ông bạn nói nhờ liên quan đến chính sách được đổi mới cả.

Vì là ngày cuối cùng của tháng giêng, khu di tích Hai Bà vắng hoe, rất thích hợp với những người như mình, đi đền, đi thăm thú tìm hiểu sử tích và văn hóa của một địa danh chứ không thích phần hội ồn ào, xô bồ cầu xin phúc tài, ẩn chứa đầy sự tham lam, vị kỷ luôn sẵn có trong mỗi con người. Thậm chí với nền văn hóa dân Việt hôm nay, những nơi nghiêm túc thế này, nhiều lúc, nhiều nơi còn thể hiện sự rất thiếu văn hóa, rất khó coi, rất phản cảm.

Khu di tích thờ Hai Bà, so với những nơi mình đã đến, cảm giác đầu tiên là sạch sẽ, rộng rãi. (Một phần cũng do không phải vào ngày lễ hội). Tất cả những điều đó tạo cảm giác thoải mái để nói chuyện, tìm hiểu và trao đổi. Cái nắng đầu xuân được dát mỏng rải trên đền và loang xuống phía xa kia bờ đê sông Hồng, làm rộng hơn không gian yên tĩnh của khu đền thờ, khiến cảm giác tôn nghiêm, ấm cúng tăng thêm…                                                                                                     

Được giới thiệu với ông phó thủ đền, một cán bộ quân đội nghỉ hưu đã lâu, từng giữ nhiều trọng trách ở địa phương, một ông lão 78 tuổi, còn khỏe mạnh, tinh anh và vẫn tràn đầy nhiệt huyết cộng với niềm tự hào là người dân quê làng Hạ Lỗi, không ẩn dấu, luôn muốn được bày tỏ, chia sẻ với người ngoài những gì mình biết về quê hương và công lao cũng như chiến tích của Hai Bà.

Trao đổi với ông bạn dẫn đường, mình nói về độ chính xác của lịch sử khi nghe công sức của bà con Hạ Lỗi đã tìm hiểu, thu thập được tên tuổi của hơn hai trăm vị ướng của hai bà ( chín bảy nữ tướng và một trăm bốn ba vị nam tướng trải khắp 11 tỉnh phía Bắc)

Một chút áy náy, tâm tư về lịch sử bị động chạm. Nó không mới, nó có ở trong mình từ lâu, nó là nỗi day dứt đòi được sẻ chia, muốn sẻ chia, được bày tỏ. Đó là sự chính xác của lịch sử. Liệu nước ta có được bộ sử về dân tộc chính xác? Câu trả lời là không thể.

Cứ lấy giai đoạn gần nhất khoảng ba trăm năm lại đây mà xem, từ thời Quang Trung-Nguyễn Huệ, Gia Long-Nguyễn Ánh, ta thấy có bao nhiêu vấn đề đang còn được giới sử gia phân tích, đào bới và biết hỏi ai được những vấn đề đang được giới sử gia mổ sẻ, phân tích, đào bới kia đâu là đúng đâu là sai. Sẽ chẳng bao giờ chúng ta có câu trả lời rõ ràng. Đấy là nói về giai đoạn mà những thế lực ngày đó hôm nay không tồn tại, không còn sức mạnh để áp chế. Còn nếu như, với thể chế hiện tại, người ta sẽ còn nhào lặn lịch sử để nó méo mó đến đâu, một khi hôm nay chúng ta không trung thực, các sử gia không trung thực.

Lại một câu hỏi, lấy đâu ra người trung thực hôm nay? Thật bi đát! Hầu hết những người có kiến thức và hiểu biết đều ra làm chính trị, chọn con đường làm chính trị để tiến thân. Những người đó đã vô tình tự trói mình với guồng máy xã hội hiện tại, thỏa mãn với những gì xã hội đã ban thưởng và đại bộ phận trong số họ chỉ còn biết “ngậm miệng ăn tiền”.

Cái mà mọi người biết, nhiều người biết đó là chúng ta hôm nay không được sống trong xã hội dân chủ, quyền làm người của chúng ta bị đè nén, bị phong tỏa, kiềm chế tự do. Tôi thèm lắm một xã hội cởi mở: “Có thể tôi không đồng ý với những gì anh nói, nhưng tôi sẽ đấu tranh đến chết để bảo vệ quyền được nói của anh-Vôn-te”. Một đất nước mà quyền tự do của cá nhân được nâng niu như vậy thì hẳn người dân ở nước đó sẽ phát huy được hết những gì là khả năng tối ưu của cá nhân mình và người dân sẽ được sống trong một xã hội cởi mở.

Chúng ta không được sống, được suy nghĩ theo cách của mỗi chúng ta, mà vốn ta  được quyền lựa chọn. Cũng có nghĩa quyền làm người, quyền tự do của chúng ta không được tôn trọng và bảo vệ vì chúng ta đâu có quyền tự quyết số phận chúng ta.. Một xã hội với những sự thật bị che dấu thì xã hội đó có những con người có xu hướng căm ghét người nói ra sự thật là điều dễ hiểu.

Vinh Anh

         1/3/2017